Có ý kiến cho rằng: “Cách đấy vài chục mét có bức ‘Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh’ ở Vườn hoa Hàng Đậu rồi, to đùng gấp mấy lần bức này. Tôi nghĩ người đang phản đối chưa hề biết. Giữ 2 tượng đài gần nhau vài chục mét để làm gì?”
Hay: “Tại Vườn hoa Vạn Xuân (thường gọi là Bốt Hàng Đậu) đã có Tượng đài Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh rồi. Nên có nhất thiết phải để 2 tượng đài tên như vậy ko”.
Nghe qua có vẻ hợp lý, nhưng nếu nhìn kỹ lịch sử hình thành của hai công trình thì vấn đề không đơn giản là ‘đã có một tượng thì tượng kia thừa’.
1. THỨ NHẤT: HAI TƯỢNG ĐÀI KHÔNG PHẢI XUẤT HIỆN CÙNG THỜI ĐIỂM
Tượng đài “QUYẾT TỬ ĐỂ TỔ QUỐC QUYẾT SINH” tại khu vực Đền Bà Kiệu được Hà Nội xây dựng năm 1984, do cố nghệ sĩ Kim Giao sáng tác. Công trình khắc họa người chiến sĩ Vệ quốc đoàn, cô gái Hà Nội và người công nhân, tượng trưng cho các lực lượng tham gia cuộc Toàn quốc kháng chiến ở Hà Nội cuối năm 1946 - đầu năm 1947.
Trong khi đó, tượng đài “QUYẾT TỬ ĐỂ TỔ QUỐC QUYẾT SINH” tại Vườn hoa Vạn Xuân - khu vực Bốt Hàng Đậu được khánh thành ngày 22/12/2004, tức khoảng 20 năm sau. Công trình cao 9,7 m, nặng hơn 300 tấn, gồm 34 khối đá, do nhà điêu khắc Vũ Đại Bình và họa sĩ Mai Văn Kế thực hiện theo mẫu phác thảo.
Vậy nên chúng ta sẽ cần đặt một câu hỏi rất đơn giản:
- Nếu việc tồn tại hai tượng đài cùng chủ đề ở Hà Nội là một vấn đề nghiêm trọng đến mức phải loại bỏ một, thì năm 2004, khi xây dựng tượng đài rất lớn tại Vườn hoa Vạn Xuân, tại sao không đặt vấn đề này ngay từ đầu?
- Tượng đài ở Bà Kiệu đã tồn tại từ 1984.
- Tượng đài ở Vạn Xuân được xây dựng 20 năm sau.
Hai công trình đã cùng tồn tại suốt hơn hai thập kỷ.
✅ Vậy điều gì đã thay đổi vào năm 2026 để bây giờ một công trình lịch sử lại được cho là cần di chuyển?
2. THỨ HAI: “CÙNG TÊN” KHÔNG ĐỒNG NGHĨA “MỘT TƯỢNG BỊ THỪA”
Đúng là hai tượng đài cùng gắn với tinh thần “QUYẾT TỬ ĐỂ TỔ QUỐC QUYẾT SINH”, cùng tái hiện hình tượng người chiến sĩ cảm tử và cùng gắn với cuộc chiến đấu bảo vệ Hà Nội năm 1946 -1947.
Nhưng đó chính là một giá trị lịch sử chung cần được ghi nhớ, chứ chưa phải lý do đủ để kết luận một trong hai công trình là thừa.
Một tượng đài có giá trị không chỉ bởi kích thước hay hình thức.
Nó còn nằm ở:
- Thời điểm được xây dựng;
- Hoàn cảnh lịch sử ra đời;
- Tác phẩm nghệ thuật;
- Vị trí đặt tượng;
- Mối liên hệ với không gian lịch sử;
- Ký ức của người dân đối với địa điểm đó.
Vì vậy, câu hỏi không nên chỉ là:
“Đã có tượng đài to hơn ở Hàng Đậu rồi, giữ tượng này làm gì?”
Mà phải là:
✅ “Tại sao một tượng đài đã tồn tại tại Đền Bà Kiệu từ năm 1984, gắn với không gian Hồ Gươm suốt hơn 40 năm, lại nhất thiết phải di dời?”
3. THỨ BA: NẾU ĐÃ BIẾT CÓ SỰ TRÙNG LẶP, TẠI SAO NĂM 2004 VẪN XÂY DỰNG TƯỢNG ĐÀI MỚI?
Đây mới là câu hỏi cần được giải thích.
Không thể hôm nay nói:
“Gần đó đã có tượng đài Quyết tử rồi, giữ hai tượng làm gì?”
Trong khi tượng đài ở Vườn hoa Vạn Xuân được chính quyền thành phố xây dựng và khánh thành từ năm 2004.
Nếu sự trùng lặp về tên gọi và chủ đề thực sự là vấn đề về quy hoạch, mỹ quan hoặc quản lý di sản, thì vấn đề đó đáng lẽ phải được tính toán từ thời điểm xây dựng tượng đài Vạn Xuân, chứ không phải đến năm 2026 mới trở thành lý do để di chuyển tượng đài đã tồn tại từ năm 1984.
4. THỨ TƯ: “TO ĐÙNG GẤP MẤY LẦN” KHÔNG PHẢI LÀ TIÊU CHÍ ĐỂ XÁC ĐỊNH GIÁ TRỊ LỊCH SỬ
Tượng đài Vạn Xuân rất lớn: cao 9,7 m, nặng hơn 300 tấn.
Nhưng một tượng đài lớn hơn không có nghĩa tượng nhỏ hơn mất giá trị.
Nếu cứ lấy kích thước làm tiêu chí thì chẳng lẽ công trình nhỏ hơn phải di chuyển hết?
Đó là cách đánh giá thuần túy bằng diện tích và kích thước, trong khi tượng đài còn là một thành tố của ký ức đô thị và không gian lịch sử.
5. THỨ NĂM: NẾU MỤC TIÊU LÀ CHỈNH TRANG CẢNH QUAN, CÓ NHẤT THIẾT PHẢI DI DỜI?
Theo thông tin được công bố, Hà Nội dự kiến đưa tượng đài tại Đền Bà Kiệu về Trung đoàn 692, Sư đoàn Bộ binh 301, Bộ Tư lệnh Thủ đô; lý do được nêu là nhằm thực hiện quy hoạch, chỉnh trang và phát huy giá trị không gian phía Đông hồ Hoàn Kiếm.
Nếu vấn đề chính là không gian, cảnh quan và quy hoạch, thì tại sao không nghiên cứu phương án:
✅✅✅ GIỮ NGUYÊN TƯỢNG ĐÀI - TÔN TẠO KHÔNG GIAN XUNG QUANH?
Có thể chỉnh trang sân, cây xanh, ánh sáng, lối đi, cảnh quan và bố cục không gian để khu vực Đền Bà Kiệu đẹp hơn, trang nghiêm hơn.
Không phải cứ muốn làm đẹp đô thị là phải di chuyển những gì đang tồn tại.
✅✅✅ VÀ CÒN MỘT ĐIỂM RẤT QUAN TRỌNG
Hiện nay, lý do chính thức không đơn thuần là “vì gần đó có một tượng đài khác”.
Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội cho biết việc đưa tượng về Bộ Tư lệnh Thủ đô nhằm phát huy giá trị công trình, đồng thời nhấn mạnh mối liên hệ của tượng đài với quá trình ra đời, chiến đấu và trưởng thành của lực lượng vũ trang Thủ đô.
Nếu vậy thì càng cần giải thích đầy đủ và thuyết phục cho nhân dân:
Vì sao một tượng đài được xác định có giá trị lịch sử, cách mạng và giáo dục truyền thống lại không thể tiếp tục phát huy những giá trị ấy ngay tại không gian Đền Bà Kiệu - Hồ Gươm?
✅ Tôi không phản đối việc chỉnh trang Hà Nội.
✅ Tôi cũng không phản đối việc nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị tượng đài trong một không gian phù hợp.
Nhưng trước khi di dời một công trình đã tồn tại từ năm 1984, cần trả lời thật rõ:
DI DỜI ĐỂ LÀM GÌ?
DI DỜI VÌ LÝ DO GÌ?
TẠI SAO KHÔNG GIỮ NGUYÊN VÀ TÔN TẠO XUNG QUANH?
VÀ TẠI SAO NĂM 2004, KHI XÂY DỰNG MỘT TƯỢNG ĐÀI “QUYẾT TỬ ĐỂ TỔ QUỐC QUYẾT SINH” RẤT LỚN Ở VƯỜN HOA VẠN XUÂN, VẤN ĐỀ TRÙNG LẶP NÀY KHÔNG ĐƯỢC GIẢI QUYẾT?
Đừng biến câu chuyện thành cuộc tranh luận kiểu:
“Đã có một bức to hơn thì bức nhỏ để làm gì?”
Lịch sử không đo bằng mét.
Một tượng đài có thể giống nhau về chủ đề, nhưng giá trị của nó còn nằm ở nơi nó đứng và ký ức mà nơi ấy lưu giữ.
Nếu chưa chứng minh được rằng việc di dời là thực sự cần thiết, thì phương án hợp lý nhất vẫn nên được đặt lên bàn:
✅ KHÔNG DI DỜI
✅ GIỮ NGUYÊN VỊ TRÍ
✅ TÔN TẠO KHÔNG GIAN XUNG QUANH.
Đó mới là cách vừa chỉnh trang đô thị, vừa tôn trọng ký ức lịch sử của Hà Nội. Và hợp với lòng dân./.
Ảnh 1: Tượng đài Cảm tử “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh”. Khu vực Đền Bà Kiệu - Hồ Gươm - Hà Nội.
#QV-ST!
