Dẹp ngay cơ chế xin-cho
Những hệ lụy từ cơ chế xin-cho quá rõ ràng và đã được bàn rất
nhiều trong những năm qua. Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XII) của Đảng đã yêu
cầu: “Các cấp ủy, tổ chức đảng chỉ đạo rà soát, hoàn thiện các quy định, văn
bản quy phạm pháp luật về quản lý, điều hành bảo đảm công khai, minh bạch, góp
phần xóa bỏ cơ chế xin-cho; ngăn chặn, đẩy lùi tham nhũng, tiêu cực, "lợi
ích nhóm", "sân sau", trục lợi trong quản lý, sử dụng ngân sách,
tài sản công, cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, vốn đầu tư, đất đai, tài
nguyên, khoáng sản, tài chính, ngân hàng, thuế, hải quan, phân bổ, quản lý và
sử dụng biên chế”...
Thực hiện chỉ đạo
này, những năm gần đây nước ta đã ban hành nhiều quy định về cải cách hành
chính và thủ tục hành chính; yêu cầu các bộ, ngành, địa phương rà soát loại bỏ
rất nhiều thủ tục hành chính, “giấy phép con” gây phiền hà cho người dân, doanh
nghiệp... Thế nhưng cơ chế xin-cho vẫn chưa được loại bỏ và có nhiều biến tướng
tinh vi hơn. Về cơ bản, việc giải quyết công việc, nhất là những vấn đề liên
quan đến vật chất, kinh phí, nhân sự giữa các cơ quan, đơn vị, cá nhân cấp trên
và cấp dưới, giữa người dân và doanh nghiệp với các cơ quan công quyền vẫn thực
hiện theo kiểu xin-cho (dù có thể được thể hiện bằng những từ như: “Đề nghị”,
“tờ trình”, “kiến nghị”...). Chưa kể, khi soạn thảo văn bản, những đề đạt của
công dân, doanh nghiệp và các tổ chức cấp dưới thường vẫn có tiêu đề là “đơn
xin”.
Lẽ
đương nhiên, đã có “xin” thì ắt có “cho” hoặc “không cho”. Những tổ chức, cá
nhân có thẩm quyền lẽ ra phải thực hiện nghĩa vụ, trách nhiệm của mình là thay
mặt Nhà nước bảo đảm các quyền cho người dân, doanh nghiệp và cấp dưới thì lại
nghiễm nhiên được quyền ban ơn: Cho hay không cho, cho ít hay nhiều, loại tốt
hay loại thường, cho sớm hay muộn... Chính điều vô lý này là nguyên nhân cơ bản,
trực tiếp dẫn đến tha hóa quyền lực của không ít cán bộ, công chức mà biểu hiện
rõ nhất là tác phong làm việc trì trệ, hành dân, nhũng nhiễu, tiêu cực, cố tình
“gây khó để có phong bì”; đồng thời làm người dân và cấp dưới lúc nào cũng có
tâm lý đi “xin” và “muốn qua sông thì phải lụy đò”, phải có “bôi trơn mới
nhanh”.
Hiến pháp và pháp
luật của Nhà nước đã quy định rất rõ những quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của
công dân và các tổ chức. Đã là quyền thì tất yếu được hưởng; là nghĩa vụ, trách
nhiệm thì tất yếu phải làm. Để ngăn chặn tha hóa quyền lực được biểu hiện bằng
sự lạm quyền, tham nhũng, vụ lợi trong thực thi công vụ, việc cần làm ngay là thống
nhất thay tất cả các loại “đơn xin” bằng “đơn đề nghị” hoặc “yêu cầu giải
quyết”, “tờ trình” thay bằng “báo cáo” để bảo đảm sự dân chủ, bình đẳng; thực
hiện đúng quyền và nghĩa vụ, trách nhiệm, xóa bỏ tâm lý xin-cho. Bên cạnh đó,
trong các mẫu đơn này cần ghi rõ thời hạn phải giải quyết, nếu quá hạn không
trả lời thì coi như đã đồng ý, nếu không giải quyết thì người có thẩm quyền
phải ghi rõ lý do...
Cùng với đó, phải
có cơ chế bắt buộc các cơ quan công quyền công khai minh bạch tất cả những thủ
tục hành chính, các nguồn lực, tiêu chuẩn chế độ, kinh phí, chính sách, chương
trình dự án, mức phân bổ cho các cơ quan, đơn vị, địa phương (trừ trường hợp
thuộc danh mục phải giữ bí mật do Nhà nước quy định) để mọi người đều có thể
giám sát, tránh tình trạng “ưu tiên, thiên vị” những tập thể, cá nhân “đi cửa
sau”. Ngày 23-5 vừa qua, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 13/CT-TTg
về đẩy nhanh tiến độ và nâng cao chất lượng xây dựng Kế hoạch đầu tư công trung
hạn giai đoạn 2021-2025 theo đúng tinh thần này. Theo đó, Thủ tướng Chính phủ
yêu cầu từng bộ, cơ quan, địa phương phải tập trung rà soát kỹ, giảm mạnh số
lượng dự án, nhất là các dự án khởi công mới, kiên quyết xóa bỏ cơ chế xin-cho
và chống tiêu cực, tham nhũng, lợi ích nhóm trong đầu tư công; siết chặt kỷ
luật, kỷ cương; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, phân công, phân nhiệm đi đôi với
tăng cường giám sát, kiểm tra, đánh giá thực hiện và khen thưởng, kỷ luật
nghiêm minh... Chỉ thị này được nhân dân rất đồng tình ủng hộ.
“Có thực mới vực được
đạo”
Làm cán bộ, công
chức trong thời buổi kinh tế thị trường mà thu nhập chính đáng không đủ trang
trải cuộc sống ở mức trung bình trong xã hội trở lên thì rất khó để giữ mình
trong sạch, không tham nhũng, tiêu cực. Đó là thực tế cần phải được nhìn nhận
thẳng thắn, nghiêm túc và sớm có giải pháp khắc phục, vì cổ nhân đã đúc rút “có
thực mới vực được đạo”, “đói ăn vụng, túng làm liều”.
Thực tế lâu nay,
mức thu nhập chính đáng của đa số cán bộ, công chức (bao gồm lương, thưởng và
phụ cấp) còn thấp so với mặt bằng xã hội. Lương khởi điểm của một công chức,
viên chức tốt nghiệp đại học ở ngạch cao nhất là A1 cũng chỉ có hệ số 2,34 x
1.490.000 đồng = 3.486.000 đồng/tháng (tiền thưởng và phụ cấp không đáng kể).
Mức thu nhập này rất thấp so với người làm ở tất cả các ngành nghề, kể cả những
nghề đơn giản nhất không mất thời gian để học. Còn với những cán bộ sau nhiều
năm phấn đấu và cống hiến, được giữ chức vụ cao như chủ tịch UBND cấp tỉnh (hệ
số lương 7,64 và phụ cấp chức vụ lãnh đạo mức 1,3) cũng chưa được 15 triệu đồng/tháng.
Thử hỏi, mức
lương, phụ cấp đó có tương xứng với trình độ, công sức, trí tuệ, đóng góp của
cán bộ ở từng cấp. Hiện không ít người mới tốt nghiệp đại học đi làm cho các
doanh nghiệp đã có thu nhập từ 10 đến 30 triệu đồng/tháng. Doanh nghiệp ở các
đô thị mà trả lương người lao động dưới 8 triệu đồng/tháng thì khó thu hút
người làm việc. Trong khi lương, phụ cấp của chủ tịch UBND cấp xã chỉ khoảng
5-7 triệu đồng (tùy thời gian công tác) thì khoản này... không đủ trả tiền xăng
xe, cước điện thoại và đi dự đám hiếu, hỷ vì ở cương vị phải quan hệ rộng, có
rất nhiều đồng nghiệp, bạn bè mời...; rồi gia đình trông chờ, anh em họ hàng
“trăm sự nhờ bác là lãnh đạo giúp đỡ”! Với thực tế đó thì thật khó để cán bộ
giữ vững quyết tâm chỉ sống bằng lương. Đây là điều mọi người đều biết rõ và
như vậy, khi có cơ hội để lạm quyền, “vừa được thể hiện uy quyền mà lại được
cảm ơn... bằng tiền” thì không phải cán bộ nào cũng có thể giữ mình liêm chính,
chí công vô tư.
Nhận rõ điều này,
Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XII) về xây dựng, chỉnh đốn Đảng đã xác định một
trong những giải pháp phòng, chống suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức,
lối sống của cán bộ, đảng viên là phải cải cách chế độ công vụ, đổi mới chính
sách tiền lương; xây dựng và thực hiện chính sách nhà ở nhằm tạo động lực cho
cán bộ, công chức... Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng vừa qua cũng nêu rõ,
chính sách cán bộ chưa thực sự tạo động lực để cán bộ toàn tâm, toàn ý với công
việc; do đó phải tiếp tục đẩy mạnh cải cách chính sách tiền lương, nâng cao thu
nhập và có chính sách nhà ở, bảo đảm cuộc sống để cán bộ, công chức, viên chức
yên tâm công tác.
Có thể khẳng
định, việc quan tâm bảo đảm chế độ, chính sách thỏa đáng cho cán bộ, công chức
đúng với những đóng góp và trách nhiệm trên từng cương vị là một trong những
biện pháp hàng đầu để phòng, chống tha hóa quyền lực, tham nhũng, lợi dụng
chính sách. Thực tế, tại hầu hết các nước và trong các doanh nghiệp, chế độ,
chính sách của cán bộ các cấp luôn cao hơn hẳn, bảo đảm cho họ đủ trang trải
cuộc sống gia đình ở trên mức trung bình để chuyên tâm hoàn thành tốt nhiệm vụ.
Chắc chắn, đại đa số người dân sẽ ủng hộ việc trả lương cho cán bộ, công chức
tương xứng, nhưng phải gắn liền với phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và nâng
cao hiệu quả phục vụ nhân dân, đất nước. Làm được như vậy chính là thực hiện
công bằng xã hội, tạo động lực mạnh mẽ để cán bộ, công chức phấn đấu, cống
hiến; cùng với siết chặt kỷ luật, kỷ cương, gắn trách nhiệm cụ thể sẽ ngăn chặn
hiệu quả tha hóa quyền lực. Cũng cần thẳng thắn nhìn nhận rằng, nguồn lực của
đất nước bị thất thoát do tham nhũng, lãng phí có khi còn nhiều hơn nguồn lực
để cải thiện đời sống cho cán bộ, công chức. Vì thế, để kiểm soát được quyền
lực thì đây cũng là việc cần quan tâm làm ngay.
