Hoàn cảnh lịch sử Sự phát triển chủ nghĩa xã hội khoa học từ năm 1945 đến năm 1991

 

Sau Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc, sự ra đời của hệ thống xã hội chủ nghĩa dẫn đến hình thành và tồn tại trật tự thế giới hai cực; diễn ra “Chiến tranh lạnh” đối đầu giữa hai hệ thống xã hội chủ nghĩa tư bản chủ nghĩa. Đối với chủ nghĩa tư bản, do hậu quả trong Chiến tranh thế giới thứ hai, hệ thống thuộc địa bị thu hẹp, sự phát triển của phong trào công nhân nên ảnh hưởng trên thế giới bị thu hẹp. Các nước tư bản, đứng đầu là đế quốc Mỹ đẩy mạnh chiến lược toàn cầu phản cách mạng chống phá các nước xã hội chủ nghĩa và phong trào cách mạng thế giới, gây ra hàng trăm cuộc chiến tranh ở khắp nơi trên thế giới; đẩy mạnh chạy đua vũ trang; thực hiện chiến lược “diễn biến hòa bình”, bạo loạn lật đổ nhằm chống phá, xóa bỏ chế độ xã hội chủ nghĩa hiện thực và ngăn chặn phong trào cách mạng trên thế giới.

Sau năm 1945, phong trào cộng sản và công nhân quốc tế giai đoạn phát triển mạnh. Chủ nghĩa xã hội hiện thực từ một nước phát triển ra nhiều nước, trở thành hệ thống thế giới; phong trào giải phóng dân tộc; phong trào công nhân ở các nước tư bản phát triển. Chủ nghĩa xã hội trở thành hệ thống thế giới và giành được nhiều thành tựu to lớn trên tất cả các lĩnh vực. Sự lớn mạnh của chủ nghĩa xã hội là một dòng thác cách mạng của thời đại, là chỗ dựa vật chất, tinh thần của phong trào giải phóng dân tộc, phong trào công nhân trong các nước tư bản chủ nghĩa, là thành trì bảo vệ hòa bình thế giới. Trong quá trình xây dựng, phát triển của mình, từ cuối những năm 70 của thế kỷ XX, nhiều nước xã hội chủ nghĩa đã xuất hiện tình trạng trì trệ và dần lâm vào khủng hoảng kinh tế, chính trị - xã hội.

Cũng trong giai đoạn này, các đảng cộng sản, công nhân tổ chức nhiều hội nghị quốc tế. Nổi bật là, Hội nghị thông tin của các đại biểu một số đảng cộng sản (chủ yếu là châu Âu), gọi tắt là Cục Thông tin quốc tế (Cục Thông tin cộng sản); Hội nghị quốc tế các đảng cộng sản và công nhân quốc tế trong các năm 1957, 1960, 1969; các hội nghị ban bí thư, ban tổ chức, ban tuyên huấn định kỳ và bất thường của các đảng, góp phần bảo vệ, phát triển chủ nghĩa xã hội khoa học trên nhiều nội dung.

Bên cạnh những thành tựu, phong trào cộng sản và công nhân quốc tế giai đoạn này cũng có hạn chế nhất định. Từ đầu thập kỷ 60, phong trào cộng sản thế giới bắt đầu có dấu hiệu rạn nứt, nghiêm trọng nhất là giữa Đảng Cộng sản Liên Xô và Đảng Cộng sản Trung Quốc. Tới cuối thập kỷ 70 và thập kỷ 80 của thế kỷ XX, phong trào cộng sản và công nhân quốc tế có dấu hiệu đi xuống, Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa có biểu hiện rõ của trì trệ và khủng hoảng, trì trệ dẫn đến sự sụp đổ của chế độ xã hội chủ nghĩa ở các nước Đông Âu và Liên Xô. Pphong trào cộng sản quốc tế bước vào thời kỳ khủng hoảng và thóai trào.

Cùng với đó, trong giai đoạn này, cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật có sự phát triển. Trong bối cảnh mới, chủ nghĩa tư bản đã tận dụng những thành tựu của cách mạng khoa học - kỹ thuật hiện đại để kéo dài sự thích nghi, tồn tại của mình và chống các nước xã hội chủ nghĩa.