Xây dựng Đảng về đạo đức là tư tưởng nhất quán của Hồ Chí Minh. Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng Cộng sản Việt Nam đã kế thừa tư tưởng của Người và vận dụng trong việc giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên. Bài viết khái quát nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng về đạo đức và việc vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam vào thực tiễn xây dựng Đảng về đạo đức.
1. Mở đầu
Chủ tịch Hồ Chí Minh là lãnh tụ vĩ đại của Đảng và nhân dân Việt Nam, anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hóa kiệt xuất. Tư tưởng đạo đức của Người đã trở thành nền tảng quan trọng trong việc xây dựng và phát triển Đảng Cộng sản Việt Nam.
Khi nói về những vĩ nhân và sự ưu việt của các học thuyết trong lịch sử nhân loại, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: Học thuyết Khổng Tử có ưu điểm là sự tu dưỡng đạo đức cá nhân. Tôn giáo Giêsu có ưu điểm là lòng nhân ái cao cả. Chủ nghĩa Mác có ưu điểm là phương pháp làm việc biện chứng. Chủ nghĩa Tôn Dật Tiên có ưu điểm là chính sách của nó phù hợp với điều kiện nước ta. Khổng Tử, Giêsu, C. Mác, Tôn Dật Tiên chẳng phải đã có những điểm chung đó sao? Họ đều muốn “mưu cầu hạnh phúc cho loài người, mưu cầu hạnh phúc cho xã hội”(1)... Tôi cố gắng làm người học trò nhỏ của các vị ấy. Dù Khổng tử, Giêsu, hay C.Mác, Tôn Dật Tiên khác nhau về màu da, tiếng nói, thời đại thì cũng đều có điểm chung là tinh thần yêu thương con người đến vô cùng, đó chính là đạo đức cốt lõi của con người. Hồ Chí Minh tìm thấy điểm hội tụ, tương đồng để từ đó người tích hợp, chuyển hóa thành giá trị đạo đức của người cách mạng, coi đạo đức là yếu tố tất yếu để ở đời và làm người.
Hồ Chí Minh luôn nhấn mạnh vai trò quan trọng của đạo đức trong việc xây dựng và phát triển Đảng; việc nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng về đạo đức là cần thiết trong giai đoạn hiện nay để tìm ra các giải pháp thiết thực trong việc giáo dục, rèn luyện đạo đức cho cán bộ, đảng viên.
2. Nội dung
2.1. Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng về đạo đức
Là người sáng lập và rèn luyện Đảng Cộng sản Việt Nam, Hồ Chí Minh rất đề cao, chú trọng công tác xây dựng Đảng, coi đây là yếu tố sống còn cho sự tồn tại, phát triển và lãnh đạo của Đảng. Kế thừa quan điểm của chủ nghĩa Mác -Lênin về vai trò của công tác chính trị, tư tưởng, tổ chức trong xây dựng Đảng, Hồ Chí Minh còn đặc biệt bổ sung, nhấn mạnh đến yếu tố đạo đức trong xây dựng Đảng, nhiều thời điểm Người còn đề cao đạo đức hơn các công tác khác đối với cán bộ, đảng viên và tổ chức đảng. Vì đạo đức là hiện thực trực tiếp của tư tưởng, là một bộ phận năng động nhất của thế giới quan, nó chỉ đạo mọi tư duy và hành động của con người. Sự suy thoái về đạo đức là biểu hiện của suy thoái về tư tưởng và cái chết về đạo đức sớm muộn cũng sẽ dẫn đến cái chết về chính trị. Bởi vậy, người có đạo đức “thà chết trong hơn sống nhục”, ngọc có thể nát nhưng gương sáng đạo đức phải lành(2).
Một là, đạo đức cách mạng là căn cốt trong xây dựng Đảng về đạo đức
Đây là một sáng tạo đặc sắc của Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng, bổ sung vào lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin về xây dựng một đảng vô sản kiểu mới, cùng với các phương diện khác như xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng và tổ chức, đó thực sự là một trong bốn trụ cột làm nên sự bền vững và trường tồn của Đảng.
Hồ Chí Minh coi đạo đức là cái gốc, là nền tảng của người cách mạng. Người nhấn mạnh rằng, như cây phải có rễ, sông suối phải có nguồn, người cách mạng phải lấy đạo đức cách mạng làm cơ sở để hoàn thành sự nghiệp cách mạng vô cùng khó khăn và gian khổ, bởi lẽ, “Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn. Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo. Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân”(3). Người luôn chú trọng xây dựng và củng cố Đảng về tổ chức, cùng với việc giáo dục và rèn luyện đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên. Người mong muốn đội ngũ này có đủ tài năng và phẩm chất đạo đức để Đảng vượt qua mọi hoàn cảnh và thử thách khó khăn để trở thành tổ chức cách mạng tiêu biểu nhất, đại diện cho trí tuệ, đạo đức, bản lĩnh, lương tâm, trách nhiệm và danh dự của dân tộc, hoàn thành mọi nhiệm vụ được Tổ quốc và nhân dân giao phó.
Theo Hồ Chí Minh, đạo đức không chỉ tạo ra sức mạnh và là yếu tố quyết định cho sự thành công của mọi công việc mà còn thể hiện phẩm chất và uy tín của mỗi người. Đạo đức giúp người cách mạng kiên định trong mọi hoàn cảnh. Khi có đạo đức cách mạng, con người sẽ không sợ hãi, e ngại hay nao núng trước khó khăn, gian khổ, thất bại; và vẫn khiêm tốn, nhún nhường, lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ, không công thần, không quan liêu, không kiêu ngạo, không vội vàng, không tham nhũng, không hủ hóa khi gặp thuận lợi và thành công. Đây chính là đạo đức cách mạng, đạo đức mới, xuất phát từ lợi ích chung của Đảng, của dân tộc và của nhân loại.
Hồ Chí Minh cho rằng, xây dựng Đảng về đạo đức trước hết được bằng giáo dục những phẩm chất tốt đẹp của người cán bộ, đảng viên, bởi theo Người “Trước mặt quần chúng, không phải ta cứ viết lên trán hai chữ “cộng sản” mà ta được họ yêu mến. Quần chúng chỉ quý mến những người có tư cách đạo đức. Muốn hướng dẫn nhân dân, mình phải làm mực thước cho người ta bắt chước”(4). Những người cộng sản phải là những người trung với nước, hiếu với dân, là “quyết tâm suốt đời đấu tranh cho Đảng, cho cách mạng”, là “tuyệt đối trung thành với Đảng, với nhân dân”, là “tận trung, tận hiếu” đây là “điều chủ chốt nhất”, người đảng viên cộng sản phải yêu thương con người, không ngừng tu dưỡng, rèn luyện phẩm chất cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư. Điều này được Người so như bốn mùa của Trời, bốn phương của Đất, đủ thấy nó quan trọng như thế nào đối với người cách mạng. Đặc biệt, Hồ Chí Minh yêu cầu người cán bộ cách mạng phải có tinh thần quốc tế trong sáng, đó là tinh thần đoàn kết vô sản, đoàn kết với các dân tộc bị áp bức, với nhân dân lao động các nước, với nhân dân thế giới vì hòa bình, công lý và tiến bộ xã hội.
Hai là, xây dựng đạo đức người đảng viên suốt đời tận trung với nước, tận hiếu với dân
“Trung với nước” là trung thành với lợi ích của đất nước và lợi ích chung của nhân dân. Lợi ích của đất nước chính là độc lập, tự do của Tổ quốc và cuộc sống ấm no, hạnh phúc của nhân dân. Đất nước trong tư tưởng Hồ Chí Minh là đất nước của nhân dân, đất nước của cả dân tộc, mọi người đều là “chủ nhân” của đất nước. Hồ Chí Minh khẳng định, mỗi người Việt Nam, dù ít hay nhiều, đều có lòng yêu nước, vì vậy “trung với nước” là đạo đức chung của mọi tầng lớp xã hội và mọi cá nhân. Trung với nước còn có nghĩa là trung thành với Đảng, nghĩa là cán bộ, đảng viên phải suốt đời theo đuổi mục tiêu, lý tưởng của Đảng và phấn đấu vì sự nghiệp cách mạng, bởi lẽ “Ngoài lợi ích của nhân dân, Đảng không có lợi ích nào khác”(5). Trung với Đảng chính là chấp hành triệt để đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, hăng hái thi đua yêu nước, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ trong mọi tình huống.
“Hiếu với dân” có nghĩa là tôn trọng, tin tưởng vào dân, lắng nghe ý kiến của dân, gần gũi và hòa nhập với dân, yêu thương và quan tâm đến lợi ích của nhân dân, và tận tâm phục vụ nhân dân. Người từng nói: “Trong bầu trời không gì quý bằng nhân dân... Trong xã hội không có gì tốt đẹp, vẻ vang bằng phục vụ cho lợi ích của nhân dân”(6). Người thường dùng từ “đồng bào” để nói về người dân Việt Nam; đối với Người, “Nước Việt Nam là một, dân tộc Việt Nam là một”(7) và “hiếu với dân” là kính dân, yêu dân, chăm lo lợi ích cho dân. Vì thế, Người đã sử dụng từ “hiếu” trong mối quan hệ với nhân dân để làm nổi bật chiều sâu của nguồn cội, sự kết nối giữa quá khứ và hiện tại, tình yêu quê hương, gia đình và sự bình đẳng không phân biệt.
Phạm vi, đối tượng của chữ “hiếu” trong tư tưởng Hồ Chí Minh được mở rộng nhưng cũng rất thực tế. Chữ “hiếu” có địa vị cao nhất trong các gia đình nhỏ, và chữ “hiếu” cũng có địa vị cao nhất trong các gia đình lớn. Người nói: “Người kiên quyết cách mạng nhất lại là người đa tình, chí hiếu nhất. Vì sao? Nếu không làm cách mạng thì chẳng những bố mẹ mình mà hàng chục triệu bố mẹ người khác cũng bị đế quốc phong kiến giày vò. Mình không những cứu bố mẹ mình mà còn cứu bố mẹ người khác, bố mẹ của cả nước nữa... Chữ tình, chữ hiếu, cũng phải hiểu một cách rộng và hiểu như thế mới là đúng”(
. “Hiếu với dân” trong tư tưởng Hồ Chí Minh còn thể hiện lòng biết ơn đối với đất nước, đối với các thế hệ cha ông đã hy sinh xương máu cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Người căn dặn: “Các vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”(9).
. “Hiếu với dân” trong tư tưởng Hồ Chí Minh còn thể hiện lòng biết ơn đối với đất nước, đối với các thế hệ cha ông đã hy sinh xương máu cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Người căn dặn: “Các vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”(9).Trong mối quan hệ giữa nước và dân, sức mạnh của quốc gia nằm ở nhân dân, nước và dân luôn gắn kết chặt chẽ. “Trung với nước” có nghĩa là đạt được những mục tiêu mang lại lợi ích cho toàn dân tộc; “hiếu với dân” được thực hiện trong mối quan hệ với các nhóm chủ thể là nhân dân (giai cấp, tầng lớp, cộng đồng, tập thể, cá nhân) và mục tiêu chính là đạt được lợi ích cho quốc gia, dân tộc. “Trung với nước” được thể hiện qua việc “hiếu với dân”, và “hiếu với dân” cũng là cách để thực hiện “trung với nước”.
Đối với Người, “trung với nước, hiếu với dân” còn là “yêu nước, thương dân”. Lòng yêu nước, tình yêu nhân dân thể hiện qua tinh thần hăng hái thực hiện mục tiêu phục vụ đất nước, phục vụ nhân dân bằng những hành động cụ thể. Người bày tỏ: “Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành”(10) và đã phụng sự nhân dân thì phải cố gắng làm tất cả những việc tốt đẹp nhất mang lại lợi ích cho nhân dân: “Đã phụng sự nhân dân, thì phải phụng sự cho ra trò. Nghĩa là việc gì lợi cho dân, thì phải làm cho kỳ được. Việc gì hại cho dân, thì phải hết sức tránh”(11).
Theo tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh, “trung với nước, hiếu với dân” được thể hiện trong mọi công việc của Đảng cũng như trong từng suy nghĩ và hành động của mỗi cán bộ, đảng viên và người dân. Mặc dù mục tiêu và nhiệm vụ của mỗi giai đoạn cách mạng có thể khác nhau, song yêu cầu về lòng trung và hiếu vẫn luôn nhất quán, trở thành chuẩn mực chung để mọi người học hỏi và rèn luyện. Đây là tinh thần yêu nước, niềm tự hào về truyền thống dân tộc; là trách nhiệm với xã hội và sự nghiệp đấu tranh của Đảng và dân tộc; là ý chí vượt qua khó khăn và sẵn sàng hy sinh vì mục tiêu chung của cách mạng; là sự tin tưởng, yêu thương và tôn trọng nhân dân. Trong quá trình xây dựng Đảng và lãnh đạo cách mạng, Người luôn nhấn mạnh tầm quan trọng của lòng trung và hiếu ở mỗi người dân, đặc biệt là đối với cán bộ, đảng viên.
Ba là, luôn đặt lợi ích của Đảng và của nhân dân lên vị trí ưu tiên hàng đầu
Bản chất của tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh là đạo đức cách mạng trong cách mạng giải phóng dân tộc và xây dựng CNXH ở Việt Nam. Đối với đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam, điều quan trọng nhất là luôn đặt lợi ích của Đảng lên trên hết trong mọi hoàn cảnh. Theo Hồ Chí Minh, đó là một loại đạo đức lấy “vì dân” và “vì mọi người” làm trung tâm. Trong bài “Đạo đức cách mạng” đăng trên Tạp chí Học tập số 12 (tháng 12-1958), Người khẳng định, “tính đảng” trong mỗi cán bộ, đảng viên là vô luận trong hoàn cảnh nào, người đảng viên cũng “phải đặt lợi ích của Đảng, của dân tộc lên trên hết, lên trước hết. Vì lợi ích của Đảng tức là lợi ích của dân tộc, của Tổ quốc”(12). Người đảng viên thật sự có đạo đức thì sẽ luôn cố gắng học tập, nâng cao trình độ, rèn luyện năng lực để hoàn thành mọi nhiệm vụ được giao.
Người từng nói: Phải dùng sức dân, trí tuệ của dân, của cải của dân để làm lợi cho dân, dựa vào sức dân và tinh thần dân tộc để mang lại hạnh phúc cho dân. Nhân dân là những người xây dựng và bảo vệ đất nước. Một đất nước không có con người thì không phải là một đất nước. Nước do dân xây dựng, nước do dân giữ, dân làm chủ nước. Mục đích suốt đời của Người là “phấn đấu cho quyền lợi Tổ quốc, và hạnh phúc của quốc dân... Bất kỳ bao giờ, bất kỳ ở đâu, tôi cũng chỉ theo đuổi một mục đích, làm cho ích quốc lợi dân”(13).
Bốn là, xây dựng đạo đức mới, đạo đức cách mạng, kết hợp đạo đức truyền thống của dân tộc với tinh hoa đạo đức của nhân loại
Hồ Chí Minh là tấm gương đạo đức của một người cộng sản mẫu mực, trung thành với chủ nghĩa Mác - Lênin, kết hợp với tinh thần yêu nước của nhân dân Việt Nam và chủ nghĩa quốc tế chân chính của giai cấp công nhân. Là tấm gương về phẩm chất của một người kiên định trong đấu tranh, dành trọn cuộc đời và sự nghiệp cho lý tưởng và mục tiêu giải phóng dân tộc, giai cấp công nhân, xã hội và con người.
Hồ Chí Minh được giáo dục theo Nho giáo từ nhỏ và bước đầu tiếp xúc với văn hóa phương Tây. Trong quá trình hoạt động cách mạng, Người không ngừng nghiên cứu, tìm hiểu và tiếp thu các nền văn hóa phương Đông và phương Tây, cả văn hóa hiện đại và văn hóa truyền thống. Người luôn học hỏi và đón nhận những giá trị tốt đẹp, tiến bộ từ các nền văn hóa khác nhau, coi bản thân mình là “học trò nhỏ” của các bậc tiền bối. Với thái độ khiêm nhường, Người luôn nỗ lực học hỏi và tiếp thu kiến thức của nhân loại, áp dụng vào thực tiễn của đất nước, kiên trì đấu tranh và phục vụ nhân dân.
Hồ Chí Minh là tấm gương trong việc giữ gìn và phát huy những giá trị đạo đức truyền thống Việt Nam, biến chúng thành nội lực của đất nước, góp phần vào sự tiến bộ và phát triển của đất nước. Đó là truyền thống trung với nước, hiếu với dân; yêu thương con người, sống có nghĩa, có tình; cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư cùng tinh thần quốc tế trong sáng. Đạo đức Hồ Chí Minh còn là sự kết tinh từ những tinh hoa đạo đức của nhân loại, chịu ảnh hưởng bởi những giá trị tốt đẹp của Phật giáo như tư tưởng vị tha, từ bi, bác ái, cứu khổ cứu nạn, yêu thương con người; sống đạo đức, trong sáng, giản dị và siêng năng làm việc thiện; khuyến khích lao động và từ bỏ lười biếng; tôn trọng tinh thần dân chủ, bình đẳng và không phân biệt đẳng cấp.
Người cũng tiếp thu những khía cạnh tích cực của Nho giáo như: dân là gốc của nước, dân vi quý, xã tắc thứ chi, quân vi khinh, và tư tưởng “nhân, lễ, nghĩa, trí, tín”… Người coi Nho giáo là một khoa học về kinh nghiệm đạo đức và hành vi ứng xử; tiếp thu và đánh giá cao những mặt tích cực, đồng thời phê phán những mặt tiêu cực của đạo đức Nho giáo.
Người đã tiếp xúc với văn hóa phương Tây từ sớm và tiếp thu những giá trị tích cực, tiến bộ của văn minh phương Tây trong quá trình tìm đường giải phóng dân tộc, như tinh thần tự do, bình đẳng, bác ái; các tư tưởng dân chủ, giá trị nhân văn, tư tưởng nhân quyền và dân quyền. Trong quá trình tìm đường cứu nước, giải phóng dân tộc, Hồ Chí Minh đã có sự thay đổi sâu sắc về quan niệm đạo đức khi gặp được ánh sáng cách mạng của chủ nghĩa Mác - Lênin. Người đã đóng góp vào việc hoàn thiện đạo đức truyền thống của dân tộc, chắt lọc tinh hoa đạo đức từ cả phương Đông và phương Tây để xây dựng một nền đạo đức mới cho đất nước. Sự kết hợp này đã tạo ra một sức mạnh tinh thần mạnh mẽ, cùng với sức mạnh vật chất, giúp dân tộc Việt Nam đạt được những thắng lợi vẻ vang.
Theo Hồ Chí Minh, đạo đức tư sản dựa trên chủ nghĩa cá nhân, sản sinh từ chế độ chiếm hữu tư nhân về tư liệu sản xuất. Hồ Chí Minh đã vạch trần tội ác của chủ nghĩa đế quốc: “Chúng cướp của chung do xã hội sản xuất ra, làm của riêng…, để chúng “ngồi mát ăn bát vàng”. Nhưng miệng chúng luôn luôn huênh hoang những từ “đạo đức”, “tự do”, “dân chủ”(14). Như vậy, bản chất của đạo đức giai cấp tư sản là chủ nghĩa cá nhân, trong khi đạo đức của giai cấp công nhân nhấn mạnh vai trò của chủ nghĩa tập thể và kiên quyết chống lại chủ nghĩa cá nhân; Người kêu gọi người dân Việt Nam thường xuyên thực hiện những công việc hàng ngày để xóa bỏ chủ nghĩa cá nhân và nâng cao đạo đức cách mạng.
2.2. Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào thực tiễn xây dựng Đảng về đạo đức hiện nay
Hồ Chí Minh đã để lại một hệ thống quan điểm toàn diện về đạo đức cách mạng nói chung và xây dựng Đảng về đạo đức nói riêng, và bản thân Người là tấm gương sáng ngời về thực hành đạo đức cách mạng. Người nhấn mạnh rằng, đạo đức là nền tảng, gốc rễ của người cách mạng. Đạo đức cách mạng không chỉ là yếu tố cấu thành nền tảng tinh thần của xã hội mà còn là yêu cầu cốt lõi để mỗi cán bộ, đảng viên hoàn thành nhiệm vụ cách mạng. Người khẳng định: “Người cách mạng phải có đạo đức cách mạng làm nền tảng mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng vẻ vang”(15).
Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng ta luôn xác định xây dựng Đảng về đạo đức là một trong những nhiệm vụ quan trọng, luôn được chú trọng và đẩy mạnh trong suốt quá trình cách mạng. Việc này không chỉ nhằm nâng cao phẩm chất, năng lực của đội ngũ cán bộ, đảng viên mà còn góp phần củng cố niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng, tạo nền tảng vững chắc cho sự nghiệp cách mạng và phát triển đất nước.
Những năm vừa qua, Đảng ta đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong công tác xây dựng Đảng về đạo đức. Một là, qua việc triển khai các nghị quyết và học tập tư tưởng Hồ Chí Minh, nhận thức và trách nhiệm của cán bộ, đảng viên về đạo đức cách mạng được nâng cao rõ rệt. Nhiều cán bộ, đảng viên đã tự giác tu dưỡng, rèn luyện, không ngừng nỗ lực để hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao. Hai là, niềm tin của nhân dân vào Đảng ngày càng được củng cố. Nhiều cán bộ, đảng viên đã trở thành tấm gương sáng về đạo đức, gương mẫu trong học tập, công tác, lao động sản xuất và chiến đấu, góp phần xây dựng hình ảnh đẹp về người cán bộ, đảng viên trong lòng nhân dân. Ba là, công tác xây dựng Đảng về đạo đức đã góp phần quan trọng trong việc ngăn chặn, đẩy lùi tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong một bộ phận cán bộ, đảng viên. Nhiều biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” đã được phát hiện và xử lý kịp thời, bảo đảm sự trong sạch, vững mạnh của Đảng.
Qua các kỳ đại hội, công tác xây dựng Đảng về đạo đức ngày càng được chú trọng. Nghị quyết Trung ương 4 khóa XI tập trung vào công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng, nhận diện các biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của cán bộ, đảng viên. Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu tự phê bình và phê bình, nâng cao ý thức trách nhiệm, nêu gương đạo đức của cán bộ, đảng viên.
Đại hội XII của Đảng lần đầu tiên đưa công tác xây dựng Đảng về đạo đức ngang hàng với xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng và tổ chức(16). Nghị quyết Trung ương 4 khóa XII xác định 27 biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống và “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ. Để khắc phục, Nghị quyết đã đề ra các giải pháp như tăng cường kỷ luật đảng, kiểm tra giám sát, phát huy vai trò nêu gương của lãnh đạo, đồng thời đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.
Đại hội XIII của Đảng một lần nữa nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đẩy mạnh xây dựng, chỉnh đốn Đảng toàn diện về chính trị, tư tưởng, đạo đức, tổ chức và cán bộ(17). Kết luận 21 của Hội nghị Trung ương 4 khóa XIII tiếp tục phát triển trên nền tảng các nghị quyết trước đó, bổ sung các giải pháp cụ thể hơn về xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh về đạo đức. Đặc biệt, Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát quyền lực, phòng chống tham nhũng, tiêu cực trong nội bộ Đảng, tăng cường trách nhiệm giải trình của cán bộ, đảng viên, nhất là những người giữ chức vụ quan trọng.
Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác xây dựng Đảng, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn chú trọng việc giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên, nhằm xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh.
Bên cạnh đó, nhiều chỉ thị, nghị quyết đã được ban hành nhằm đẩy mạnh việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh. Ngày 18-5-2021, Bộ Chính trị đã ban hành Kết luận số 01-KL/TW về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 05 “về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”. Trên cơ sở đó, kết hợp với nhiệm vụ chính trị của địa phương và đơn vị theo Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng và nghị quyết đại hội đảng bộ các cấp, các cấp ủy đảng và chính quyền đã ban hành các văn bản nhằm triển khai thực hiện Kết luận số 01. Các văn bản này xác định rõ nội dung công việc, phân công trách nhiệm cụ thể và thời gian hoàn thành, đồng thời đề cao vai trò nêu gương của lãnh đạo cấp ủy đảng, chính quyền địa phương, các cơ quan, đơn vị. Nhờ đó, việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh đã được đẩy mạnh, trở thành nền nếp thường xuyên và thực chất hơn, góp phần xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh.
Việc học tập tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, áp dụng vào những công việc hàng ngày, gắn với chức trách, nhiệm vụ được giao đã giúp thấm nhuần tư tưởng, đạo đức và phong cách cách mạng, thúc đẩy hiệu quả từ học sang làm. Các cấp ủy đảng đã tập trung chỉ đạo xây dựng kế hoạch và cam kết tu dưỡng học tập, coi đây là tiêu chuẩn để đánh giá tổ chức đảng và đảng viên cuối năm. Các tỉnh ủy, thành ủy mở các đợt sinh hoạt chính trị sâu rộng, tăng cường kiểm tra, giám sát, nâng cao ý thức tự giác và trách nhiệm của cán bộ, đảng viên.
Trong bối cảnh thế giới và trong nước có nhiều biến động, tác động mạnh mẽ đến đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng và an ninh, trong đó có vấn đề xây dựng đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên, ngày 9-5-2024, Bộ Chính trị đã ban hành Quy định số 144-QĐ/TW về chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên trong giai đoạn mới. Đây là lần đầu tiên Đảng ta ban hành một hệ thống chuẩn mực đạo đức cách mạng cụ thể cho cán bộ, đảng viên.
Quy định xác định 5 điều về chuẩn mực đạo đức cách mạng mà cán bộ, đảng viên cần tuân thủ trong giai đoạn mới: tuyệt đối trung thành với Đảng, với Tổ quốc và nhân dân; gương mẫu về đạo đức, lối sống; chủ động đấu tranh với những biểu hiện suy thoái; tận tụy, trách nhiệm với công việc; đề cao tinh thần đoàn kết, kỷ luật, 19 tiêu chí để đánh giá việc thực hiện chuẩn mực. Quy định cũng xác định 5 mối quan hệ quan trọng được nhấn mạnh bao gồm quan hệ với Đảng, quan hệ với Nhà nước, quan hệ với nhân dân, quan hệ với đồng chí, đồng nghiệp, quan hệ với bản thân và gia đình; đồng thời chỉ ra các nghĩa vụ, trách nhiệm của đảng viên trong các mối quan hệ đó.
Để triển khai hiệu quả Quy định này, Ban Tuyên giáo Trung ương đã ban hành Hướng dẫn số 159-HD/BTGTW ngày 3-7-2024, đề ra các biện pháp cụ thể như: tuyên truyền, phổ biến sâu rộng nội dung Quy định 144-QĐ/TW; đưa nội dung Quy định vào chương trình đào tạo, bồi dưỡng; tăng cường công tác kiểm tra, giám sát. Việc ban hành và thực hiện Quy định số 144-QĐ/TW về chuẩn mực đạo đức cách mạng thể hiện quyết tâm của Đảng trong việc nâng cao đạo đức cách mạng, tăng cường sự trong sạch, vững mạnh của tổ chức đảng, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới. Đây là một bước tiến quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên, củng cố niềm tin của nhân dân vào Đảng và bảo đảm sự vững mạnh của Đảng.
3. Kết luận
Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh là đạo đức cách mạng, với nội dung cốt lõi là phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân. Đạo đức là nền tảng của chính trị và là gốc rễ của người cách mạng. Đạo đức cách mạng bao gồm các phẩm chất trung với nước, hiếu với dân, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, và yêu thương con người, là sự kết hợp truyền thống đạo đức tốt đẹp của dân tộc với tinh hoa đạo đức của nhân loại, đặc biệt là những giá trị của chủ nghĩa Mác - Lênin. Rèn luyện đạo đức đối với cán bộ, đảng viên là yêu cầu bắt buộc để giữ vững niềm tin của nhân dân và bảo đảm sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng. Xây dựng đạo đức của Đảng là nhiệm vụ của toàn thể cán bộ, đảng viên và nhân dân, là trách nhiệm của toàn Đảng, bảo đảm sự phát triển bền vững của đất nước.
Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác xây dựng Đảng, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn chú trọng việc giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên, nhằm xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh.
