Một
trong những nguyên nhân gây ra “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ tổ
chức đảng và trong nhân dân là do không ít quyết sách, chỉ thị, quy định, lời
phát ngôn... của cán bộ hoặc cơ quan có thẩm quyền không phù hợp với thực tiễn,
không “xứng tầm”, thậm chí là vô lý, gây cười.
Nguy hiểm hơn,
khá nhiều người giữ cương vị lãnh đạo bị xử lý kỷ luật, thành tội phạm vì ký
những văn bản có nội dung trái pháp luật. Dư luận thường chỉ phê phán, “ném đá”
những cán bộ lãnh đạo này. Nhưng thực tế cũng có những sai sót, vi phạm do cán
bộ, nhân viên làm công tác tham mưu, giúp việc trực tiếp gây ra mà người lãnh
đạo không thể kiểm soát hết và phải chịu trách nhiệm.
1. Những
năm qua, đặc biệt trong thời gian cao điểm, cấp bách phòng, chống dịch
Covid-19, dư luận rất bức xúc trước việc một số địa phương, bộ, ngành thi
thoảng lại ban hành các quy định “trên trời” vì không khoa học, kém hiệu quả,
thiếu tính khả thi, thậm chí trái với văn bản của cấp trên...
Tình trạng các
văn bản “đá nhau”, “sáng ban hành, chiều bãi bỏ” không chỉ làm mất uy tín của
người ký ban hành và cơ quan ban hành, mà còn ảnh hưởng không nhỏ tới uy tín
của Đảng, Nhà nước; trở thành cái cớ, cơ hội để các thế lực thù địch lợi dụng
thổi phồng, kích động nhằm thực hiện âm mưu “diễn biến hòa bình”, thúc đẩy “tự
diễn biến”, “tự chuyển hóa”, chống phá cách mạng nước ta.
Bên cạnh đó là
một số cán bộ lãnh đạo có lời phát biểu hoặc bài viết đăng trên sách, báo, tạp
chí chưa thực sự “xứng tầm”, thậm chí có chỗ copy nguyên xi của người khác, nói
hớ, viết sơ hở. Một vài cán bộ đã giải thích “lỗi từ nhân viên đánh máy”, nhưng
càng khiến dư luận bức xúc vì cho rằng, cán bộ đổ lỗi cho nhân viên để trốn
tránh trách nhiệm.
Tuy nhiên, thực
tế đúng là có tình trạng cán bộ, nhân viên làm công tác tham mưu, giúp thủ
trưởng soạn văn bản, chuẩn bị dự thảo văn bản, bài viết, bài phát biểu thiếu
chặt chẽ, không đủ tầm để chuẩn bị tốt nội dung; thủ trưởng thì không đủ thời
gian hoặc không thể hiểu sâu về tất cả lĩnh vực nghiệp vụ để phát hiện, chỉnh
sửa hết những chỗ sai sót.
Đó là chưa kể
còn có hiện tượng một số trợ lý được thủ trưởng giao góp ý dự thảo bài viết,
bài phát biểu do cơ quan chuyên môn chuẩn bị nhưng lại không đọc kỹ, không hiểu
sâu mà lại "thích chỉnh sửa để thể hiện mình giỏi", dẫn đến sửa không
phù hợp, đúng thành sai, làm hỏng cả bài viết mà thủ trưởng cũng không thể kiểm
soát hết được. Ngôn từ phát ra thì người ta chỉ khen-chê người đăng đàn phát
biểu, người đứng tên tác giả, đâu cần biết ai là người giúp chuẩn bị, chỉnh sửa
nội dung!
2. Bên cạnh
một số cán bộ, nhân viên làm công tác tham mưu, giúp việc do hạn chế về trình
độ, năng lực dẫn đến sai sót khi soạn thảo văn bản, chuẩn bị bài viết, bài phát
biểu cho thủ trưởng, thì còn có hiện tượng tham mưu nhưng “mưu ít, tham nhiều”,
rỉ rả ngày này qua ngày khác hướng lái thủ trưởng nhận thức thiếu chuẩn mực về
một số vấn đề xã hội hoặc ngay chính công việc, con người mình phụ trách.
Người phò tá, tham
mưu phẩm chất không trong sáng, vụ lợi thường dễ bị mua chuộc, lôi kéo, cố tình
gài lợi ích cá nhân, lợi ích nhóm vào các văn bản liên quan đến chế độ, chính
sách, quyết định các vấn đề về tài chính, ngân sách như mua bán tài sản công,
đấu thầu...
Đây là vấn đề
nhức nhối, rất đáng báo động. Bởi thực tế không nhiều thủ trưởng, người chủ tài
khoản nắm chắc, hiểu sâu về quản lý kinh tế, ngân sách, nhất là các nguyên tắc,
thủ tục, danh mục thu-chi tài chính (do không được đào tạo chuyên sâu). Ngay cả
những thủ trưởng nắm chắc nội dung này thì cũng không đủ thời gian để nghiên
cứu kỹ hàng chục, hàng trăm văn bản dày cộp mỗi ngày bởi còn phải làm rất nhiều
việc khác. Nên có tình trạng cán bộ, cơ quan tham mưu, trợ lý trình gì thì thủ
trưởng chỉ xem lướt rồi tin tưởng ký vào, trừ những văn bản quan trọng.
Lại cũng có
không ít trợ lý, người giúp việc mượn danh, núp bóng thủ trưởng để gạ gẫm cơ sở
và cán bộ, nhân viên cấp dưới. Thường những người này trước thủ trưởng thì
"đi nhẹ, nói khẽ, cười duyên", tỏ ra ngoan ngoãn, lễ phép, nhưng sau
lưng thủ trưởng thì ngược lại. Dù thủ trưởng không chỉ đạo gì nhưng có trợ lý,
người giúp việc lại cố tình “gây khó để có phong bì”, mượn uy thủ trưởng để vụ
lợi, sách nhiễu. Kiểu “cáo mượn oai hùm” này vô cùng nguy hại vì nó làm cho cấp
cơ sở và quần chúng nhân dân mất niềm tin vào cán bộ lãnh đạo, sâu xa hơn là
mất niềm tin vào Đảng, Nhà nước vì nhiều người tưởng các thủ trưởng chỉ đạo làm
như vậy!
3. Theo từ
điển tiếng Việt, tham mưu nghĩa là hiến kế, kiến nghị, đề xuất, đưa ra các ý
tưởng độc đáo, sáng tạo, có cơ sở khoa học, các sáng kiến, các phương án tối
ưu, những chiến lược, sách lược và các giải pháp hữu hiệu cho thủ trưởng trong
việc đặt ra và tổ chức thực hiện kế hoạch công tác của cơ quan, đơn vị nhằm đạt
kết quả cao nhất; còn trợ lý là người giúp việc trực tiếp cho một người ở chức
vụ cao hoặc trong một lĩnh vực chuyên môn nào đó.
Như vậy, vai trò
của cán bộ, nhân viên làm công tác tham mưu, trợ lý giúp việc là vô cùng quan
trọng, không thể thiếu trong hoạt động lãnh đạo, quản lý và điều hành công việc
của tất cả các tổ chức. Những người làm nhiệm vụ này rất gần gũi với thủ trưởng
và được thủ trưởng tin cậy, giao cho các công việc quan trọng, liên quan tới cả
tổ chức, nhiều người.
Cổ nhân đã đúc
rút “Thần thiêng nhờ bộ hạ”, nghĩa là đội ngũ làm công tác tham mưu, giúp việc
vừa giỏi vừa tâm đức là nhân tố rất quan trọng, quyết định đến thành công của
người lãnh đạo. Bất kể thủ trưởng nào, dù tài giỏi đến mấy cũng không thể
hiểu sâu kỹ được tất cả lĩnh vực, không thể tự làm hết được mọi công việc.
Do đó, mỗi cơ
quan, đơn vị muốn thành công, ngoài tâm và tầm của người lãnh đạo thì phải có
đội ngũ làm công tác tham mưu, giúp việc đủ phẩm chất, năng lực đáp ứng với yêu
cầu nhiệm vụ, giúp người lãnh đạo đưa ra những chủ trương, quyết định đúng đắn,
hạn chế tối đa sai sót, khuyết điểm. Chính vì vậy, việc lựa chọn, bồi dưỡng,
rèn luyện đội ngũ cán bộ, nhân viên làm công tác tham mưu, giúp việc là đặc
biệt quan trọng.
Song, đáng tiếc
là vẫn có những thủ trưởng và cơ quan, đơn vị chưa thực sự coi trọng việc này,
vẫn còn tình trạng ưu tiên người thân quen, chọn người cùng phe nhóm, “cánh
hẩu”, biết chiều ý thủ trưởng theo kiểu tuyệt đối phục tùng, sẵn sàng cung
phụng, phục vụ mọi nhu cầu cá nhân mà không cần biết đúng-sai. Chính vì thế mới
dẫn đến những hậu quả vô cùng tai hại. "Thần suy cũng vì bộ hạ" và sử
sách đã "bêu gương" không ít bậc vua chúa vì chọn dùng gian thần mà
thân bại, danh liệt.
Cần nhận thức
đúng đắn rằng, cán bộ, nhân viên làm công tác tham mưu, giúp việc cũng là phục
vụ thủ trưởng, nhưng là dùng tri thức, chất xám và toàn tâm toàn ý phục vụ công
tác lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý, điều hành của thủ trưởng, hoàn toàn khác với
việc phục vụ nhu cầu sinh hoạt thường ngày; do đó, phải chú trọng lựa chọn
những người có đủ tâm và tầm, nhất là người dám nói, dám phản biện như Đảng ta
đang khuyến khích. Nhất là, trong thời đại công nghệ số, thế giới “phẳng” như
hiện nay, chỉ cần một sai lầm, sơ hở nhỏ của tổ chức, của người lãnh đạo cũng
sẽ lan nhanh khắp nơi, làm ảnh hưởng lớn tới uy tín của tổ chức, cá nhân mắc
sai lầm, khuyết điểm.
Thiết nghĩ, việc
tuyển chọn và sử dụng người phò tá, tham mưu rất cần ghi nhớ bài học của người
xưa "Quân tử chi giao đạm nhược thủy. Tiểu nhân chi giao cam như di",
với ý nghĩa là: Người quân tử đối đãi với nhau như nước trắng, không mặn, không
ngọt; rất thật lòng, không vì yêu mà nói thành tốt, không vì ghét mà nói thành
xấu, không nói những lời bạn thích nghe mà phải nói những lời bạn cần nghe. Kẻ
tiểu nhân đối xử lúc nào cũng ngọt ngào như rượu nồng. Nước tuy nhạt nhưng cần
thiết để sống bền vững; còn rượu ngọt uống sẽ say, dễ lầm đường lạc lối, dẫn
tới tuyệt giao, tai họa…