Nhận biết về tư tưởng xã hội chủ nghĩa

Tư tưởng xã hội chủ nghĩa là toàn bộ những quan niệm, quan điểm tư tưởng phê phán và ước muốn xóa bỏ chế độ áp bức, bóc lột, thiết lập một chế độ xã hội công bằng, bình đẳng và hữu ái, ở đó mọi người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc có điều kiện phát triển toàn diện.

Tư tưởng xã hội chủ nghĩa là một phạm trù thuộc hình thái ý thức xã hội, một loại hình tư tưởng của nhân loại nảy sinh, tồn tại và phát triển gắn liền với những hoàn cảnh lịch sử nhất định trong tiến trình phát triển của xã hội loài người.

Tư tưởng xã hội chủ nghĩa là sản phẩm trực tiếp và tất yếu của xã hội có giai cấp và đấu tranh giai cấp. Khi xã hội loài người chưa có sự phân chia giai cấp (xã hội công xã nguyên thuỷ), con người đều tự do, bình đẳng về mọi mặt một cách tự nhiên, nên xã hội chưa xuất hiện ý niệm, tư tưởng xã hội chủ nghĩa. Nhưng khi xã hội có của cải dư thừa, một số người chiếm đoạt của cải dư thừa đó, sự phân hóa giàu nghèo diễn ra trong các thành viên xã hội, giai cấp xuất hiện và nhà nước ra đời. Cuộc đấu tranh giữa người nghèo khổ, bị áp bức, bóc lột, chống lại kẻ thống trị, áp bức bóc lột diễn ra ngày càng quyết liệt. Sự hình thành và phát triển tư tưởng xã hội chủ nghĩa qua các thời kỳ lịch sử phản ánh mâu thuẫn xã hội dưới các chế độ tư hữu với tính cách là sự phản kháng tình trạng áp bức, bóc lột và quan hệ xã hội bất công, bất bình đẳng. Đúng như V.I.Lênin đã khẳng định: “Vì chủ nghĩa xã hội là sự phản kháng và đấu tranh chống sự bóc lột người lao động, một cuộc đấu tranh nhằm xóa bỏ toàn bộ sự bóc lột ấy”^[1]. V.I.Lênin còn nhấn mạnh: “Xóa bỏ sự khác nhau giữa người giàu và người nghèo. Đó là một nguyện vọng có tính chất xã hội chủ nghĩa. Tất cả mọi người xã hội chủ nghĩa đều muốn như thế”[2].

Với tính cách là một hình thái ý thức xã hội, tư tưởng xã hội chủ nghĩa, xét đến cùng chịu sự quy định của tồn tại xã hội, trước hết là của sự phát triển kinh tế - xã hội, của cơ cấu xã hội - giai cấp, của các quan hệ chính trị và trình độ dân trí của xã hội trong những giai đoạn lịch sử nhất định.

---

¹ V.I.Lênin toàn tập, Tập 1, “Những ʺngười bạn dânʺ là thế nào” (1894), Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2005, tr.346.

[2] V.I.Lênin toàn tập, Tập 1, “Vấn đề ruộng đất và cuộc đấu tranh cho tự do” (1906), Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2005, tr.159.