MỘT SỐ VẤN ĐỀ PHÁT HUY DÂN CHỦ

Dân chủ xã hội chủ nghĩa là bản chất của chế độ ta, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển đất nước. Tính ưu việt của chủ nghĩa xã hội so với chủ nghĩa tư bản không chỉ ở chỗ xóa bỏ chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất, xóa bỏ phân hóa giai cấp, mà về chính trị, dân chủ xã hội chủ nghĩa phải vượt qua dân chủ tư sản, thực hiện quyền làm chủ thực sự của nhân dân. Đời sống đất nước đang rất cần phát huy dân chủ thực chất và tăng cường kỷ cương, phép nước. Kết quả phòng, chống tham nhũng từ đầu nhiệm kỳ Đại hội XII của Đảng đến nay cho thấy, cuộc chiến đấu này càng có kết quả thì dân chủ trong xã hội nói chung, cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp nói riêng càng được nâng cao, niềm tin của nhân dân và sự đồng thuận của xã hội càng được củng cố. Do đó, trong thời gian tới cần phải tiếp tục giải quyết đúng đắn, hài hòa mối quan hệ giữa phát huy dân chủ với tăng cường kỷ luật, kỷ cương vì điều đó sẽ quyết định sự thành bại của công cuộc đổi mới và sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Dân chủ được tiếp cận trên những phương diện chủ yếu sau:

Thứ nhất, dân chủ với giác độ là phương thức tổ chức nhà nước và chế độ chính trị (các hình thức, nguyên tắc, phương thức thực thi quyền lực nhà nước và quản lý nhà nước). Ở đây, dân chủ là khẳng định quyền lực nhà nước là của nhân dân, nhân dân quyết định hình thức, quy mô, phương thức tổ chức và thực thi quyền lực nhà nước; bộ máy nhà nước, công chức nhà nước chỉ là người được nhân dân ủy quyền và là người phục vụ nhân dân. Dân chủ là bảo đảm cho nhân dân tham gia ngày càng nhiều và hiệu quả trong công việc quản lý nhà nước, quản lý xã hội. Nhân dân là chủ thể duy nhất của quyền lực nhà nước, của hệ thống chính trị và là chủ thể để Nhà nước và các thể chế chính trị phục vụ. Cách tiếp cận nguồn gốc của quyền lực để trả lời quyền lực từ đâu mà có? Ai là chủ thể đích thực của quyền lực nhà nước? Phương pháp tiếp cận này mang dấu ấn của chuyên ngành chính trị học.

Thứ hai, dân chủ như là những nguyên tắc tổ chức và sinh hoạt của tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội. Nguyên tắc dân chủ đòi hỏi các cơ quan lãnh đạo của các tổ chức phải được thành lập thông qua bầu cử dân chủ và có thể bị bãi miễn; quy định quyền hạn và trách nhiệm của các bộ phận cấp dưới, cấp cơ sở đối với cơ quan lãnh đạo cấp trên và cấp cao nhất; quy định mối quan hệ giữa cá nhân và tổ chức, vai trò của các thành viên, hội viên trong quá trình đưa ra các quyết định của tổ chức (thiểu số phục tùng đa số, đa số tôn trọng và bảo vệ thiểu số). Có một số nguyên tắc phổ biến hiện nay như: nguyên tắc dân chủ, nguyên tắc tập trung dân chủ, nguyên tắc dân chủ đồng thuận.

Thứ ba, dân chủ là giá trị xã hội, thể hiện ở trình độ đạt được về bảo đảm các quyền, nghĩa vụ, tự do của công dân và sự tham gia của họ vào đời sống xã hội. Từ cách tiếp cận này, nhiều tổ chức quốc tế đưa ra các tiêu chí để đánh giá mức độ dân chủ của các quốc gia.

Thứ tư, dân chủ là lý tưởng nhân sinh quan, thế giới quan, mục đích hoạt động của các lực lượng chính trị - xã hội. Điều đó có nghĩa là, dân chủ trở thành mục tiêu có tính cương lĩnh cho việc tổ chức và hoạt động của các lực lượng chính trị - xã hội nào đó. Cách tiếp cận từ mục tiêu của dân chủ sẽ giúp chúng ta lý giải mục tiêu hướng đến của các thiết chế và bộ máy nhà nước để thỏa mãn và hiện thực hóa những nhu cầu và khát vọng của người dân. Dân chủ là chính quyền hành động nhân danh và vì lợi ích của nhân dân. Nguyên tắc “tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách” trên thực tế ở một số nơi rơi vào hình thức. Còn tình trạng lạm quyền, lộng quyền, quan liêu, cửa quyền gây phiền hà cho nhân dân của một số cơ quan công quyền, cán bộ. Chậm thể chế hóa các chủ trương của Đảng thành pháp luật, quy định... Hệ thống pháp luật của Việt Nam có mặt còn chưa đồng bộ, hay thay đổi gây khó khăn cho các cơ quan thi hành pháp luật và nhân dân, ảnh hưởng đến việc thực hành dân chủ trong xã hội... Những hạn chế đó cần sớm được khắc phục để nguyên tắc quyền lực thuộc về nhân dân và thực hành quyền làm chủ của nhân dân trong thực tiễn ngày càng rộng rãi và thực chất.

Trải qua 90 năm lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn dựa vào dân, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, coi đó là mục tiêu và động lực của cách mạng. Đó cũng chính là bài học quý báu để Đảng ta vượt qua muôn vàn khó khăn, thử thách, để giành hết thắng lợi này đến thắng lợi khác. Bài học đó giữ nguyên giá trị trong quá trình lãnh đạo công cuộc đổi mới và hội nhập toàn cầu hiện nay./.