Cuộc chiến tại Iran, bước sang tháng thứ ba, đang trở thành một "phòng thí nghiệm" thực chiến quý giá, mang lại những bài học sâu sắc cho Trung Quốc về năng lực quân sự của Mỹ và tầm quan trọng của yếu tố đối phương trong mọi cuộc xung đột. Các chuyên gia cảnh báo Bắc Kinh không nên đánh giá thấp sức mạnh của mình, thiếu kinh nghiệm chiến đấu và có cái nhìn hạn hẹp về hậu quả của chiến tranh.
CNN đã phỏng vấn nhiều chuyên gia từ Trung Quốc, Đài Loan và các khu vực khác để phân tích những thông tin mà hai tháng giao tranh ở Vịnh Ba Tư có thể cung cấp cho một cuộc xung đột tiềm tàng giữa Bắc Kinh và Washington.
Phòng thủ: Điểm yếu cần khắc phục
Ông Fu Qianshao, cựu đại tá không quân Trung Quốc, nhấn mạnh bài học quan trọng nhất là Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) không thể lơ là hệ thống phòng thủ. Ông chỉ ra rằng Iran đã tìm cách vượt qua các hệ thống phòng thủ tên lửa tiên tiến của Mỹ như Patriot và THAAD.
“Chúng ta cần nỗ lực đáng kể để xác định điểm yếu trong phòng thủ nhằm đảm bảo chúng ta vẫn bất khả chiến bại trong các cuộc chiến tranh tương lai,” ông Fu nói với CNN.
Trong những năm gần đây, PLA đã nhanh chóng mở rộng năng lực tấn công, bổ sung tên lửa siêu thanh và máy bay chiến đấu tàng hình thế hệ thứ năm J-20. Tuy nhiên, khả năng phòng thủ của họ lại là một vấn đề khác.
Các nhà phân tích lưu ý rằng Iran đã xuyên thủng hệ thống phòng không của Mỹ ở Vịnh Ba Tư bằng công nghệ tương đối thô sơ, bao gồm máy bay không người lái Shahed giá rẻ và tên lửa đạn đạo chi phí thấp. Trong khi đó, Mỹ đã sử dụng kết hợp vũ khí tinh vi như F-35, B-2 và đạn dược dẫn đường rẻ hơn từ B-1, B-52, F-15 để phá hủy các mục tiêu từ bệ phóng tên lửa đến tàu chiến và cầu cống.
Ông Fu nhấn mạnh: “Chúng ta phải nghiên cứu sâu hơn để bảo vệ hiệu quả các địa điểm trọng yếu, sân bay và cảng biển của mình trước các cuộc tấn công và đột kích.”
Kịch bản Đài Loan: Mối đe dọa từ máy bay không người lái
Đài Loan luôn được coi là điểm nóng tiềm năng trong một cuộc xung đột Mỹ-Trung. Trung Quốc, nhà sản xuất máy bay không người lái hàng đầu thế giới, có thể triển khai số lượng lớn máy bay không người lái chi phí thấp trong một cuộc tấn công vào Đài Loan.
Ông Chieh Chung, nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Đài Loan, nhận định: “Tên lửa tầm xa và các đàn máy bay không người lái chắc chắn sẽ đóng vai trò then chốt trong các hoạt động quân sự chung của Trung Quốc chống lại Đài Loan.”
Một báo cáo năm 2025 về chương trình máy bay không người lái của Trung Quốc trên nền tảng phân tích War on the Rocks cho biết, các nhà sản xuất dân sự Trung Quốc có khả năng tái trang bị để sản xuất một tỷ máy bay không người lái vũ trang mỗi năm. Điều này đặt ra thách thức lớn cho Đài Loan, khi một báo cáo gần đây của cơ quan giám sát chính phủ cho thấy các biện pháp đối phó máy bay không người lái hiện tại của quân đội Đài Loan là “không hiệu quả” và gây ra “rủi ro an ninh lớn.”
Đài Loan đang nỗ lực cải thiện các biện pháp đối phó. Ông Gene Su, giám đốc điều hành của Thunder Tiger, nhà sản xuất máy bay không người lái hàng đầu Đài Loan, kêu gọi đầu tư nhiều hơn vào khả năng sản xuất hàng loạt máy bay không người lái của Đài Loan để chống lại kẻ thù.
Mỹ cũng đang học hỏi và nhận ra rằng trong một cuộc xung đột ở Thái Bình Dương, họ có thể là bên phòng thủ. Đô đốc Samuel Paparo, người đứng đầu Bộ Tư lệnh Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Mỹ, cho biết máy bay không người lái khiến chiến tranh trở nên tốn kém hơn nhiều đối với bên tấn công.
Nếu xảy ra tranh chấp về Đài Loan, hòn đảo này hoặc Mỹ có thể sử dụng máy bay không người lái để nhắm mục tiêu vào các tàu hoặc máy bay của Trung Quốc, chở theo hàng trăm nghìn binh sĩ PLA. Mỗi tàu hoặc máy bay, và binh lính mà chúng chở, đều đắt hơn rất nhiều so với những chiếc máy bay không người lái có thể phá hủy chúng. Đây là một yếu tố răn đe đã được thể hiện trong cuộc chiến tranh Iran, nơi Hải quân Mỹ hiếm khi đưa tàu qua eo biển Hormuz vào Vịnh Ba Tư.
Bắc Kinh gần như chắc chắn đã ghi nhận việc Đô đốc Paparo chủ trương triển khai hàng nghìn máy bay không người lái trên không, trên mặt nước và dưới biển tại eo biển Đài Loan, nhắm mục tiêu vào quân đội Trung Quốc, khiến PLA khó vượt qua tuyến đường thủy này để tiến vào Đài Loan.
Kinh nghiệm chiến đấu: Khoảng trống lớn của PLA
Một điểm yếu lớn khác của quân đội Trung Quốc là thiếu kinh nghiệm chiến đấu. PLA chưa từng phải đối mặt với hỏa lực dữ dội nào kể từ cuộc chiến với Việt Nam vào tháng 2 năm 1979. Trong khi đó, lực lượng Mỹ đã tiến hành các chiến dịch quy mô lớn ở Iraq hai lần và ở Afghanistan, cũng như các hành động chiến đấu nhanh chóng hơn ở những nơi như Kosovo và Panama.
“Đây mới là chiến tranh thực sự,” nhà phân tích quân sự Trung Quốc Song Zongping nhận xét về cuộc xung đột với Iran.
Nếu Trung Quốc tham gia vào một cuộc xung đột với Mỹ trong thập kỷ tới, Washington sẽ giữ lại một lượng lớn nhân sự đã tham gia chiến đấu trong cuộc xung đột vùng Vịnh hiện tại hoặc trong việc lập kế hoạch cho chiến dịch đó. Việc PLA có thể thích nghi nhanh chóng như thế nào với một chiến trường thay đổi tương tự dưới hỏa lực vẫn còn phải chờ xem.
Drew Thompson, nghiên cứu viên cao cấp tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam ở Singapore, đã đưa ra một ví dụ lịch sử từ Chiến tranh Triều Tiên. Trung Quốc có máy bay chiến đấu tốt hơn (MiG-15), nhưng các phi công Mỹ, mặc dù lái những chiếc F-86 kém hơn, lại chiến đấu tốt hơn vì nhiều người đã có kinh nghiệm từ Thế chiến II. Bài học rút ra là “một phi công xuất sắc trên một chiếc máy bay tầm thường sẽ luôn đánh bại một phi công tầm thường trên một chiếc máy bay xuất sắc,” Thompson nói.
Chiến thắng chiến thuật không đồng nghĩa với kết quả chính trị
Một bài học khác từ Iran là các cuộc chiến ở cấp độ này, liên quan đến một cường quốc và một cường quốc yếu hơn, không phải lúc nào cũng diễn ra suôn sẻ và kết thúc nhanh chóng. Khả năng của Iran trong việc tận dụng điểm nghẽn và đưa rủi ro vào chuỗi cung ứng toàn cầu cho thấy một cuộc xung đột cục bộ có thể nhanh chóng trở nên quốc tế hóa như thế nào.
“Những chiến thắng về mặt chiến thuật không đồng nghĩa với kết quả chính trị,” Craig Singleton, nghiên cứu viên cao cấp tại Tổ chức Bảo vệ Dân chủ (FDD) phi đảng phái, nói với CNN. “Áp lực quân sự… đã không dẫn đến một giải pháp chính trị bền vững.”
Đối với Trung Quốc, điều đó củng cố một bài học cốt lõi: thành công trên chiến trường không tự động tạo ra kết quả cuối cùng mà bạn mong muốn. Bất kỳ kịch bản nào như ở Đài Loan cũng sẽ ngay lập tức liên quan đến thương mại toàn cầu, dòng chảy năng lượng và các bên thứ ba theo những cách khó có thể tưởng tượng được./.
QV-ST!
