Lý luận về cách mạng vô sản ngày càng phát triển

 

 Từ giữa những năm 60 của thế kỷ XX, nhiều nước thuộc địa, nửa thuộc địa giành được độc lập, lựa chọn con đường bỏ qua giai đoạn tư bản chủ nghĩa, trực tiếp tiến lên chủ nghĩa xã hội. Trước thực tế đó, lý luận cách mạng vô sản được tập trung nghiên cứu những vấn đề cơ bản như: truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin; tiến hành cách mạng vô sản ở nước thuộc địa, chậm phát triển, đang phát triển; xây dựng chủ nghĩa xã hội; mối quan hệ giữa phát triển và không phát triển. Nổi bật trong những nội dung này là tư tưởng của Mao Trạch Động; tư tưởng của Xamia Amin (Ai Cập) về nước đang phát triển tất yếu quá độ lên chủ nghĩa xã hội; tư tưởng của Agiende (Chile) về quá độ hòa bình lên chủ nghĩa xã hội. Dù có một số đóng góp cụ thể, nhưng những nghiên cứu trên còn có những hạn chế nhất định, nhất là khi vận dụng vào thực tiễn phong trào cách mạng ở các nước.

Từ cuối những năm 70 của thế kỷ XX, sự phát triển chủ nghĩa xã hội khoa học gặp nhiều khó khăn, thách thức. Nổi bật là những sai lầm trong quá trình cải tổ ở Liên Xô và các nước Đông Âu, gây tổn thất lớn cho phong trào cộng sản và công nhân quốc tế. Tháng 3 năm 1985, sau khi Đảng Cộng sản Liên Xô bầu M.X.Gópbachốp làm Tổng Bí thư, Liên Xô bắt đầu tiến hành cải tổ, xem xét lại lý luận chủ nghĩa xã hội phát triển của thời kỳ trước. Sau Đại hội XXVII, Ông ta đưa ra khái niệm “chủ nghĩa xã hội đang phát triển” với hàm ý chủ nghĩa xã hội không ngừng phát triển, biến đổi. Giai đoạn này, trong làn sóng đánh giá lại I.Xtalin, giới lý luận Liên Xô đưa ra nhiều định nghĩa về mô hình chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô như cho rằng nước này vẫn trong giai đoạn cuối của thời kỳ quá độ, phê phán mô hình Liên Xô khác biệt với quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin. Đến Đại hội XXVIII (tháng 7 năm 1990), Liên Xô chính thức phủ nhận hoàn toàn chủ nghĩa xã hiện thực đang tồn tại, tuyên bố tiến tới chủ nghĩa xã hội nhân đạo, dân chủ. Dưới sự chỉ đạo của lý luận sai lầm, công cuộc cải tổ của Liên Xô nhanh chóng từ “hoàn thiện chủ nghĩa xã hội” chuyển thành phủ nhận về căn bản chủ nghĩa xã hội, những sai lầm trong cải tổ chính trị, “tư duy mới” với quá trình “dân chủ hóa”, “công khai hóa” đã dẫn tới rối loạn về chính trị, Đảng Cộng sản Liên Xô từng bước nhượng bộ, góp phần dẫn đến Liên Xô sụp đổ.