Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của không gian mạng, thuật ngữ “xã hội dân sự” (XHDS) được nhắc đến ngày càng nhiều. Tuy nhiên, cùng với những giá trị tích cực, một số tổ chức, cá nhân đã lợi dụng danh nghĩa XHDS để thực hiện các hoạt động vi phạm pháp luật, xâm phạm lợi ích quốc gia, dân tộc. Vì vậy, nhận diện đúng bản chất XHDS và các hành vi lợi dụng là yêu cầu cấp thiết, góp phần bảo vệ vững chắc an ninh quốc gia trong tình hình mới.
Quan điểm rõ ràng của Đảng, Nhà nước ta về XHDS
XHDS là thuật ngữ được nhà triết học cổ đại Hy Lạp Aristotle (384 - 332 trước Công nguyên) sử dụng đầu tiên để chỉ một cộng đồng người, trong đó công dân tự do và bình đẳng, gắn bó với nhau bằng hình thái kinh tế - xã hội nhất định.
Đến nay, do quan điểm lịch sử, chính trị, tư tưởng và đời sống xã hội, đã có hàng trăm cách hiểu khác nhau về khái niệm XHDS. Song về cơ bản, XHDS là sự vận hành của các tổ chức nằm ngoài bộ máy nhà nước, bao gồm các mạng lưới, câu lạc bộ, hiệp hội... do công dân tự lập ra để thực hiện mục đích nào đó. Đặc trưng của XHDS là nằm ngoài bộ máy Nhà nước; hoạt động theo nguyên tắc tự nguyện, có sự tham gia của nhiều thành phần; tự chủ, độc lập về tài chính...
Không phải mọi tổ chức XHDS đều mang tính đối lập hoặc chống Nhà nước; đã có nhiều hội, quỹ, tổ chức xã hội ở Việt Nam hoạt động đúng tôn chỉ, mục đích, đóng góp tích cực cho cộng đồng trong các lĩnh vực thiện nguyện, an sinh xã hội, góp phần nâng cao đời sống, đảm bảo các quyền cơ bản của công dân…
Song do tính đa dạng về lợi ích, thành phần, XHDS dễ bị các tổ chức, cá nhân thao túng, chi phối thực hiện mưu đồ chính trị, chống phá Đảng, Nhà nước Việt Nam. Trong đó, lợi dụng xu thế hội nhập quốc tế và sự phát triển mạnh mẽ của không gian mạng, một số tổ chức, cá nhân đã lợi dụng XHDS để xuyên tạc chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước, thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật, xâm phạm lợi ích quốc gia - dân tộc và sự ổn định của đất nước.
Tháng 9/2000, Chủ tịch nước đã ký vào “Tuyên bố thiên niên kỷ của Liên hợp quốc”. Theo đó, Việt Nam sẽ tạo thêm cơ hội cho khu vực tư nhân, các NGO và XHDS nói chung để họ góp phần vào việc thực hiện các mục tiêu và chương trình của Liên hợp quốc được qui định tại Mục 8, Điều 31, Nghị quyết số 55/2 Tuyên bố của Liên hợp quốc thông qua ngày 08/9/2000.
Đảng và Nhà nước Việt Nam nhất quán quan điểm tôn trọng, bảo đảm quyền con người, quyền công dân, trong đó có quyền lập hội và tham gia các hoạt động xã hội đã được quy định trong Hiến pháp và pháp luật; khuyến khích các hội, quỹ xã hội, quỹ từ thiện, tổ chức xã hội - nghề nghiệp và các tổ chức xã hội khác phát huy vai trò trong các hoạt động nhân đạo, từ thiện, bảo vệ môi trường, phát triển khoa học, giáo dục, văn hóa, chăm sóc sức khỏe và các lĩnh vực khác vì lợi ích của cộng đồng và sự phát triển bền vững của đất nước.
Pháp luật Việt Nam xác định rõ, đấu tranh, ngăn chặn, xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng quyền lập hội, quyền tự do dân chủ, quyền tự do ngôn luận hoặc danh nghĩa XHDS, “dân chủ”, “nhân quyền”, “phản biện xã hội” để tuyên truyền thông tin sai sự thật, xuyên tạc chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, kích động chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc hoặc xâm phạm độc lập, chủ quyền, an ninh quốc gia và lợi ích quốc gia - dân tộc.
Đối với Đảng viên, nhằm tăng cường kỷ luật, kỷ cương, Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV đã ban hành Quy định số 207-QĐ/TW ngày 26/7/2026 về những điều đảng viên không được làm, thay thế Quy định số 37-QĐ/TW tiếp tục hoàn thiện các chuẩn mực về trách nhiệm nêu gương, giữ gìn phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống của đảng viên; góp phần nâng cao hiệu quả công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng, đồng thời phòng ngừa từ sớm, từ xa các biểu hiện suy thoái, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” và các hành vi lợi dụng danh nghĩa xã hội dân sự để vi phạm pháp luật.
Nhận thức quan điểm của Đảng, Nhà nước là cơ sở để phát huy những giá trị tích cực của các tổ chức xã hội, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, chủ động phòng ngừa, phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi lợi dụng danh nghĩa xã hội dân sự xâm phạm lợi ích quốc gia và sự ổn định của đất nước.
Nhận diện các hành vi lợi dụng danh nghĩa XHDS để chống phá Việt Nam
Lợi dụng danh nghĩa XHDS để xâm phạm lợi ích quốc gia - dân tộc là thủ đoạn mà các thế lực thù địch và phần tử chống đối thường sử dụng nhằm từng bước tác động vào nhận thức xã hội, thúc đẩy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”, gây mất ổn định chính trị - xã hội. Một số biểu hiện cần nhận diện và cảnh giác gồm:
- Thành lập, tham gia hoặc vận động thành lập các hội, nhóm, câu lạc bộ, diễn đàn hoạt động không đúng quy định của pháp luật; núp bóng các hoạt động xã hội, từ thiện, môi trường, giáo dục, nghiên cứu hoặc hỗ trợ pháp lý… để móc nối, tập hợp lực lượng, gia tăng ảnh hưởng phục vụ mưu đồ chính trị.
- Tiếp nhận và sử dụng nguồn tài trợ từ các tổ chức, cá nhân nước ngoài thiếu công khai, minh bạch hoặc vi phạm quy định pháp luật; lợi dụng các chương trình hợp tác, đào tạo, hội thảo, khảo sát, tập huấn, hội nghị, diễn đàn… để thu thập thông tin, xây dựng mạng lưới, tuyển chọn, đào tạo lực lượng phục vụ các hoạt động chống phá lâu dài.
- Lợi dụng các vấn đề về dân chủ, nhân quyền, dân tộc, tôn giáo, đất đai, môi trường, khiếu kiện, các vụ việc phức tạp hoặc các vấn đề “nóng” xã hội để xuyên tạc chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; kích động tâm lý bất mãn, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc và gây mất an ninh, trật tự.
- Phát tán thông tin bóp méo, sai sự thật; lợi dụng không gian mạng và các nền tảng công nghệ, truyền thông …., phát tán các thông tin, tài liệu, “công trình nghiên cứu”, văn hóa phẩm… xuyên tạc lịch sử, phủ nhận thành quả cách mạng, hạ thấp uy tín của Đảng, Nhà nước, Quân đội, lực lượng Công an nhằm kích động, tạo sự hoài nghi và làm suy giảm niềm tin của Nhân dân đối với hệ thống chính trị.
- Móc nối với tổ chức, cá nhân phản động ở nước ngoài lập các báo cáo, kiến nghị hoặc xây dựng chiến dịch truyền thông sai lệch, tìm cách quốc tế hóa các vấn đề nội bộ nhằm gây sức ép đối với Việt Nam trên các diễn đàn quốc tế.
- Lợi dụng, thông qua các chương trình thiện nguyện, cứu trợ, bảo vệ môi trường hoặc hỗ trợ cộng đồng lồng ghép nội dung chính trị, tuyên truyền quan điểm trái với chủ trương, đường lối của Đảng và pháp luật của Nhà nước.
- Lôi kéo cán bộ, đảng viên, trí thức, văn nghệ sĩ, người có uy tín và những người có ảnh hưởng trên không gian mạng tham gia hoặc tiếp tay lan truyền các quan điểm sai trái, cổ súy tư tưởng “đa nguyên chính trị”, “đa đảng đối lập”, “phi chính trị hóa lực lượng vũ trang”, từng bước hình thành các tổ chức đối lập dưới danh nghĩa “xã hội dân sự độc lập”.
Những hành vi vừa kể trên thường được che đậy dưới những khẩu hiệu như “xã hội dân sự độc lập”, “dân chủ”, “nhân quyền”, “tự do”, “minh bạch”, “phản biện xã hội” hoặc các hoạt động mang tính nhân văn, từ thiện, thiện nguyện, khiến người dân khó nhận biết nếu thiếu thông tin và hiểu biết pháp luật. Vì vậy, việc phân biệt rõ giữa các tổ chức xã hội hoạt động đúng pháp luật với các tổ chức, cá nhân lợi dụng danh nghĩa XHDS để chống phá, đồng thời chủ động phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn, đấu tranh có ý nghĩa hết sức quan trọng trong bảo vệ vững chắc an ninh quốc gia.
Một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý, phòng ngừa và đấu tranh
Bổ sung, hoàn thiện các quy định pháp luật về hội, hiệp hội, quỹ xã hội và quỹ từ thiện,… nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật thông qua tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật; phát huy vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội.
Chủ động cung cấp thông tin chính thống, kịp thời, minh bạch để định hướng dư luận, không tạo khoảng trống thông tin cho các luận điệu xuyên tạc; đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý hội, quỹ xã hội và các tổ chức phi chính phủ; xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất về tổ chức, nhân sự, nguồn tài trợ và hoạt động nhằm nâng cao hiệu quả giám sát, phát hiện dấu hiệu vi phạm.
Đẩy mạnh giáo dục chính trị, pháp luật và kỹ năng nhận diện thông tin sai lệch, nâng cao “sức đề kháng xã hội” cho cán bộ, đảng viên và Nhân dân, nhất là thế hệ trẻ, trước các thông tin sai trái trên không gian mạng. Khi mỗi cán bộ, đảng viên và người dân có bản lĩnh chính trị, hiểu biết pháp luật và kỹ năng số, mọi âm mưu lợi dụng danh nghĩa XHDS sẽ khó có điều kiện phát huy tác dụng.
Phát huy vai trò của báo chí chính thống, lực lượng chuyên trách và từng công dân trong đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Mỗi cán bộ, đảng viên và công dân trở thành “người gác cổng thông tin” trên không gian mạng, tăng cường kỹ năng xác minh nguồn tin, nhận diện AI, Deepfake và các thủ đoạn thao túng thông tin trên không gian mạng; chủ động kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ, không tiếp tay cho thông tin sai sự thật và kịp thời phát hiện, phản ánh vi phạm đến cơ quan chức năng.
Tăng cường hợp tác quốc tế trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền và pháp luật Việt Nam; kiên quyết ngăn chặn, đấu tranh mọi sự can thiệp từ bên ngoài vào nội bộ dưới bất kỳ hình thức nào.
Đồng thời tạo điều kiện để các tổ chức xã hội hoạt động đúng tôn chỉ, mục đích, tham gia tích cực vào công tác an sinh xã hội, bảo vệ môi trường, khuyến học, cứu trợ thiên tai… qua đó lan tỏa các giá trị tích cực, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước.
Mỗi người dân không chỉ là đối tượng được bảo vệ mà còn là chủ thể tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và an ninh quốc gia trên không gian mạng.
Nhận diện đúng bản chất của XHDS, phát huy những giá trị tích cực và kiên quyết đấu tranh với mọi hành vi lợi dụng danh nghĩa XHDS để chống phá đất nước là yêu cầu khách quan, đồng thời là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và mỗi công dân trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa./.
Ảnh 1: Người dân vùng ven Khu Di tích lịch sử Đền Hùng (Phú Thọ) thực hiện nghi lễ rước kiệu về Đền Hùng, trong khuôn khổ Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng năm 2023.
Ảnh 2: Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam: Không gian làng dân tộc Gia Rai.
Ảnh 3: Đồng bào làng Kon Sơ Lah, tỉnh Gia Lai biểu diễn cồng chiêng.
#QV-ST!
