"Liều thuốc" nào đặc trị căn bệnh sợ sai, sợ trách nhiệm?

Đại biểu Quốc hội đặt câu hỏi, tại sao từ trước tới nay không xuất hiện hiện tượng cán bộ sợ trách nhiệm mà đến nay mới xuất hiện? Không những thế, tình trạng này còn lan rộng từ Trung ương đến địa phương và tiếp tục lan rộng từ khu vực công sang khu vực tư.

Tiếp tục chương trình làm việc Kỳ họp thứ năm, ngày 31-5, Quốc hội dành toàn bộ thời gian làm việc để thảo luận ở hội trường về đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội và ngân sách nhà nước năm 2022; tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội và ngân sách nhà nước những tháng đầu năm 2023.

Quang cảnh phiên họp sáng 31-5. Ảnh: Tuấn Huy

Là đại biểu phát biểu đầu tiên, đại biểu Trần Quốc Tuấn (Đoàn Trà Vinh) bày tỏ phấn khởi trước những kết quả đạt được ở lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh của đất nước trong năm 2022 và những tháng đầu năm 2023, đặc biệt trong bối cảnh nhiều nước trong khu vực và thế giới phải đối diện với rất nhiều khó khăn, thách thức và nguy cơ rơi vào suy thoái kinh tế.

Đại biểu đánh giá, dưới sự lãnh đạo của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Quốc hội, Chính phủ đã có những quyết sách đúng đắn, kịp thời giúp kinh tế nước ta phục hồi nhanh sau đại dịch Covid-19 và đạt được những kết quả khá toàn diện, tích cực trên nhiều lĩnh vực: Kinh tế vĩ mô cơ bản ổn định, lạm phát được kiểm soát, an sinh xã hội được quan tâm, quốc phòng, an ninh được tăng cường, chỉ số giá tiêu dùng CPI và các cân đối lớn của nền kinh tế được bảo đảm.

Đồng tình với Chính phủ về nội dung hạn chế đã nêu, tuy nhiên, đại biểu Trần Quốc Tuấn đặt câu hỏi, tại sao từ trước tới nay không xuất hiện hiện tượng cán bộ có tâm lý sợ trách nhiệm mà đến nay mới xuất hiện? Không những thế, tình trạng này còn lan rộng từ Trung ương đến địa phương và tiếp tục lan rộng từ khu vực công sang khu vực tư. Do vậy, cần phải xác định được nguyên phát của căn bệnh này mới có thể điều trị bệnh một cách hiệu quả, đồng nghĩa với việc chúng ta cần phân hóa, phân định rõ một bộ phận cán bộ sợ trách nhiệm ấy gồm những kiểu cán bộ nào và nguyên nhân nào dẫn đến sự tồn tại của một bộ phận cán bộ sợ trách nhiệm như thế?

Đại biểu Trần Quốc Tuấn cho rằng có hai nhóm cán bộ: Một là, cán bộ suy thoái về tư tưởng chính trị, cán bộ né tránh, sợ trách nhiệm, đùn đẩy, sợ sai, cán bộ không muốn làm vì không có lợi ích gì. Hai là, cán bộ sợ vi phạm pháp luật nên không dám làm.

Ở nhóm 1, đại biểu Trần Quốc Tuấn nhận định, bất kỳ cơ quan, đơn vị nào hiện nay cũng tồn tại một số ít cán bộ có tư tưởng sợ vi phạm pháp luật, điều này "các đơn vị này có nhận diện được hay không và xử lý thế nào?".

"Tôi cho rằng trong thời điểm "dầu sôi, lửa bỏng" cần ưu tiên thay thế cán bộ yếu kém này bằng những người tốt và trách nhiệm. Chúng ta không thiếu cán bộ tốt. Giống như trong bóng đá, huấn luyện viên trưởng sẽ vì sự phát triển của cả đội bóng, vì màu cờ sắc áo mà sẵn sàng thay thế bất kỳ cầu thủ nào thi đấu kém hiệu quả", đại biểu ví von.

Ở nhóm 2, theo đại biểu Trần Quốc Tuấn, đây là nhóm chiếm số đông trong số những cán bộ sợ trách nhiệm, chính họ đã tạo ra những cản trở nêu trên, gây tắc nghẽn hệ thống chính trị. Những cán bộ này lo sợ vi phạm pháp luật vì hai nguyên nhân chính.

Đó là do một số văn bản quy phạm pháp luật thiếu tính đồng nhất, khó thực hiện "cùng một nội dung quy định nhưng có hai cách hiểu khác nhau". Hiện tượng này cũng xuất hiện ngay tại cơ quan lập pháp và hành pháp.

Bên cạnh đó, công tác thanh tra, kiểm tra, phòng chống tiêu cực ngày càng đi vào thực chất, hiệu quả, nhiều vụ việc vi phạm từ vài năm trước, đến nay vẫn bị xử lý. Chính từ những vụ án hình sự lớn thời gian qua đã khiến một bộ phận cán bộ lo sợ, do từng làm những việc tương tự trước đây. Từ đó, hình thành tâm lý ngần ngại, sợ bị kỷ luật, nặng hơn là xử lý hình sự.

Đại biểu Trần Quốc Tuấn: Tại sao từ trước tới nay không xuất hiện hiện tượng cán bộ có tâm lý sợ trách nhiệm mà đến nay mới xuất hiện? Ảnh: Tuấn Huy

Từ những thực trạng trên, đại biểu Trần Quốc Tuấn đề xuất Quốc hội, Chính phủ cần quan tâm tập trung nghiên cứu, rà soát, sửa đổi, bổ sung đầy đủ các nội dung quy định của pháp luật, đặc biệt là các văn bản dưới luật, bảo đảm tính chặt chẽ, thống nhất, dễ áp dụng, để các địa phương, đơn vị, tổ chức, cá nhân có thể triển khai thực hiện được ngay.

Cùng với đó, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền nhiều hơn nữa như Thủ tướng Chính phủ đã nhiều lần chỉ đạo nhưng đến nay vẫn chưa có chuyển biến. Nếu thực hiện tốt công việc này, theo đại biểu Trần Quốc Tuấn, sẽ giảm bớt áp lực, gánh nặng cho các cơ quan cấp trên, đồng thời tăng cường trách nhiệm cho các địa phương và cơ quan cấp dưới. Muốn vậy, cần xác định việc nào thuộc trách nhiệm của địa phương, mạnh dạn phân quyền cho địa phương làm, địa phương sẽ chịu trách nhiệm trước pháp luật. Đồng thời, tiếp tục tăng cường kiểm tra, giám sát để hướng dẫn, nhắc nhở, đôn đốc thực thi công vụ có hiệu quả.

Đồng tình với quan điểm trên, đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn Đắk Nông) cũng cho rằng, những kết quả đạt được trong phát triển kinh tế-xã hội thời gian qua là rất đáng trân trọng, không phải quốc gia nào cũng có thể làm được trong bối cảnh hiện nay.

Đại biểu nhắc đến một số tồn tại, hạn chế trong phát triển kinh tế-xã hội thời gian qua như: Tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công thực hiện Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế-xã hội và 3 chương trình mục tiêu quốc gia chưa đạt kỳ vọng; khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế còn thấp; đời sống một bộ phận người dân, nhất là vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, biên giới, hải đảo còn nhiều khó khăn; các loại tội phạm, nhất là tội phạm mạng, tội phạm công nghệ cao đã và đang là sự quan tâm lớn của xã hội, là mối quan tâm của nhiều người và nỗi phiền muộn của không ít gia đình....

Đặc biệt, đại biểu Dương Khắc Mai cũng đề cập đến tình trạng một bộ phận cán bộ có tâm lý né tránh, sợ trách nhiệm, đùn đẩy, sợ sai. Đại biểu đề nghị Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ cần sớm có những giải pháp toàn diện để khắc phục những khó khăn, tồn tại như đã nêu trên trong báo cáo và quan tâm tháo gỡ những khó khăn, điểm nghẽn, nút thắt cho địa phương về cơ chế, về thể chế; đồng thời có liệu pháp đủ mạnh để xốc lại tinh thần làm việc của đội ngũ cán bộ; cũng như có liều thuốc đặc trị hiệu quả căn bệnh đùn đẩy, né tránh, sợ trách nhiệm, sợ sai, không để lan ra diện rộng, làm ảnh hưởng đến quá trình phát triển của mỗi địa phương và sự phát triển chung của đất nước.

NGUYỄN THẢO

 

Ngăn chặn gian lận trong sử dụng hóa đơn điện tử

Hóa đơn điện tử (HĐĐT) ra đời là một giải pháp để phòng chống mua bán, sử dụng trái phép hóa đơn, gian lận thuế và việc sử dụng HĐĐT đã mang lại hiệu quả bước đầu.

Tuy nhiên, hiện nay một số đối tượng đã thành lập doanh nghiệp để mua bán và sử dụng HĐĐT không hợp pháp, có các hành vi gian lận khi sử dụng HĐĐT, chiếm đoạt tiền thuế của ngân sách nhà nước. Do vậy cần tăng cường các giải pháp quản lý đồng bộ để ngăn chặn, phát hiện, xử lý các hành vi vi phạm pháp luật này.

Rà soát những đối tượng có rủi ro cao

Hiện nay, vấn đề quản lý và sử dụng HĐĐT theo đúng quy định pháp luật được ngành thuế, người nộp thuế và xã hội hết sức quan tâm. Ngành thuế đã và đang triển khai nhiều chương trình tuyên truyền, hỗ trợ cho doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân hiểu, tuân thủ quy định về HĐĐT. Để tiếp tục nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý, cơ quan thuế các cấp sẽ tổ chức tháng cao điểm thực hiện phòng, chống các tổ chức, cá nhân mua bán, sử dụng HĐĐT không hợp pháp, gian lận hoàn thuế. Căn cứ vào thực tế công tác quản lý tại địa phương, các cục thuế triển khai, giao nhiệm vụ phòng, chống gian lận hoàn thuế, mua bán trái phép HĐĐT, thực hiện rà soát, kiểm tra tới từng công chức, từng đội, từng phòng quản lý người nộp thuế.

Khách hàng thanh toán tiền mua hàng tại Trung tâm thương mại Aeon Mall, quận Long Biên, Hà Nội.

Tổng cục Thuế cho biết, các cục thuế sẽ thực hiện lập danh sách, rà soát, đối chiếu với thực tế quản lý thuế tại địa phương, tập trung vào những đối tượng có dấu hiệu rủi ro cao như: Nộp thuế thấp hơn nhiều lần so với mức trung bình ngành nghề kinh doanh, tăng đột biến về doanh thu, không có tài sản, sử dụng số lượng lớn HĐĐT... Trường hợp qua kiểm tra tại cơ quan thuế mà người nộp thuế không giải trình, chứng minh được số thuế đã khai là đúng thì tổ chức thanh tra, kiểm tra đột xuất tại trụ sở người nộp thuế theo chuyên đề chống gian lận về HĐĐT. Trong quá trình giám sát trọng điểm, thanh tra, kiểm tra, nếu xác định người nộp thuế không phát sinh vi phạm thì đưa ra khỏi danh sách giám sát trọng điểm. 

Cần xuất hóa đơn điện tử từ máy tính tiền 

Một trong những biện pháp quan trọng giúp góp phần ngăn chặn gian lận sử dụng HĐĐT là tạo thói quen nhận hóa đơn khi mua hàng hóa, dịch vụ đối với người tiêu dùng. Trò chuyện với chúng tôi, anh Nguyễn Tuấn Anh ở phường Khương Trung, quận Thanh Xuân, TP Hà Nội chia sẻ: “Tôi thường xuyên đưa đối tác và gia đình đi ăn uống ở các nhà hàng, tuy nhiên khi thanh toán thì ở một số nơi, nhân viên chưa thực hiện xuất HĐĐT khởi tạo từ máy tính tiền. Nhiều khách hàng thậm chí không có thói quen nhận HĐĐT khi thanh toán, điều này có thể dẫn tới việc gian lận, trốn thuế từ các cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống này”.

Hiện có 805 cơ sở kinh doanh được chấp nhận sử dụng HĐĐT từ máy tính tiền nhưng theo số liệu thống kê của Tổng cục Thuế, mới chỉ có 544 HĐĐT từ máy tính tiền được gửi về hệ thống. Số liệu này là quá thấp so với yêu cầu cần phải chuyển đổi hình thức HĐĐT thông thường sang hình thức HĐĐT từ máy tính tiền. Tổng cục Thuế đang phối hợp với các địa phương kiểm tra đột xuất những cơ sở kinh doanh, bảo đảm xuất hóa đơn đầy đủ với các giao dịch. Bộ Tài chính cũng sẽ nghiên cứu ban hành những chế tài xử phạt các đơn vị cố tình trì hoãn thực hiện xuất HĐĐT khởi tạo từ máy tính tiền.

Trung tướng Nguyễn Duy Ngọc, Thứ trưởng Bộ Công an cho rằng, việc đưa ra các giải pháp về HĐĐT khởi tạo từ máy tính tiền được triển khai thành công sẽ hạn chế tối đa thất thu thuế và đây là xu thế chung của tất cả các nước trên thế giới, không chỉ riêng Việt Nam. Bộ Công an sẽ phối hợp chặt chẽ với Bộ Tài chính xây dựng lộ trình tuyên truyền, tập trung đấu tranh phòng ngừa, xử lý trường hợp vi phạm trong thất thu thuế đối với các danh mục thuế.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Cao Anh Tuấn khẳng định, thời gian tới, Hà Nội, Hải Phòng và TP Hồ Chí Minh sẽ tập trung triển khai 100% các doanh nghiệp, hộ kinh doanh thực hiện HĐĐT khởi tạo từ máy tính tiền. Việc triển khai HĐĐT khởi tạo từ máy tính tiền giúp tạo thuận lợi, bình đẳng cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh, người tiêu dùng và người nộp thuế...

Có giải pháp bảo đảm an ninh mạng đối với hóa đơn điện tử

Theo khuyến cáo từ các chuyên gia, để tránh gian lận trong sử dụng HĐĐT, các doanh nghiệp kinh doanh hợp pháp khi mua bán hàng hóa, dịch vụ với những đối tác mới thì cần vào website của Tổng cục Thuế để kiểm tra thông tin về đối tác xem có đang hoạt động bình thường ở địa chỉ kinh doanh đã đăng ký hay không. Đồng thời, cần kiểm tra thông tin xem đơn vị bán hàng có thực hiện đầy đủ thủ tục đăng ký sử dụng HĐĐT theo quy định của pháp luật hay không. Đặc biệt, cần nâng cao cảnh giác trước những đối tác cung cấp hàng hóa, dịch vụ với giá quá rẻ so với giá thị trường, vì nhiều khả năng đó là hàng lậu của những doanh nghiệp gian lận về thuế và HĐĐT. 

Tiến sĩ, luật sư Nguyễn Thành Nam đề xuất, để ngăn chặn, xử lý hành vi vi phạm trong việc phát hành và sử dụng HĐĐT bất hợp pháp cần thực hiện đồng bộ các biện pháp sau: Tăng cường công tác quản lý thuế, theo đó cơ quan thuế thực hiện rà soát, thanh tra, kiểm tra các đơn vị có dấu hiệu mua bán, sử dụng trái phép HĐĐT một cách thường xuyên và kịp thời. Trong quá trình thanh tra, kiểm tra nếu phát hiện sai phạm, cơ quan thuế cần kịp thời củng cố hồ sơ, xác minh mức độ vi phạm để xử phạt hoặc nếu có dấu hiệu tội phạm thì chuyển sang cơ quan điều tra để xử lý theo thẩm quyền...

Nhằm tăng cường công tác quản lý, giám sát việc phát hành, sử dụng HĐĐT, Bộ trưởng Bộ Tài chính Hồ Đức Phớc yêu cầu đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao ý thức tuân thủ của doanh nghiệp nói riêng, người nộp thuế nói chung về nghĩa vụ chấp hành pháp luật về thuế. Cảnh báo kịp thời các hành vi vi phạm, tội phạm về thuế; xây dựng kế hoạch tổng thể, có tính hệ thống để phổ biến, giáo dục pháp luật về thuế, không để xảy ra các vi phạm về phát hành, sử dụng HĐĐT... 

NGUYỄN ANH VIỆT

 

Biết xấu hổ với "sáng tạo" gian lận

Trên thế giới, cứ 100 đồng tiền kiếm được từ hành vi gian lận trên YouTube thì có 55 đồng của người dùng Việt Nam.

Chúng ta đứng đầu danh sách vi phạm bản quyền. Trong khi, đất nước đứng thứ hai cũng chỉ bằng 1/10 của chúng ta. Trong số những vi phạm nhiều có kênh tường thuật trực tiếp các trận bóng đá thuộc bản quyền của các đài truyền hình, từ đó thu hút lượt xem và quảng cáo.

Có kênh mua phim đồi trụy của Nhật Bản, cắt thành nhiều phim ngắn rồi đóng gói, bán cho khán giả. Có kênh sản xuất nội dung bằng cách lấy nội dung người khác làm rồi đăng tải lại lên mạng xã hội. Đó là những thông tin do đại diện Bộ Thông tin và Truyền thông đưa ra tại Hội thảo Kết nối mạng lưới quản lý đa kênh (MCN), các công ty truyền thông và nhà sáng tạo nội dung trên mạng (KOLs) vừa được tổ chức mới đây.

Trên thế giới, cứ 100 đồng tiền kiếm được từ hành vi gian lận trên YouTube thì có 55 đồng của người dùng Việt Nam. Ảnh minh họa: Vnexpress

Kỷ lục đáng buồn này phơi bày thực trạng kiếm tiền như thiêu thân, bất chấp hậu quả của một bộ phận người Việt Nam làm nội dung "sáng tạo" giải trí. Thực ra thông tin nêu trên lại dường như không khiến nhiều người ngạc nhiên, vì hành vi vi phạm bản quyền tác giả của nhiều người Việt đã diễn ra trong thời gian dài chứ không phải ngày một ngày hai.

Đáng lo ngại hơn, những hành vi này không những không giảm mà có xu hướng diễn ra ngày càng phổ biến, xuất hiện ở nhiều khía cạnh nội dung và dễ dàng tiếp cận nhờ mạng internet. Trung tuần tháng 5 vừa qua, Apple đã thông báo gỡ hơn 8.000 ứng dụng vi phạm có nguồn gốc Việt Nam. Với những người “sáng tạo” dựa trên gian lận, kiếm tiền “bẩn” dễ dàng mang lại những nguồn lợi khổng lồ trong khi nếu bị xử phạt thì lại chỉ như “muối bỏ bể”.

Thực tế này không chỉ gây ảnh hưởng tâm lý đối với những người sáng tạo, nhà đầu tư chân chính của chúng ta mà còn khiến bạn bè thế giới ái ngại khi muốn kết giao, chia sẻ bản quyền với Việt Nam. Vi phạm bản quyền có thể đem lại nguồn lợi cho một số người, nhưng nhìn tổng thể thì chúng ta thiệt đơn thiệt kép khi thế giới ngày càng coi trọng vấn đề bảo vệ bản quyền, bảo vệ sở hữu trí tuệ.

Để ngăn chặn tình trạng vi phạm bản quyền, trước hết chúng ta cần biết xấu hổ. Biết xấu hổ để nhà quản lý trăn trở tìm giải pháp và đưa ra những biện pháp mạnh tay, xử lý triệt để vi phạm. Biết xấu hổ để người làm nội dung tránh đi theo con đường sao chép, ăn cắp, lười nhác sáng tạo.

Quan trọng hơn là người thụ hưởng nội dung (công chúng) cũng cần biết xấu hổ để không sử dụng những ấn phẩm được sản xuất, sáng tạo bằng trí tuệ, mồ hôi, công sức của người khác. Cách làm cũng khá đơn giản. Công chúng chỉ cần thẳng tay loại bỏ, báo cáo và không tiếp tay cho vi phạm bản quyền tác giả. Khi có sự góp sức của người dùng, với “tai mắt” ở mọi nơi, tự khắc nguồn cung của những hành vi vi phạm cũng như vòi bạch tuộc bị cắt bỏ.

Trí tuệ là tài sản vô hình nhưng mang lại những giá trị vô giá. Biết xấu hổ trong bảo vệ bản quyền tác giả như vậy, chúng ta mới có thể khuyến khích sáng tạo, thu hút việc đầu tư công sức, tiền của, trí tuệ cho việc phát triển nội dung sáng tạo một cách lành mạnh. Khi ấy, xấu hổ không chỉ là cảm xúc đơn thuần mà còn là động lực giúp ta đứng lên và vươn tới chiến thắng.

HIỀN VINH

 

Chữa bệnh... sợ sai

Ở Đảng bộ địa phương nọ, sau khi quyết nghị đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ đối với một cán bộ thực hiện nhiệm vụ luân chuyển thì câu chuyện chè nước sau đó lại có nội dung trái ngược.

Bấy giờ, nhiều ý kiến bày tỏ băn khoăn, trăn trở rằng dù về địa phương đã vài năm nhưng cán bộ luân chuyển gần như chưa có đóng góp gì xứng đáng, thậm chí còn cố tình tránh mọi va chạm, không tham gia công việc chung vì sợ sai sót, khuyết điểm và cố tình “nín thở” chờ thời điểm được “rút về an toàn”.

Câu chuyện không dừng lại ở đó khi nhiều ý kiến còn phản pháo lẫn nhau, cho rằng tình trạng cán bộ sợ sai đang diễn ra phổ biến, nhất là ở cán bộ chủ trì, chủ chốt. Cũng bởi thế mà dư luận thường đàm tiếu về một thực tế “làm nhiều sai nhiều, làm ít sai ít, không làm không sai”. Lại có chuyện, bây giờ làm việc gì cũng sợ sai, làm xong không biết có sai hay không, và khi đã sai rồi thì cũng không biết sai chỗ nào, sai ở đâu...

Tranh minh họa: Internet

Tất nhiên, việc cán bộ biết sợ sai là một biểu hiện phẩm chất tốt. Nhờ có tâm lý sợ sai mới tránh và hạn chế được tình trạng cán bộ vi phạm kỷ luật, rơi vào vòng lao lý. Thế nhưng, nếu cán bộ sợ đến mức không dám làm, không dám hành động vì sợ trách nhiệm thì hoàn toàn không thể chấp nhận. Bởi lẽ, sợ sai thái quá tất yếu dẫn đến tình trạng triệt tiêu tính quyết đoán, sự sáng tạo, bứt phá và ngăn cản mọi hành động cách mạng trên thực tế. Tai hại hơn, khi một bộ máy cầm quyền có nhiều người sợ sai thì sẽ kìm hãm sự tiến bộ của tổ chức, thậm chí là kéo lùi sự phát triển của quốc gia, dân tộc.

Căn bệnh sợ sai cần sớm được chẩn đoán, chữa trị một cách nghiêm túc, căn cơ, bài bản.

Ở góc độ lãnh đạo quản lý, cơ quan chức năng cần sớm nghiên cứu, hoàn thiện thể chế, cơ chế bảo đảm cho việc khuyến khích, bảo vệ cán bộ dám làm, dám chịu trách nhiệm và không còn tâm lý lo sợ trước những sai sót, rủi ro khách quan. Tất nhiên, phần việc này đã được Đảng ta sớm nhận thức đầy đủ, được Bộ Chính trị xác định rõ trong Kết luận số 14-KL/TW ngày 22-9-2021 về chủ trương khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung. Thế nhưng, khách quan mà nói, hiệu quả đạt được trên thực tế vẫn chưa như mong muốn. Do đó, vấn đề cấp thiết hiện nay là phải sớm thể chế hóa, cụ thể hóa chủ trương thành các quy định cụ thể, vận hành hiệu quả trong thực tiễn lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện của bộ máy cầm quyền.

Trong khi đó, đội ngũ cán bộ cần nhận thức rõ: Khi cán bộ không dám làm vì sợ sai cũng có nghĩa là bản thân thiếu trách nhiệm, tự đánh mất đi vai trò, sứ mệnh được Đảng và nhân dân giao phó, không còn xứng đáng với tư cách của người cán bộ, đảng viên chân chính. Mỗi cá nhân cần kiên quyết đấu tranh với mọi biểu hiện biện hộ, đổ lỗi những sai lầm là do cơ chế gây ra. Cơ chế, chính sách không có lỗi mà chính là do người ta hiểu sai, hiểu chưa đầy đủ, hoặc lợi dụng cơ chế để làm những việc khuất tất, vì chủ nghĩa cá nhân. Một khi từng cán bộ thực hiện đúng chức trách, phận sự của mình trên cương vị công tác, làm việc bằng năng lực thật và vì lợi ích chung thì không phải sợ bất cứ điều gì cả.

NGUYỄN TẤN TUÂN

 

Khắc phục tình trạng cán bộ né việc

Thời gian qua, tình trạng cán bộ né việc, né trách nhiệm diễn ra khá phổ biến ở nhiều ngành, nhiều lĩnh vực, ảnh hưởng nghiêm trọng tới kinh tế-xã hội đất nước, gây bức xúc trong xã hội.

Mặc dù lãnh đạo Đảng, Nhà nước đã chỉ đạo quyết liệt để khắc phục, tuy nhiên tình trạng trên vẫn chưa chấm dứt. Do đó, cần có những giải pháp quyết liệt hơn nữa để làm thay đổi nhận thức, thái độ của cán bộ, đảng viên trong thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao, đồng thời kiên quyết thay thế những cán bộ thiếu trách nhiệm, không đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ.

Nguy hiểm từ nhận thức “không làm thì không sai”

Hiện tượng cán bộ sợ sai, sợ trách nhiệm, không dám thực thi công vụ không phải là hiện tượng đơn lẻ mà diễn ra ở nhiều địa phương, kể cả một số bộ, ngành Trung ương. Tâm lý sợ sai thể hiện rõ trong giải ngân vốn đầu tư công, quản lý đất đai, bất động sản, mua sắm trang thiết bị khu vực công, cung cấp dịch vụ liên quan trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp, đã được báo chí phản ánh.

Tâm lý sợ sai từ những lĩnh vực nhạy cảm có dấu hiệu lan rộng sang nhiều lĩnh vực, thậm chí xuất hiện hiện tượng né việc, cán bộ không muốn ký bất cứ văn bản nào.

Ảnh minh họa: dangcongsan.vn

Đặc biệt, cán bộ trong quá trình luân chuyển công tác càng có biểu hiện ngại việc, có tâm lý thủ thế, tránh sai sót, để chờ hết thời gian luân chuyển. Có đơn vị phản ánh họ rất nản lòng với một vị cán bộ thuộc diện này, bởi bất cứ văn bản nào trình lên cũng bị vị cán bộ này hỏi ngược lại rằng: “Tôi có đủ thẩm quyền ký không?”, rồi lưu văn bản đó lại để nghiên cứu, gây ách tắc công việc, mặc dù những văn bản trên hoàn toàn đúng thẩm quyền và theo thông lệ thường kỳ.  

Điều này làm trì trệ và chậm trễ nền công vụ, bào mòn và giảm niềm tin của người dân, ảnh hưởng đến mọi mặt kinh tế-xã hội; cản trở nguồn lực và động lực phát triển, nhất là trong tình hình khó khăn hiện nay.

Đáng lo ngại là đang có lối nghĩ khá phổ biến trong đội ngũ cán bộ, công chức là "không làm thì không sai". Đây là dấu hiệu "tự diễn biến" trong tư tưởng chính trị của cán bộ, công chức, gây cản trở nghiêm trọng tới kết quả hoàn thành nhiệm vụ của cơ quan, đơn vị và sự phát triển chung của đất nước.

Phát biểu tại Quốc hội, đại biểu Quốc hội Nguyễn Hữu Thông cho biết, có tình trạng bất an, sợ sai, sợ trách nhiệm của một bộ phận cán bộ, công chức, viên chức, có cán bộ đã tâm sự rằng "thà đứng trước hội đồng kỷ luật còn hơn đứng trước hội đồng xét xử".

Thực tế diễn biến tư tưởng này cho thấy đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức đang phân tách việc vi phạm kỷ luật với vi phạm pháp luật. Họ cho rằng vi phạm kỷ luật công vụ thì bị kỷ luật đảng (với các hình thức: Khiển trách, cảnh cáo, cách chức, khai trừ), kỷ luật hành chính với các hình thức: Khiển trách, cảnh cáo, cách chức, bãi nhiệm (đối với cán bộ) hay khiển trách, cảnh cáo, hạ bậc lương, buộc thôi việc (đối với công chức không giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý), hoặc là khiển trách, cảnh cáo, giáng chức, cách chức, buộc thôi việc (với công chức giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý). Nhưng nếu vi phạm pháp luật thì cán bộ, công chức có thể sẽ phải chịu án hình sự, có thể phải ngồi tù.    

Theo Bộ trưởng Bộ Nội vụ Phạm Thị Thanh Trà, có 4 nhóm nguyên nhân cơ bản dẫn đến tâm lý sợ sai, trong đó năng lực chuyên môn của bộ phận cán bộ, công chức còn hạn chế; người đứng đầu một số đơn vị chưa nêu gương nghiêm túc; thể chế về kinh tế-xã hội còn bất cập, chồng chéo hoặc có vấn đề mới phát sinh trong thực tiễn nhưng chưa được sửa kịp thời.

Công cuộc chống tham nhũng đang được đẩy mạnh, nhiều cán bộ, công chức sai phạm nghiêm trọng bị kỷ luật, khởi tố dẫn đến một bộ phận có tâm lý sợ sai. Nhìn nhận với góc độ tư tưởng chính trị, đồng chí Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh rằng, dù vì nguyên nhân nào thì cán bộ sợ sai, không dám làm là vi phạm quy định, có biểu hiện suy thoái, cần nghiêm khắc phê phán và phải có giải pháp để triệt tiêu hiện tượng tiêu cực này.

Đổ lỗi cho việc sợ sai phạm pháp luật để né việc, đùn đẩy trách nhiệm chỉ là một cách ngụy biện, bởi thực tế, cùng quy định pháp luật, cùng cơ chế nhưng một số địa phương vẫn thực hiện tốt đầu tư công, tăng trưởng kinh tế, phát triển doanh nghiệp, cán bộ vẫn năng động, sáng tạo, dám làm và làm tốt. Do đó, không thể đổ lỗi hoàn toàn do vướng mắc về quy định, cơ chế để không thực thi công vụ.

Thủ thuật để chây ì công việc

Nhìn ở khía cạnh luật pháp, đồng chí Lê Thanh Vân, Ủy viên Thường trực Ủy ban Tài chính-Ngân sách của Quốc hội cho rằng, hành vi không làm gì cả là vi phạm pháp luật bởi không thực hiện bổn phận, nghĩa vụ mà Nhà nước trao. Như vậy là vô trách nhiệm và vi phạm pháp luật, phải xử lý.

Tuy nhiên, tìm hiểu các quy định của pháp luật hiện nay chưa thấy những quy định cụ thể để xử lý cán bộ, công chức né việc, chỉ thấy các quy định xử lý khi cán bộ không chấp hành giờ làm việc, nghỉ việc không đúng quy định, làm việc riêng trong giờ hành chính... Còn khi cán bộ, công chức vẫn ở cơ quan theo đúng quy định thì không dễ để xử lý khi công việc chưa hoàn thành.

Thời gian qua, xuất hiện một kiểu hành xử khá "cù nhầy" trong thực thi công vụ, ấy là cứ gửi văn bản lên hỏi cấp trên, hỏi các cơ quan quản lý ngành, mặc dù theo quy định của pháp luật thì cơ quan, địa phương ấy đủ thẩm quyền để quyết định, xử lý công việc và chịu trách nhiệm. Cơ quan quản lý ngành khi nhận được văn bản lại trả lời rất chung chung là: “Đề nghị thực hiện theo đúng quy định của pháp luật”.

Như vậy là "quả bóng" trách nhiệm cứ được đá qua đá lại giữa các cơ quan, bộ, ngành, địa phương. Công việc cứ bị đình trệ, thiệt hại thì rất lớn, nhưng cũng không thấy ai phải chịu trách nhiệm. Bởi thực tế là với một cán bộ không tham mưu hay ký quyết định bị phát hiện là sai phạm pháp luật thì cũng không dễ để xử lý, kỷ luật họ. Công việc chưa thông nhiều khi được cán bộ giải thích rằng chưa đủ căn cứ pháp luật để giải quyết và việc gửi các văn bản hỏi lòng vòng một cách không cần thiết cũng được giải thích là quá trình thực thi nhiệm vụ, không dễ để bắt lỗi.  

Giao nhiệm vụ, chỉ tiêu, thời hạn rõ ràng và thay thế cán bộ

Để giải quyết tình trạng chây ì, né việc, né trách nhiệm trong cán bộ, công chức hiện nay, nên nghiên cứu thực hiện một số giải pháp sau:

Trước hết, cần nâng cao chất lượng, hiệu quả thực chất của công tác cán bộ. Cần phải chọn bằng được những cán bộ đủ đức, đủ tài, đủ kiến thức, kinh nghiệm và bản lĩnh, dám làm, dám chịu trách nhiệm để giao trọng trách. Muốn vậy thì phải thực hiện tốt quy định của Đảng về kiểm soát quyền lực trong công tác cán bộ, chống chạy chức, chạy quyền. Công tác cán bộ có sạch thì Đảng mới mạnh, tổ chức mới mạnh, công việc mới thông, quốc gia mới phát triển.

Thứ hai, cần thường xuyên xem xét, sửa đổi các luật, các quy định không phù hợp với thực tiễn, để luật mang tính khả thi cao, tránh rủi ro cho đội ngũ cán bộ, công chức khi thực thi nhiệm vụ.

Thứ ba là phải quy trách nhiệm cho người đứng đầu. Chọn cán bộ tốt đồng thời cũng phải có phương pháp và quy định để đánh giá đúng chất lượng hoàn thành nhiệm vụ của cán bộ. Một cán bộ tốt nhưng được giao vào một vị trí công việc chưa phù hợp cũng có thể ảnh hưởng tới chất lượng hoàn thành nhiệm vụ của cán bộ đó. Nếu cán bộ giữ vị trí chủ trì thì sẽ ảnh hưởng tới chất lượng công việc của cơ quan, đơn vị.

Do vậy, cần giao nhiệm vụ, giao chỉ tiêu cho cơ quan, đơn vị và cho cán bộ chủ trì cơ quan, đơn vị ấy một cách rõ ràng. Nếu không hoàn thành chỉ tiêu thì cần xem xét điều chuyển cán bộ ấy sang một vị trí khác, chọn người khác phù hợp hơn. Việc giao chỉ tiêu và quy trách nhiệm hoàn thành nhiệm vụ cho người đứng đầu các bộ, ngành, địa phương, cơ quan, đơn vị có tác dụng rất lớn đến việc đốc thúc để công việc chạy.

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã chỉ đạo rất quyết liệt là: “Ai không dám làm thì mạnh dạn đứng sang một bên cho người khác làm”, tỏ rõ thái độ đối với những cán bộ trì trệ, sợ trách nhiệm, né việc. Do vậy, những đơn vị, địa phương nào bị phản ánh nhiều về sự trì trệ, biểu hiện né tránh trách nhiệm thì cần xem xét trách nhiệm của người đứng đầu và có giải pháp thay thế phù hợp. Phải đả phá để thay đổi hẳn quan niệm “không làm thì không sai” trong đội ngũ cán bộ, đảng viên. Đội ngũ cán bộ, đảng viên phải thấy rằng: Không làm mà gây hậu quả nghiêm trọng thì sẽ bị quy trách nhiệm, bị xử lý.

Thứ tư là đối với cán bộ trong diện quy hoạch, được luân chuyển công tác, cần xem xét kỹ chất lượng hoàn thành nhiệm vụ ở vị trí luân chuyển. Không nên để tồn tại tâm lý “án binh bất động” trong một bộ phận cán bộ thuộc diện quy hoạch được luân chuyển để thử thách. Chính thời gian luân chuyển này là cơ hội để cán bộ thể hiện rõ năng lực, nhiệt huyết cống hiến của mình, từ đó tổ chức mới sắp xếp cán bộ theo quy hoạch.

Thứ năm là cần xây dựng và áp dụng các công cụ để định lượng, đánh giá một cách chính xác, khoa học chất lượng hoàn thành nhiệm vụ của cán bộ, công chức. Hiện nay, công tác đánh giá cán bộ còn cảm tính, chưa có các công cụ để đo lường hiệu quả chất lượng hoàn thành nhiệm vụ. Ở những nơi công việc bị tắc nghẽn, chậm trễ thì cán bộ vẫn có thể được đánh giá là hoàn thành tốt nhiệm vụ.

Ở các nước phát triển, có rất nhiều công cụ để đo lường hiệu quả làm việc của nhân sự, ví dụ như chỉ số KPI mà hiện nay nhiều doanh nghiệp tại Việt Nam đã áp dụng khá hiệu quả. Chỉ số này có tiêu chuẩn chung, dựa vào đó, mỗi cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp sẽ xây dựng, điều chỉnh cho phù hợp với đặc thù lĩnh vực của mình. Tuy nhiên, muốn đánh giá được hiệu quả hoàn thành nhiệm vụ của đội ngũ cán bộ, công chức thì các chỉ tiêu, nhiệm vụ, thời hạn hoàn thành được giao cho các bộ, ngành, địa phương cũng phải hết sức cụ thể, rõ ràng.

 Thứ sáu là cần có cơ chế, chính sách khuyến khích, bảo vệ cán bộ có tinh thần “7 dám: Dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đổi mới, sáng tạo, dám đương đầu với khó khăn, thử thách và dám hành động vì lợi ích chung”. Hiện nay đã có Kết luận số 14-KL/TW, ngày 22-9-2021 của Bộ Chính trị (khóa XIII) về chủ trương khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung. Thế nhưng, Kết luận số 14-KL/TW cần được thể chế hóa thành các quy định cụ thể của pháp luật, từ đó cán bộ có chỗ dựa mới tự tin khi thực hiện nhiệm vụ vì lợi ích chung.

Thứ bảy là đối với cá nhân cán bộ, đảng viên, phải thường xuyên tự tu dưỡng, rèn luyện bản lĩnh, đạo đức cách mạng, năng lực, trình độ. Khi người cán bộ, đảng viên thấy rõ bổn phận và trách nhiệm của mình sẽ luôn vững vàng trước khó khăn, thách thức và không bị cám dỗ bởi vật chất, tiền tài, danh vọng.

Đồng thời, đạo đức cách mạng sẽ thúc đẩy người cán bộ, đảng viên nhiệt huyết trong thực hiện nhiệm vụ, không thể đành lòng nhắm mắt làm ngơ trước một núi công việc, không thể làm ngơ trước sự trông mong, tin tưởng của tổ chức, xã hội và nhân dân. Bản lĩnh của người cán bộ được thể hiện ở ý chí vượt qua khó khăn, gian khổ, kiên cường, dũng cảm, dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đổi mới, sáng tạo, dám đương đầu với khó khăn, thử thách, dám hành động vì lợi ích chung.

Cùng với đó, người cán bộ, đảng viên phải không ngừng học tập nâng cao trình độ, năng lực, tích lũy kinh nghiệm thực tiễn đáp ứng với yêu cầu nhiệm vụ. Người cán bộ có trình độ, năng lực, kinh nghiệm thực tiễn sẽ tạo ra niềm tin và chỗ dựa vững chắc cho cán bộ, nhân viên thuộc quyền, làm cho cán bộ, nhân viên thuộc quyền không hoài nghi, dao động trước những quyết định của mình. Từ đó, tổ chức, cơ quan, đơn vị luôn có bầu không khí sôi nổi, tự tin trong mọi hoạt động.

Khi những yếu tố nêu trên được tích lũy đầy đủ, người cán bộ sẽ luôn phát huy tốt tinh thần “7 dám”, không sợ trách nhiệm, không né tránh hay đùn đẩy trách nhiệm.

HỒ QUANG PHƯƠNG

 

Phòng, chống “diễn biến hòa bình”: Lợi dụng dựng chuyện "trống trường"...

Mấy ngày qua, câu chuyện về khai giảng năm học mới vẫn râm ran quanh bàn trà của các bác hưu trí trong xóm. Ấy là bởi, trước đó, ông Bình khẳng định rằng, năm nay cán bộ huyện về dự lễ khai giảng ở trường tiểu học của xã sẽ không dám đánh trống khai trường. Thế nhưng, chuyện lại không phải vậy!

Ông Dương chậm rãi tỏ bày:

- Đó, ông Bình ạ, tôi đã nói với ông ngay từ đầu rồi. Ông cứ xem, nghe người ta đồn thổi trên mạng xã hội, rồi suy diễn cho rằng lãnh đạo các địa phương sợ "dớp" sẽ không dám đánh trống khai trường. Rồi ông còn bảo, người ta nghĩ ra cả rô-bốt để đánh trống... giải xui. Giờ đã "hai năm rõ mười" rồi nhé. Trong lễ khai giảng, từ lãnh đạo Đảng, Nhà nước đến các địa phương, ngay chủ tịch huyện ta cũng thực hiện nghi thức đánh trống chứ có sợ xui xẻo như ông nói đâu.

Minh họa: KHOA AN

Ông Bình cười xuề xòa:

- À, thì tôi cũng nghe trên mạng người ta đồn vậy nên lấy câu chuyện làm quà. Còn nói thật, bản thân tôi lúc ấy cũng nghĩ, làm gì có chuyện đánh trống khai trường mà lại xui xẻo, không ai dám đánh trống, phải không các ông?

- Ông nghĩ thế là đúng đấy ông Bình ạ! Thực ra, những kẻ bất mãn chính trị luôn tìm cách nói xấu lãnh đạo, nói xấu chính quyền. Chúng âm mưu làm giảm lòng tin của người dân vào các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước và cán bộ các cấp hòng làm mất niềm tin của nhân dân vào chế độ, hướng tới lật đổ chế độ xã hội chủ nghĩa ở nước ta. Việc tung tin đồn nhảm cán bộ "sợ" đánh trống khai giảng chỉ là một trong nhiều thủ đoạn mà những kẻ xấu thực hiện. Ai tin vào những lời nhảm nhí, xì xào với nhau về việc này thì chính là đã vô tình tiếp tay cho kẻ xấu, vô tình truyền bá mê tín dị đoan đấy.

Ông Huy gật gù:

- Ông Dương nói chí phải, ngay từ đầu, tôi đã thấy ông Bình nói không hợp lý rồi. Tôi cũng có xem trên mạng xã hội, thấy người ta cắt ghép video, đồn thổi rằng "có dớp" đánh trống khai trường nên lãnh đạo năm nay sẽ không đánh trống. Nhưng tôi cứ chờ cho khai giảng diễn ra để thực tế sẽ chứng minh cho ông Bình và những lời đồn trên mạng xã hội là đúng hay sai. Vì thế, lúc đó tôi không tranh luận. Giờ thì đã rõ rồi ông Bình nhé, chiếc trống trường nào có tội gì và các cấp lãnh đạo cũng chẳng bận tâm gì với những thông tin xuyên tạc, nhảm nhí. Từ khi có lễ khai giảng đến nay thì hầu như ở đâu cán bộ chẳng đánh trống khai trường...

Ông Dương đồng tình, tiếp lời:

- Từ việc khai giảng lần này càng thấy, lãnh đạo các cấp vẫn luôn sẵn sàng làm việc cần làm vì nhân dân, vì đất nước chứ không phải vì cá nhân, vì sợ điều này, lo tiếng nọ mà không dám làm; lại càng không tin những luận điệu xuyên tạc, nhảm nhí. Vậy thì cánh già chúng ta phải tuyên truyền những điều tích cực đó và phản bác lại những lời bịa đặt, suy diễn nhằm chống phá đất nước, các ông ạ!

 TRẦN ANH