Quân phục Quân đội nhân dân Việt Nam không chỉ là trang phục mà còn mang giá trị biểu tượng, gắn với hình ảnh, truyền thống và phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ. Pháp luật cho phép một số đối tượng đã thôi phục vụ tại ngũ được sử dụng quân phục, quân hiệu, cấp hiệu, phù hiệu trong những trường hợp nhất định. Tuy nhiên, quyền đó phải được thực hiện đúng đối tượng, đúng cấp bậc và đúng hoàn cảnh, tránh tùy tiện gây phản cảm hoặc nhầm lẫn về tư cách quân nhân.
Trong tiến trình xây dựng, chiến đấu và trưởng thành của Quân đội nhân dân Việt Nam, hình ảnh Bộ đội Cụ Hồ đã trở thành một giá trị cao đẹp trong lòng Nhân dân. Hình ảnh ấy không chỉ được tạo nên bởi bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, lối sống mà còn thể hiện qua lễ tiết, tác phong và sự chính quy của người quân nhân.
Quân phục, quân hiệu, cấp hiệu, phù hiệu vì thế không đơn thuần là trang phục hay vật trang trí. Mỗi chi tiết đều gắn với đặc trưng của Quân đội, thể hiện cấp bậc, quân chủng, binh chủng và tư cách của người sử dụng. Việc quản lý, sử dụng những dấu hiệu đặc trưng này đã được pháp luật quy định.
Không phải cứ thôi phục vụ tại ngũ là không được mặc quân phục
Nghị định số 82/2016/NĐ-CP ngày 1-7-2016 của Chính phủ quy định quân hiệu, cấp hiệu, phù hiệu và trang phục của Quân đội nhân dân Việt Nam; sau đó được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 22/2024/NĐ-CP ngày 27-2-2024. Đây là những căn cứ pháp lý quan trọng về hệ thống quân hiệu, cấp hiệu, phù hiệu, trang phục của Quân đội.
Tuy nhiên, cần hiểu đúng rằng pháp luật không quy định theo hướng tất cả những người đã thôi phục vụ tại ngũ đều đương nhiên bị cấm sử dụng quân phục.
Điều 37 Luật Sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam quy định sĩ quan nghỉ hưu được sử dụng quân phục, quân hiệu, cấp hiệu, phù hiệu trong những ngày lễ, những cuộc hội họp, những buổi giao lưu truyền thống của Quân đội. Pháp luật cũng quy định quyền này đối với sĩ quan chuyển ngành, sĩ quan phục viên theo các trường hợp tương ứng.
Như vậy, khi bàn về việc CCB sử dụng quân phục, cần phân biệt rõ đối tượng. CCB là một khái niệm có phạm vi rộng, trong đó có những người trước khi trở về đời thường là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, hạ sĩ quan, binh sĩ... Quyền sử dụng quân phục sau khi thôi phục vụ tại ngũ vì vậy phải căn cứ vào đối tượng cụ thể và quy định pháp luật có liên quan, không nên đánh đồng tất cả CCB thành một nhóm có chế độ sử dụng quân phục giống nhau.
Điều cần chấn chỉnh không phải là việc một CCB cứ mặc quân phục thì bị xem là sai, mà là sử dụng quân phục, quân hiệu, cấp hiệu, phù hiệu không đúng đối tượng, không đúng quy định; tự ý “nâng cấp” quân hàm; sử dụng quân trang tùy tiện, hoặc theo cách có thể gây nhầm lẫn về tư cách quân nhân đang tại ngũ.
Thực tế, tại nhiều địa phương, CCB vẫn sử dụng quân phục trong những ngày lễ lớn, các cuộc gặp mặt truyền thống, hoạt động kỷ niệm, tri ân người có công, hội họp do Quân đội hoặc Hội CCB tổ chức... Đây là hình ảnh đẹp khi người sử dụng thuộc đối tượng được phép và mang mặc đúng quy định, thể hiện niềm tự hào về những năm tháng phục vụ trong Quân đội.
Không thể tự phong quân hàm để “mang mặc cho oai”
Điều đáng quan tâm hiện nay là tại một số nơi vẫn xuất hiện tình trạng sử dụng quân phục, quân hiệu, cấp hiệu thiếu chuẩn mực.
Có trường hợp khi phục viên, xuất ngũ chỉ là hạ sĩ quan, binh sĩ nhưng sau đó lại tự mua, gắn cấp hiệu sĩ quan từ thiếu úy đến đại úy... Có nơi vận động hội viên đóng góp tiền mua quân phục, quân hiệu, cấp hiệu với mục đích “mang mặc thống nhất”; thậm chí xuất hiện cách phân chia Chi hội trưởng đeo quân hàm cao hơn, hội viên đeo quân hàm thấp hơn như một dấu hiệu thể hiện vị trí trong tổ chức Hội. Nếu có những trường hợp như vậy thì cần kiên quyết chấn chỉnh.
Chức vụ trong tổ chức Hội CCB không phải là căn cứ để xác lập cấp bậc quân hàm trong Quân đội. Chi hội trưởng, chi hội phó, chủ tịch hay phó chủ tịch Hội CCB là chức danh trong tổ chức Hội, không làm phát sinh hoặc thay đổi cấp bậc quân hàm mà cá nhân đã được cơ quan có thẩm quyền phong, thăng trong thời gian phục vụ Quân đội. Vì vậy, không thể vì lý do “mang mặc thống nhất”, “cho đẹp đội hình” hoặc “cho oai” mà tự mua, tự gắn cấp hiệu không đúng cấp bậc của mình.
Đây cũng là ranh giới cần được nhận thức rõ giữa niềm tự hào chính đáng về quá trình phục vụ trong Quân đội với việc sử dụng những dấu hiệu đặc trưng của Quân đội không đúng quy định.
Nghị định số 218/2025/NĐ-CP ngày 5-8-2025 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quốc phòng, cơ yếu đã quy định các hành vi vi phạm liên quan đến sử dụng, mua bán, sản xuất quân trang của Quân đội. Điều đó cho thấy quân trang không phải loại hàng hóa, trang phục có thể tùy tiện sản xuất, mua bán và sử dụng như trang phục dân sự thông thường.
Đặc biệt, việc lợi dụng quân phục, quân hiệu, cấp hiệu để tạo lòng tin, gây nhầm lẫn về tư cách quân nhân hoặc phục vụ hành vi trái pháp luật không còn đơn thuần là vấn đề lễ tiết, tác phong mà tùy tính chất, mức độ có thể bị xem xét, xử lý theo quy định pháp luật.
Giữ sự trang nghiêm từ chính cách sử dụng quân phục
Một vấn đề khác cũng cần được các cấp Hội quan tâm là cách thức sử dụng quân phục trong đời sống xã hội.
Thực tế có trường hợp CCB mặc quân phục không đồng bộ, cũ, nhàu nát; thậm chí còn kết hợp quân phục với quần cộc, áo may ô, dép lê hoặc sử dụng quân hiệu, cấp hiệu, huân chương, huy chương không phù hợp với hoàn cảnh. Cũng có người mặc quân phục, đeo đầy đủ huân, huy chương trong những hoạt động sinh hoạt đời thường không mang tính lễ nghi, truyền thống.
Ở đây cần phân biệt giữa hành vi vi phạm pháp luật với hành vi chưa phù hợp về lễ tiết, tác phong. Không phải mọi trường hợp mặc quân phục chưa đẹp, chưa phù hợp hoàn cảnh đều có thể quy ngay thành “vi phạm pháp luật”. Nhưng đối với CCB, những người đã từng được rèn luyện trong môi trường Quân đội, việc giữ gìn sự chỉnh tề, trang nghiêm khi sử dụng quân phục là yêu cầu cần thiết để bảo vệ hình ảnh của chính mình và truyền thống Quân đội.
Tương tự, đối với CCB tham gia các hoạt động dân sự hoặc thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, khởi kiện..., cần nhìn nhận khách quan rằng đây là những quyền công dân được pháp luật bảo đảm. Không nên coi việc một CCB thực hiện các quyền này là hành vi đáng phê phán.
Vấn đề cần lưu ý là khi thực hiện các quyền công dân, CCB không nên sử dụng quân phục, quân hiệu, cấp hiệu theo cách trái quy định hoặc có thể khiến người khác hiểu rằng mình đang nhân danh Quân đội, đại diện cho cơ quan quân sự hoặc đang thực hiện nhiệm vụ của quân nhân tại ngũ. Việc phân định rõ như vậy vừa bảo đảm quyền hợp pháp của CCB, vừa bảo vệ tính trang nghiêm và uy tín của Quân đội.
Chấn chỉnh trước hết phải từ tuyên truyền, hướng dẫn
Phần lớn CCB sau khi trở về đời thường vẫn giữ gìn tốt phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”, gương mẫu chấp hành pháp luật và có nhiều đóng góp cho cộng đồng. Những trường hợp sử dụng quân phục, quân hiệu, cấp hiệu chưa phù hợp chỉ là một bộ phận nhỏ; trong đó có thể có người xuất phát từ nhận thức chưa đầy đủ về quy định hiện hành chứ không phải cố tình vi phạm. Bởi vậy, chấn chỉnh trước hết phải bắt đầu từ tuyên truyền, hướng dẫn.
Hội CCB các cấp, nhất là tổ chức Hội ở cơ sở, cần giúp hội viên phân biệt rõ: trường hợp nào pháp luật cho phép sử dụng quân phục; đối tượng nào được sử dụng; sử dụng trong hoàn cảnh nào; quân hiệu, cấp hiệu, phù hiệu phải gắn ra sao và những hành vi nào không được phép thực hiện.
Trong sinh hoạt thường kỳ, hội họp thông thường, nếu không thuộc trường hợp cần sử dụng quân phục, hội viên có thể mặc trang phục dân sự lịch sự, gọn gàng hoặc trang phục thống nhất của tổ chức Hội nếu có quy định, hướng dẫn. Không nên tạo tâm lý rằng cứ tham dự hoạt động của Hội CCB thì nhất thiết phải mặc quân phục và càng không nên tự trang bị cấp hiệu để tạo sự “đồng đều” về hình thức.
Ban Chấp hành Hội CCB các cấp cũng cần tăng cường kiểm tra, nhắc nhở khi phát hiện hội viên tự ý sử dụng cấp hiệu không đúng cấp bậc; sử dụng quân hiệu, phù hiệu, quân phục không đúng đối tượng hoặc sử dụng theo cách gây nhầm lẫn về tư cách quân nhân.
Đối với những hành vi có dấu hiệu sử dụng quân trang trái phép thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật, cần chuyển thông tin cho cơ quan có thẩm quyền xem xét theo quy định, thay vì chỉ dừng ở việc nhắc nhở nội bộ.
Quan trọng hơn, mỗi CCB cần ý thức rằng cấp bậc quân hàm từng được mang trong Quân đội là kết quả của quá trình công tác, rèn luyện và quyết định của cơ quan có thẩm quyền, không phải một hình thức trang trí có thể tùy ý thay đổi. Chức vụ trong Hội, tuổi đời, thời gian tham gia Hội hay vị trí xã hội sau khi xuất ngũ đều không phải căn cứ để tự nâng cấp bậc quân hàm.
Quân phục càng không phải phương tiện để thể hiện “đẳng cấp”.
CCB là những người đã từng cống hiến tuổi trẻ, sức lực, có người đã hy sinh một phần xương máu cho độc lập, tự do của Tổ quốc. Chính quá trình ấy tạo nên vị thế đáng trân trọng của người CCB trong xã hội mà không cần bất kỳ sự tô điểm hình thức nào.
Bởi vậy, chấn chỉnh việc mang mặc quân phục của CCB không có nghĩa là hạn chế niềm tự hào của những người đã từng khoác áo lính. Ngược lại, đó chính là cách để niềm tự hào ấy được thể hiện đúng đối tượng, đúng hoàn cảnh, đúng cấp bậc và đúng quy định pháp luật.
Khi mỗi hội viên hiểu đúng và tự giác thực hiện, bộ quân phục được sử dụng trong những dịp phù hợp sẽ càng thêm trang trọng; hình ảnh người CCB càng được Nhân dân trân trọng. Đó cũng là một cách thiết thực để mỗi CCB tiếp tục giữ gìn, phát huy bản chất “Bộ đội Cụ Hồ” và truyền thống tốt đẹp của Quân đội nhân dân Việt Nam trong thời kỳ mới./. Báo Cựu chiến binh Việt Nam ngày 09/9/2026./.
#QV-ST!
