- Tháng 2-2000, truyền thông quốc tế sững sờ trước một khoảnh khắc lịch sử: “Vladimir Putin, cựu điệp viên KGB khét tiếng với khuôn mặt lạnh như băng, người vừa bước lên ngôi vị quyền lực nhất nước Nga, đã rơi nước mắt bên cạnh một cỗ quan tài, người nằm đó không phải máu mủ ruột thịt của ông, mà là Anatoly Sobchak, vị cựu thị trưởng Saint Petersburg đang trong thời kỳ thất sủng”.
- Tại sao người đàn ông thép của Điện Kremlin lại bật khóc? Câu trả lời nằm ở một sự thật mà giới phân tích phương Tây thường bỏ qua: “Anatoly Sobchak không chỉ là một quan chức bình thường, ông chính là “bố già” đích thực, là kiến trúc sư trưởng đã tự tay khai sinh và nhào nặn lên thế hệ tinh hoa lãnh đạo đầu tiên của nước Nga hậu Xô Viết. Toàn bộ hệ điều hành tối cao đang kiểm soát Điện Kremlin ngày nay, từ Vladimir Putin, Dmitry Medvedev, cho đến Bộ sậu Kinh tế, An ninh cốt cán, tất cả đều được ươm mầm và bước ra từ chính căn phòng làm việc của vị giáo sư này”. Anatoly Sobchak có gì đặc biệt? Bằng cách nào một trí thức đại học lại có thể định hình và kiến tạo nên cả một đế chế quyền lực trị giá bậc nhất hành tinh?
I. Lò ấp tinh hoa giữa đống đổ nát hậu Xô Viết
1. Để hiểu được chiến công vĩ đại nhất của Anatoly Sobchak, chúng ta phải quay ngược thời gian về đầu những năm 1990:
+ Liên Xô sụp đổ, nước Nga rơi vào một cuộc khủng hoảng sinh tử chưa từng có.
+ Tại thủ đô Moscow, quyền lực bị xâu xé bởi các băng đảng mafia, những tài phiệt tham lam thâu tóm tài sản quốc gia, và những chính trị gia kiểu cũ đấu đá đẫm máu để giành giật đặc quyền, nhưng tại Saint Petersburg, Anatoly Sobchak, người vừa đắc cử thị trưởng, đã chọn một con đường hoàn toàn khác biệt: “Ông nhìn thấy sự mục nát của giới tinh hoa cũ và nhận ra rằng, để xây dựng một nước Nga mới, không thể dùng lại những bánh răng cũ kỹ đã rỉ sét. Nước Nga cần một thế hệ lãnh đạo mới: sở hữu tư duy pháp lý sắc bén, kỷ luật thép, và chưa bị vấy bẩn bởi hệ thống cũ”.
2. Sobchak không tìm kiếm họ ở các hành lang chính trị đầy mùi tham nhũng, ông quay về nơi mình từng giảng dạy: Đại học Quốc gia Leningrad. Tại đây, chiến công lịch sử đầu tiên của Sobchak xuất hiện. Ông đã nhặt ra những viên ngọc thô xuất chúng nhất, thu nạp họ vào Tòa thị chính Saint Petersburg và biến nơi đây thành một “lò ấp” tinh hoa thực thụ.
(a) Ông chiêu mộ cựu điệp viên KGB vừa trở về từ Đông Đức, người đang tính đường đi lái taxi để kiếm sống, và giao cho vị trí Phó thị trưởng phụ trách đối ngoại. Người đó là Vladimir Putin. Một quyết định cất nhắc định mệnh đã đánh thức con rồng đang ẩn mình, người về sau sẽ trực tiếp nắm lấy chiếc vali hạt nhân, khôi phục vị thế siêu cường của Điện Kremlin và làm rung chuyển toàn bộ trật tự thế giới.
(b) Ông kéo một cậu sinh viên luật trẻ tuổi, trầm tính nhưng có bộ óc pháp lý thiên tài về làm cố vấn chiến dịch tranh cử và xử lý các vấn đề pháp chế, người đó là Dmitry Medvedev. Bộ óc pháp lý thầm lặng ấy về sau sẽ trở thành mảnh ghép hoàn hảo nhất của Putin, tạo nên một “cặp bài trùng” quyền lực thống trị Điện Kremlin, thay nhau lèo lái siêu cường Nga qua những giai đoạn địa chính trị khốc liệt nhất.
(c) Ông đưa Alexei Kudrin, sau này là Bộ trưởng Tài chính quyền lực nhất nước Nga, kiến trúc sư của Quỹ dự trữ quốc gia đã giúp kinh tế Nga sống sót qua cơn bão tài chính toàn cầu 2008.
(d) Ông cũng đưa Herman Gref vào bộ máy kinh tế của thành phố, người sau này trở thành Bộ trưởng Kinh tế và là CEO quyền lực của Sberbank - ngân hàng quốc doanh khổng lồ nắm giữ huyết mạch tài chính của toàn bộ nước Nga.
(e) Ông trọng dụng Dmitry Kozak - người sau này trở thành Phó Thủ tướng và là "lính cứu hỏa" tối cao của Điện Kremlin. Bất cứ khi nào Putin đối mặt với một nhiệm vụ tưởng chừng bất khả thi: từ việc thiết lập lại trật tự ở chảo lửa Chechnya, cứu vãn siêu dự án Olympic Sochi 2014 khỏi nguy cơ sụp đổ, cho đến việc kiến tạo hành lang pháp lý để sáp nhập bán đảo Crimea, Dmitry Kozak luôn là con át chủ bài được tung ra để dọn dẹp bàn cờ.
3, Sobchak đã vô tình, hoặc cố ý, tạo ra một “Gia tộc Saint Petersburg”.
- Khi bước chân vào văn phòng của Sobchak những năm 90, người ta không hề biết rằng họ đang nhìn thấy toàn bộ nội các của nước Nga trong 25 năm tiếp theo.
- Sobchak là người đã đặt nền móng cho khái niệm “Kỹ trị” tại Nga - nơi đất nước được điều hành bởi những chuyên gia luật học và kinh tế, thay vì những kẻ cơ hội.
II. Sự kết hợp kinh điển khi ánh sáng tìm thấy bóng tối
- Trong số tất cả những học trò xuất chúng đó, mối quan hệ giữa Anatoly Sobchak và Vladimir Putin là một bản giao hưởng chính trị kinh điển nhất, một sự bù khuyết hoàn hảo giữa hai thái cực.
- Cần phải khẳng định rõ ràng: Anatoly Sobchak không tạo ra tài năng của Vladimir Putin. Tài năng của Putin là thiên bẩm, là sự kết tinh của một trí tuệ nhạy bén và một kỷ luật thép từ KGB, nhưng Sobchak vĩ đại ở chỗ: ông là người duy nhất ở nước Nga lúc bấy giờ đủ tầm nhìn để nhận ra "con rồng đang ẩn mình" đó, và dũng cảm trao cho Putin một vùng biển lớn để vẫy vùng.
- Sobchak là ánh sáng, là một học giả uyên bác, một nhà hùng biện xuất chúng, rực rỡ dưới ánh đèn sân khấu. Ông là gương mặt đại diện của một nước Nga mới: dân chủ, cởi mở và hướng tới phương Tây, nhưng Sobchak lại là một người theo chủ nghĩa lý tưởng. Ông thiếu đi sự lạnh lùng, tàn nhẫn và khả năng quản trị rủi ro cần thiết để đối phó với những thế lực ngầm, các băng đảng mafia và giới tài phiệt đang nhũng nhiễu tại Saint Petersburg. Và đó là lúc ông cần đến bóng tối: Vladimir Putin.
- Dưới trướng Sobchak, Putin đóng vai trò là "hồng y áo xám". Trong khi Sobchak diễn thuyết trên các diễn đàn quốc tế, Putin ở phía sau cánh gà, âm thầm và lạnh lùng giải quyết mọi cuộc khủng hoảng sinh tử của thành phố. Khi Saint Petersburg đối mặt với nạn đói do đứt gãy chuỗi cung ứng, chính Putin là người đàm phán các thương vụ đổi nguyên liệu lấy lương thực. Khi các tổ chức tội phạm định nhúng tay vào các bến cảng chiến lược, chính sự cứng rắn và mạng lưới an ninh của Putin đã lập lại trật tự.
- Sobchak trao cho Putin một lớp vỏ bọc chính trị hợp pháp, một bệ phóng để vị cựu điệp viên này bước ra ánh sáng chính trường. Đổi lại, Putin bảo vệ lưng cho người thầy của mình bằng một lòng trung thành tuyệt đối. Không có quyền lực và danh tiếng của Sobchak che chở, một cựu KGB như Putin rất khó có cơ hội vươn lên trong một xã hội Nga đang bài xích tàn dư Xô Viết. Nhưng ngược lại, nếu không có bàn tay sắt và bộ óc thực dụng của Putin cai quản hậu phương, Tòa thị chính của vị giáo sư luật lý tưởng Sobchak chắc chắn đã sụp đổ chỉ sau một đêm trước nanh vuốt của giới mafia và tài phiệt. Sự kết hợp này đã tạo nên một nguyên mẫu lãnh đạo mà sau này Putin áp dụng triệt để trên toàn nước Nga: "Lõi an ninh kết hợp với vỏ bọc pháp lý, kinh tế"./.
QV-ST!
