Tập trung dân chủ là nguyên tắc tổ chức cơ bản của Đảng;
là tiêu chí để phân biệt chính đảng kiểu mới của giai cấp công nhân, đảng cách
mạng chân chính với các đảng khác. Đảng ta đã khẳng định: “Sự chặt chẽ về
nguyên tắc là vấn đề sống còn của Đảng và bảo đảm quan trọng nhất cho sức sống,
sự trong sạch và vững mạnh của Đảng”. Thực hiện tốt nguyên tắc Tập trung dân
chủ là vấn đề thuộc về bản chất của Đảng Cộng sản. Vì thế, không thể phủ nhận
nguyên tắc Tập trung dân chủ.
Dù nghiên cứu ở góc độ nào,
nhìn nhận ở bình diện nào, cả trên phương diện lý luận và thực tiễn đều cho
thấy, Tập trung dân chủ là một nguyên tắc thống nhất, không thể tách rời, càng
không thể đối lập giữa tập trung và dân chủ. Tập trung trên cơ sở dân chủ,
nhưng dân chủ phải hướng tới tập trung, thống nhất, có sự lãnh đạo để bảo đảm
tập trung. Dân chủ là điều kiện, tiền đề của tập trung, tập trung là cơ sở bảo
đảm cho dân chủ được thực hiện và phát huy.
Nguyên tắc Tập trung dân chủ
thuộc bản chất xuyên suốt của Đảng. Vì vậy, không thể phân biệt nguyên tắc này
phù hợp hay không phù hợp trong giai đoạn chiến tranh hay hòa bình. Bất luận
trong điều kiện, hoàn cảnh nào, Tập trung dân chủ luôn là nguyên tắc rường cột
của Đảng. Nguyên tắc này không ngừng được bổ sung, phát triển phù hợp với sự
vận động, phát triển của tình hình cách mạng. Trong điều kiện hòa bình hiện nay
cũng không thể lấy sai phạm cá biệt của một số tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên,
nhất là trong thực hiện nguyên tắc Tập trung dân chủ để phủ nhận bản chất của
Đảng, giá trị của nguyên tắc Tập trung dân chủ. Ai đó, kẻ nào đó còn cho rằng
tình trạng tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong nội bộ Đảng và đội ngũ cán bộ,
đảng viên đều bắt nguồn từ việc Tập trung dân chủ không còn phù hợp với thời bình thì người đó,
kẻ đó đang cố tình xuyên tạc, bôi đen, suy diễn sai trái nguyên tắc Tập trung
dân chủ.
Ngay từ khi mới ra đời, trung
thành với chủ nghĩa Mác - Lênin, Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam đã xác định:
Đảng phải “tổ chức theo lối dân chủ tập trung”. Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam
xác định: “Đảng là một tổ chức chặt chẽ, thống nhất ý chí và hành động, lấy tập
trung dân chủ làm nguyên tắc tổ chức cơ bản”. Nhờ được tổ chức theo nguyên tắc
Tập trung dân chủ, Đảng ta đã có đủ sức mạnh và uy tín để lãnh đạo cách mạng
Việt Nam giành hết thắng lợi này đến thắng lợi khác.
Sau hơn 35 năm thực hiện công
cuộc đổi mới dưới sự lãnh đạo của Đảng, đất nước ta đã đạt được những thành tựu
to lớn, có ý nghĩa lịch sử, đời sống nhân dân được nâng cao hơn; hệ thống chính
trị được xây dựng, củng cố vững mạnh, bảo đảm sự ổn định chính trị của đất
nước; quốc phòng, an ninh được tăng cường, bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền,
thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, biển, đảo của Tổ quốc; đối ngoại, hội nhập quốc
tế không ngừng mở rộng, vị thế và uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế được
nâng cao. Đại hội XIII của Đảng đã đánh giá khái quát: “Đất nước ta chưa bao
giờ có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay”. Việt Nam
trở thành “điểm sáng”, niềm tin của cộng đồng quốc tế. Như vậy, hà cớ gì Đảng
phải từ bỏ nguyên tắc Tập trung dân chủ.
Lịch sử thế giới cũng đã chứng
minh, nếu đảng cộng sản nào từ bỏ nguyên tắc Tập trung dân chủ thì đảng đó sẽ tự tan rã. Thực tiễn ở Liên Xô
và các nước XHCN ở Đông Âu cuối những năm 90 của thế kỷ trước cho thấy, dưới sự
tác động của các thế lực thù địch bên ngoài, cơ hội chính trị trong nước và sai
lầm của Đảng Cộng sản Liên Xô và các đảng cộng sản và công nhân khác, nguyên
tắc Tập trung dân chủ đã bị từ bỏ, bản chất của Đảng bị biến dạng và biến chất,
đã mất quyền lãnh đạo và tan rã. Thực tiễn sự sụp đổ ở Liên Xô và các nước XHCN
ở Đông Âu cuối những năm 90 của thế kỷ XX cũng đã chứng minh khẳng định: bất
luận trong điều kiện, hoàn cảnh nào cũng không được từ bỏ nguyên tắc Tập trung
dân chủ; phải kiên quyết bảo vệ nguyên tắc Tập trung dân chủ ; mọi mưu toan xa
rời, phủ nhận nguyên tắc Tập trung dân chủ của Đảng phải kịch liệt phê phán, kịp thời
ngăn chặn.
