Về lý luận xây dựng chủ nghĩa xã hội trong riêng một nước

 

 Sau khi V.I.Lênin mất (1924), từ năm đầu năm 1924 đến tháng 12 năm 1927 trong nội bộ Đảng Cộng sản Nga (sau này là Đảng Cộng sản toàn Liên bang - Đại hội XIV năm 1925) có một cuộc tranh luận về vấn đề xây dựng chủ nghĩa xã hội trong một nước. Trong các cuộc tranh luận này, I.V.Xtalin đã trình bày và phát triển sâu sắc lý luận của V.I.Lênin về xây dựng chủ nghĩa xã hội ở riêng một nước, những nội dung này được thể hiện ở một số tác phẩm cơ bản: “Những nguyên lý của chủ nghĩa Lênin”, “Chủ nghĩa Tơrốtkit hay là chủ nghĩa Lênin”, “Cách mạng tháng Mười và sách lược của những người cộng sản Nga”, “Về những vấn đề của chủ nghĩa Lênin”, “Về thiên hướng xã hội - dân chủ trong đảng ta”, “Lại bàn về thiên hướng xã hội - dân chủ trong đảng chúng tôi.

 Sau khi V.I.Lênin mất, ở Liên Xô diễn ra nhiều cuộc thảo luận xung quanh nội dung thực hiện công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa và tâp thể hóa nông nghiệp. Từ giữa những năm 20 của thế kỷ XX đến năm 1945, I.V.Xtalin đưa ra một loạt tư tưởng lý luận về công nghiệp hóa, tập thể hóa nông nghiệp, cải cách thế chế chính trị và xây dựng văn hóa tinh thần, từ đó dần hình thành lý luận về mô hình chủ nghĩa xã hội Xô viết. Bên cạnh những đóng góp mới, lý luận này có nội dung còn hạn chế, thể hiện sự sao chép giáo điều quan điểm của các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác - Lênin; trong đảng nhấn mạnh tập trung thống nhất một chiều; về kinh tế chỉ tồn tại hai hình thức toàn dân và tập thể của chế độ công hữu, chủ nghĩa xã hội không bảo lưu thị trường hàng hóa.

Trong quá trình xây dựng lý luận về xây dựng chủ nghĩa xã hội, năm 1938, Đảng Cộng sản Liên Xô công bố “Giáo trình sơ giản lịch sử Đảng Cộng sản Liên Xô” đã làm phong phú lý luận chủ nghĩa xã hội - hình thành nên lý luận về xây dựng chủ nghĩa xã hội và được hiện thực hóa thành mô hình Xô viết với vai trò đóng góp nổi bật của I.Xtalin. Sau khi xuất bản cuốn Giáo trình này, các đảng cộng sản ở các nước đều ra nghị quyết về tuyên truyền, truyền bá, nghiên cứu, coi đây là sự kiện quan trọng trong phong trào cộng sản và công nhân quốc tế lúc bấy giờ, một bước ngoặt trong truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin trong phong trào quần chúng. Tuy vậy, do nhiều nguyên nhân trong đó có yếu tố sùng bái cá nhân, đề cao I.V.Xtalin nên cuốn Giáo trình trên chưa phản ánh thật khách quan, toàn diện, đúng đắn về Đảng Cộng sản Liên Xô, Trung ương Đảng và vai trò của V.I.Lênin.

Trong giai đoạn này, ở Liên Xô và trong các đảng cộng sản đã có hoạt động đấu tranh tư tưởng. Nổi bật ở trong hoạt động này là việc chống những trào lưu tư tưởng phục hồi của giai cấp địa chủ, tư sản và những tư tưởng sai lầm xoay quanh vấn đề có tính nguyên tắc quan trọng như cuộc tranh luận về văn hóa vô sản, tranh luận giữa phái Đêbôrin với phải “cơ giới luận”, nhất là tranh luận về chủ nghĩa Lênin. Đến năm 1927, I.V.Xtalin được coi là người giải thích và phát triển chính thống và duy nhất đúng đắn chủ nghĩa Lênin, chủ nghĩa Mác - Lênin đã chiếm lĩnh trận địa văn hóa - tư tưởng ở Liên Xô. Đại hội V Quốc tế Cộng sản, lần đầu tiên thuật ngữ chủ nghĩa Mác - Lênin được sử dụng chính thức, nói lên đầy đủ tầm quan trọng của chủ nghĩa Lênin trong hệ thống lý luận chủ nghĩa xã hội khoa học.