Chiến sự Trung Đông đang bước sang giai đoạn nguy hiểm hơn khi các mặt trận vốn tồn tại song song bắt đầu liên kết qua sân bay, hạ tầng dầu mỏ, tuyến hàng hải và các cam kết quân sự mới. Từ Gaza, Lebanon đến Iran và Yemen, mỗi điểm nóng có động lực riêng nhưng vẫn có thể tác động lẫn nhau. Tâm điểm mới đang chuyển về Yemen, nơi giao tranh giữa Saudi Arabia và lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn có nguy cơ kéo thêm các quốc gia trong khu vực vào cuộc.
AP đưa tin Ai Cập đã đồng ý hỗ trợ Saudi Arabia trong bối cảnh các cuộc tấn công của Houthi gia tăng, đồng thời Cairo nói vẫn duy trì nỗ lực ngoại giao để hạ nhiệt. Đây là dấu hiệu cho thấy Yemen không còn chỉ được nhìn như một cuộc nội chiến kéo dài. Với các nước vùng Vịnh, đây là hướng đe dọa trực tiếp đến lãnh thổ, sân bay, dầu mỏ và an ninh hàng hải; với Iran, đây là một điểm gây sức ép vào đối thủ mà không nhất thiết phải đối đầu trực tiếp trên toàn bộ chiến tuyến.
Vì sao Yemen có thể làm thay đổi cục diện? Câu trả lời nằm ở vị trí địa lý. Phía tây Yemen nằm gần Bab el-Mandeb, cửa ngõ nối Biển Đỏ với Vịnh Aden và Ấn Độ Dương. Đây là tuyến vận tải quan trọng đối với dầu mỏ và hàng hóa giữa châu Á, Trung Đông và châu Âu. Nếu hoạt động quân sự tăng mạnh, các công ty vận tải phải đổi tuyến, kéo dài hành trình, trả phí bảo hiểm cao hơn và chấp nhận rủi ro lớn hơn. Chỉ cần tạo ra cảm giác tuyến đường không an toàn, Houthi đã có thể buộc đối thủ phải phân bổ thêm tàu hộ tống, phòng không và nguồn lực tình báo.
AP cho biết các cuộc tấn công nhằm vào sân bay và hạ tầng dầu mỏ của Saudi Arabia đã khiến ít nhất 19 người thiệt mạng, hàng nghìn chuyến bay bị ảnh hưởng và thị trường toàn cầu chao đảo. Sau vụ tấn công nhằm vào sân bay quốc tế King Khalid ở Riyadh, Saudi Arabia mở cuộc điều tra vì sao loạt UAV, tên lửa hành trình và tên lửa đạn đạo không bị đánh chặn đầy đủ. Các quan chức khu vực được AP dẫn lời nói vụ tấn công khiến ít nhất 13 người chết và hơn 300 người bị thương.
Các diễn biến cũng đặt ra câu hỏi về hiệu quả của phòng không. Saudi Arabia sở hữu nhiều vũ khí hiện đại do Mỹ cung cấp, nhưng Houthi đang sử dụng chiến thuật phối hợp: UAV có thể kéo giãn sự chú ý hoặc làm nhiễu, sau đó tên lửa hành trình và tên lửa đạn đạo tiếp cận theo hướng khác. Critical Threats đánh giá các cuộc tấn công vào sân bay, cơ sở dầu mỏ và hạ tầng dân sự có thể nhằm làm giảm ý chí tiếp tục chiến dịch của Riyadh, thay vì chỉ gây thiệt hại quân sự. Nói cách khác, mục tiêu còn là tạo cảm giác rằng không nơi nào hoàn toàn an toàn.
Tuy nhiên, cần thận trọng khi nói mọi hành động của Houthi đều do Iran trực tiếp chỉ huy. Iran cung cấp hỗ trợ, công nghệ và mạng lưới hậu cần cho nhiều lực lượng trong khu vực, nhưng các nhóm này vẫn có mục tiêu địa phương. Houthi vừa là một phần trong chiến lược gây sức ép với Saudi Arabia, vừa theo đuổi chương trình riêng liên quan đến lãnh thổ, cảng biển và nguồn lực Yemen. Các tuyên bố về thiệt hại do các bên tham chiến đưa ra vẫn cần được kiểm chứng độc lập.
Trong khi đó, Lebanon vẫn là một điểm nghẽn khác. Reuters cho biết một phái đoàn quân sự Lebanon dự kiến trình bày yêu cầu chấm dứt các cuộc tấn công của Israel tại cuộc họp ba bên ở Tampa ngày 20/10. Đàm phán Israel–Lebanon mắc kẹt ở điều kiện giải giáp Hezbollah và việc Israel tiếp tục hiện diện tại miền nam Lebanon. Hezbollah không muốn giải giáp khi lực lượng Israel còn ở lại, còn Israel muốn việc rút quân gắn với cam kết loại bỏ mối đe dọa từ Hezbollah. Nếu không thống nhất được trình tự thực hiện, một thỏa thuận tạm thời khó trở thành ổn định lâu dài.
Gaza tiếp tục tạo sức ép chính trị và nhân đạo lên toàn bộ khu vực. AP cho biết Chương trình Lương thực Thế giới phải giảm số người được hỗ trợ tại Gaza từ khoảng 1,6 triệu xuống còn 1,1 triệu do thiếu kinh phí, trong lúc mùa đông đến gần. Hạn chế viện trợ làm trầm trọng thêm đời sống dân thường và khiến các cuộc đàm phán về Israel, Iran, Lebanon cùng các nhóm vũ trang khó khăn hơn. Hậu quả nhân đạo tại Gaza tiếp tục ảnh hưởng đến lựa chọn chính sách của nhiều chính phủ.
Phía sau các mặt trận là bài toán năng lượng. IEA cho biết dòng dầu qua eo biển Hormuz đã phục hồi một phần trong tháng 9, nhưng các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng và tàu chở dầu đang đe dọa quá trình phục hồi. Giá dầu Brent tăng mạnh so với đầu tháng, chi phí vận tải leo cao, còn lượng dự trữ dầu toàn cầu thấp hơn đáng kể so với trước khủng hoảng. Hormuz và Bab el-Mandeb không phải cùng một tuyến, nhưng liên quan chặt chẽ trong chuỗi cung ứng. Khi một tuyến bị đe dọa, áp lực sẽ dồn sang tuyến còn lại, kéo theo lạm phát và giá hàng hóa.
Trong thời gian tới, có ba kịch bản cần theo dõi. Kịch bản thứ nhất là Saudi Arabia, Ai Cập và các nước vùng Vịnh tăng phối hợp phòng thủ nhưng tránh đưa bộ binh quy mô lớn vào Yemen. Kịch bản thứ hai là các cuộc tấn công tiếp tục nhằm vào sân bay, dầu mỏ và tuyến hàng hải, buộc Mỹ hoặc đồng minh tăng can dự trực tiếp, từ đó mở rộng chiến tranh. Kịch bản thứ ba là các cuộc đàm phán giữa Iran, Saudi Arabia, Lebanon và Mỹ tạo ra cơ chế hạ nhiệt tạm thời, dù các nhóm vũ trang vẫn giữ năng lực răn đe.
Kết luận, Trung Đông hiện không chỉ đứng trước nguy cơ của một cuộc chiến lớn hơn, mà còn đối mặt với một kiểu xung đột phân mảnh, nơi mỗi mặt trận có thể tự kích hoạt mặt trận khác. Yemen có thể tác động đến Saudi Arabia; Lebanon có thể làm gián đoạn đàm phán; còn Hormuz và Bab el-Mandeb có thể biến khủng hoảng quân sự thành cú sốc năng lượng toàn cầu. Yếu tố quyết định trong giai đoạn tới sẽ là bên nào kiểm soát được nhịp độ leo thang. Nếu các cuộc tấn công tiếp tục nhắm vào sân bay, cảng biển và năng lượng, chiến sự sẽ vượt khỏi phạm vi khu vực và trở thành vấn đề an ninh, lạm phát và ổn định quốc tế./.
#QV-ST!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét