Với sự quan tâm, đầu tư của Đảng và Nhà nước, đội
ngũ văn nghệ sĩ nước nhà không ngừng trưởng thành, lớn mạnh về mọi mặt, có
nhiều đóng góp tích cực vào công cuộc đổi mới của đất nước. Tuy nhiên, bên cạnh
những kết quả tốt đẹp, vẫn còn những ứng xử tiêu cực, thiếu trách nhiệm của một
số nghệ sĩ. Điều này đặt ra nhiều vấn đề về tư cách, phẩm chất đạo đức, lối
sống, đặc biệt là trách nhiệm xã hội của người nghệ sĩ với công chúng, với việc
kiến tạo đời sống tinh thần lành mạnh ở nước ta hiện nay.
Nghệ
sĩ là những người tài năng hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, văn nghệ. Mỗi nghệ
sĩ thường có một năng lực, sở trường đặc biệt; có tình yêu, niềm đam mê một
loại hình nghệ thuật. Thiên tính, xu hướng ấy thuộc về năng lực, tố chất của
mỗi cá nhân nhưng cũng có thể được truyền cảm hứng từ cái nôi nghệ thuật của
gia đình, dòng họ. Qua thời gian, sự khổ luyện, tài năng sẽ tỏa sáng. Sự khác
biệt, độc đáo, mới lạ, không lặp lại chính mình với những giây phút thăng hoa kết
tinh ở những vở diễn, tiết mục, tác phẩm xuất sắc, có sức mạnh lay chuyển cảm
xúc, suy nghĩ của công chúng, gieo vào trái tim người đọc, người xem những điều
tốt đẹp, hướng họ đến với những giá trị của chân, thiện, mĩ, lúc ấy tài năng,
nghệ thuật mới thực hiện trọn vẹn sứ mệnh cao cả của mình.
Nghệ thuật có khả năng thanh
lọc, nâng đỡ tâm hồn, có thể “cứu rỗi nhân loại”. Sức mạnh của những tác phẩm
lớn, ra đời trong hoàn cảnh lịch sử nhất định có thể làm “rung chuyển thế
giới”, làm thay đổi vận mệnh, số phận, cuộc đời của cá nhân và cộng đồng. Bằng
tài năng, sự nhạy cảm nghề nghiệp, trí tưởng tượng phong phú, người nghệ sĩ có
khả năng thâu tóm, ghi chép, phản ánh một cách sinh động hiện thực cuộc sống
thông qua những kí hiệu, biểu trưng, hình tượng nghệ thuật có sức hấp dẫn lớn,
tác động trực tiếp vào tư tưởng, tình cảm, thái độ của người tiếp nhận, làm
thay đổi nhận thức, hành động của công chúng.
Trải
qua những thăng trầm lịch sử, nhất là qua hai cuộc kháng chiến chống thực dân
và đế quốc, các thế hệ nghệ sĩ luôn đồng hành, sát cánh cùng Đảng, Nhà nước,
nhân dân viết lên những trang sử mới bằng thơ ca, nhạc họa, phản ánh tinh thần
dân tộc, khát vọng của của lớp lớp con dân đất Việt về một Tổ quốc độc lập, tự
do, hòa bình, người dân ấm no, hạnh phúc. Anh em nghệ sĩ, dù là người sáng tác,
viết văn, làm báo, diễn viên, bằng những việc làm, hành động cụ thể, họ đều góp
phần làm nên thành công của cách mạng, kháng chiến. Anh chị em nghệ sĩ đều là
chiến sĩ. Phát huy truyền thống cách mạng và những thành tựu đạt được của
những nghệ sĩ trong kháng chiến, trong công cuộc đổi mới, mở cửa, giao lưu hội
nhập quốc tế, đội ngũ văn nghệ sĩ hiện nay luôn “là
lực lượng tin cậy, trung thành của đất nước, của Đảng và nhân dân, có lòng yêu
nước nồng nàn, tự hào dân tộc, tâm huyết với nghề nghiệp, xứng đáng với danh
hiệu cao quý nghệ sĩ - chiến sĩ, là lực lượng nòng cốt trực tiếp tạo nên nền
văn học, nghệ thuật cách mạng của dân tộc trong thời kỳ mới. Những cống hiến to
lớn của họ ở phương diện nghệ thuật đã góp phần quan trọng vào việc bồi dưỡng
tư tưởng, tình cảm, lối sống đẹp cho thế hệ
trẻ; kiến tạo môi trường văn hóa lành mạnh, nhân văn; quảng bá vẻ đẹp hình ảnh
đất nước, con người Việt Nam đến bạn bè quốc tế; tạo nguồn lực, động lực to lớn
cho quá trình phát triển bền vững đất nước. Trong bối cảnh nền kinh tế thị
trường, công nghiệp hóa, đô thị hóa, quá trình chuyển đổi mô hình xã hội và hội
nhập quốc tế toàn cầu, cùng với tính “đa chiều đa diện” của cuộc Cách mạng công
nghiệp lần thứ tư, bên cạnh những điều kiện thuận lợi, không ít nghệ sĩ đang
đứng trước những thách thức trên con đường nghệ thuật để khẳng định vị thế,
hình ảnh, uy tín của mình trước công chúng. Thậm chí một số nghệ sĩ có biểu
hiện dao động về tư tưởng chính trị, có những hành vi lệch chuẩn trong giao tiếp,
ứng xử; thiếu chuẩn mực trong lối sống...
Thời
gian qua, do những tác động của nhân tố chủ quan và khách quan, một số nghệ sĩ
có những biểu hiện “lệch chuẩn” trong lối sống. Sau giây phút đăng quang từ
những cuộc thi nghệ thuật, sau ánh đèn sâu khấu, những lời tụng hô nhất thời
của người hâm mộ, một số nghệ sĩ - ca sĩ đã tự huyễn hoặc, “mắc bệnh” “ngôi
sao”. Khi có tiền, có tên tuổi trong làng giải trí, được nhiều công ty, đơn vị
tổ chức sự kiện nghệ thuật săn đón, một số nghệ sĩ trẻ có tâm lý ảo tưởng, cho
mình là nhất, cố tạo phong cách sang chảnh, sành điệu, sa vào ăn chơi, có những
biểu hiện hành vi thiếu ý thức, thậm chí là vi phạm pháp luật, tạo nên dư luận
xấu xã hội. Trong bối cảnh mở rộng giao lưu, hội nhập quốc tế; sự phát triển
mạnh mẽ của Internet, mạng xã hội, mở ra nhiều cơ hội để nghệ sĩ xây dựng hình
ảnh, tạo sức ảnh hưởng với những người hâm mộ. Với nghệ sĩ nổi tiếng, mỗi lời
nói, hành động trong đời thường hay một status, commet,
hình ảnh đăng trên trang cá nhân, có thể tạo ra những hiệu ứng xã hội rất lớn,
không chỉ với những người thường xuyên theo dõi mà với cả cộng đồng.
Tuy
nhiên, mặt trái của công nghệ, mạng xã hội cũng đặt ra cho nghệ sĩ những áp
lực, thách thức lớn. Chỉ vì “lỡ lời”, “vạ miệng”, viết những câu từ thiếu văn
hóa, đụng chạm đến lòng tự trọng, danh dự của người khác, cộng đồng mạng sẵn
sàng “dậy sóng”, tẩy chay nghệ sĩ. Lời nói, ngôn ngữ là biểu hiện của tư duy,
đồng thời phản ánh phần nào phong cách, lối sống, phẩm giá, đức hạnh của một
con người. Nghệ sĩ là người có sức ảnh hưởng lớn đến công chúng, nhất là giới
trẻ - những người luôn có niềm tin, sự kỳ vọng vào người nghệ sĩ. Vì thế, lời
bình luận có nội dung thô tục của một nghệ sĩ “gạo cội” trên Facebook cá nhân
thời gian qua không chỉ gây bức xúc xã hội mà hậu quả của nó là đánh mất niềm
tin của công chúng vào những giá trị mà họ vốn tôn thờ. Hoạt động nghệ thuật
mang tính đặc thù, gắn liền với quá trình sáng tạo và phong cách riêng của
người nghệ sĩ. Vì thế dấu ấn cá nhân trong sáng tạo nghệ thuật có vai trò đặc
biệt quan trọng. Tuy nhiên, một số nghệ sĩ chưa ý thức rõ về trách nhiệm, nghĩa
vụ công dân, chưa thấy được mối quan hệ giữa người nghệ sĩ - công dân nên
thường để cho cái tôi cá nhân, chủ quan lấn át, chi phối. Họ hành động theo cảm
tính, thói quen, để cho những cảm xúc bồng bột, nhất thời chi phối, thậm chí
chạy theo tâm lí, xu hướng đám đông, đua “trend”, tạo Scandal ảo để gây chú ý
của cộng đồng, đánh bóng tên tuổi. Họ thiếu hiểu biết về pháp luật và kỹ năng
ứng phó, xử lý thông tin, truyền thông, để cho những vụ việc vốn đơn giản trở
nên phức tạp, và khi bị đẩy đi quá xa, họ mới sực tỉnh và nhận ra lỗi lầm. Những
vụ việc gây ồn ào dư luận và cộng đồng mạng thời gian qua liên quan đến câu
chuyện nghệ sĩ quyên góp, làm từ thiện, quảng cáo (PR) sản phẩm sai mục đích,
chức năng, gây hậu quả cho người tiêu dùng; vấn đề nghệ sĩ “nuôi tài năng trẻ”;
nghệ sĩ sa vào tệ nạn xã hội, cờ bạc, lô đề; nghệ sĩ livestream “bóc phốt” đồng
nghiệp, chửi bới, đe dọa, xúc phạm, miệt thị, công kích lẫn nhau vì sự ghen
ghét, đố kị cá nhân, đang làm “ô nhiễm” môi trường, không gian mạng xã hội, ảnh
hưởng trực tiếp đến tâm lí tiếp nhận, tư tưởng, tình cảm của công chúng. Những
vụ việc, hiện tượng đó, dưới sức mạnh của truyền thông, mạng xã hội, làm dấy
lên những lo ngại về những góc khuất trong đời tư nghệ sĩ sau ánh đèn sân khấu.
Điều này cũng đặt ra những câu hỏi về chức trách của các cơ quan chức năng,
những người làm công tác quản lý đời sống văn hóa văn hóa, văn nghệ nước nhà. Để
xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, thúc đẩy nền nghệ thuật nước nhà phát
triển, tài năng, phẩm chất của người nghệ sĩ có vai trò đặc biệt quan trọng.
Nghệ thuật phải hướng đến số đông quần chúng, vì lợi ích chung của cộng đồng;
không thể mượn danh nghệ thuật, uy tín của nghệ sĩ để vụ lợi. Mỗi nghệ sĩ cần
vượt qua những “lằn ranh”, giới hạn chật hẹp của cuộc sống cá nhân, suy nghĩ về
những vấn đề lớn của vận nước, về những phận người để có những tác phẩm, vở
diễn xứng tầm với niềm tin tưởng, kỳ vọng của nhân dân.