Lý luận về chuyên chính vô sản

 

Tư tưởng về chuyên chính vô sản được C.Mác và Ph.Ăngghen bổ sung nhiều vấn đề mới. Trong giai đoạn trước, hai ông chưa nêu thuật ngữ chuyên chính vô sản. Tác phẩm “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản”, tư tưởng về chuyên chính vô sản đã được đề cập, nhưng mới chỉ dừng lại ở quan điểm: “tổ chức những người vô sản thành giai cấp, lật đổ sự thống trị của giai cấp tư sản, giai cấp vô sản giành lấy chính quyền”^[1]. Đến giai đoạn này, lần đầu tiên C.Mác và Ph.Ăngghen nêu lên thuật ngữ chuyên chính vô sản, luận giải tính tất yếu, tính quá độ lịch sử của chuyên chính vô sản. Đây là bước phát triển quan trọng trong tư tưởng của hai ông về chuyên chính vô sản.

Tổng kết cách mạng 1848 - 1849, trong tác phẩm “Đấu tranh giai cấp ở Pháp 1848 - 1850”, tư tưởng về chuyên chính vô sản có sự phát triển. Ở tác phẩm này, C.Mác và Ph.Ăngghen đã nêu ra các thuật ngữ: “chuyên chính của giai cấp công nhân”, “Chuyên chính của những người bạn đồng minh của nông dân”, “chuyên chính giai cấp của giai cấp vô sản”. Cùng với đó, C.Mác và Ph. Ăngghen còn bổ sung, phát triển lý luận về cách mạng không ngừng, cách mạng vô sản trên những nội dung chính trị, kinh tế và những biện pháp kinh tế - xã hội sẽ tạo ra những biến đổi căn bản trong các quan hệ xã hội gắn với thời kỳ chuyển biến lên chủ nghĩa cộng sản. Trong tác phẩm “Đấu tranh giai cấp ở Pháp 1848 -1850”, hai ông chỉ rõ, việc cải thiện hết sức nhỏ trong phạm vi nền cộng hòa tư sản là không tưởng, do vậy, khẩu hiệu đấu tranh của công nhân phải là “lật đổ giai cấp tư sản, chuyên chính của giai cấp công nhân”^[2]. Quan niệm về chuyên chinh vô sản giai đoạn này đã rõ ràng và chính xác hơn so với tác phẩm “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản”.

Đến năm 1852, tư tưởng về chuyên chính vô sản được bổ sung thêm nhiều nội dung mới. C.Mác và Ph.Ăngghen khẳng định, chuyên chính vô sản là bước quá độ tất yếu để đi đến xã hội không có giai cấp; chuyên chính là giai cấp vô sản phải nắm lấy bộ máy nhà nước, đồng thời đại biểu cho lợi ích của nông dân. Trong “Thư gửi Vâyđơmaie đề ngày 05 tháng 3 năm 1852”, C.Mác đã khái quát rõ hơn quan niệm, tính tất yếu, bản chất, quá độ lịch sử của chuyên chính vô sản. C.Mác khẳng định: “Cái mới tôi đã làm là chứng minh rằng: Sự tồn tại của các giai cấp chỉ gắn với những giai đoạn phát triển lịch sử nhất định của sản xuất; đấu tranh giai cấp tất yếu dẫn đến chuyên chính vô sản; bản thân nền chuyên chính này chỉ là bước quá độ để tiến tới thủ tiêu mọi giai cấp và tiến tới một xã hội không có giai cấp”^[3].

C.Mác và Ph.Ăngghen nêu rõ hơn tư tưởng về nhiệm vụ chuyên chính vô sản, vạch ra phương hướng cho phong trào công nhân thế giới. Theo đó, nhiệm vụ của chuyên chính vô sản được hai ông xác định là: “Xóa bỏ những sự khác biệt giai cấp nói chung, xóa bỏ tất cả những quan hệ sản xuất làm cơ sở cho những sự khác biệt ấy, và xóa bỏ tất cả những quan hệ xã hội thích ứng với những quan hệ sản xuất đó, đồng thời cũng cải biến tất cả tư tưởng nảy sinh từ những quan hệ sản xuất đó”^[4]. Nhiệm vụ của chuyên chính vô sản đã thể hiện rõ tính chất triệt để của cuộc cách mạng vô sản. Những tư tưởng về chuyên chính vô sản của C.Mác và Ph.Ăngghen, giai đoạn này đã tiến một bước dài so với “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản”. Những quan điểm về chuyên chính vô sản được C.Mác và Ph.Ăngghen rút ra giai đoạn này là điểm căn bản trong học thuyết của chủ nghĩa Mác về nhà nước, thể hiện rõ một trong những tư tưởng đặc sắc nhất và trọng yếu nhất của chủ nghĩa Mác về vấn đề nhà nước.

Tư tưởng về đập tan nhà nước tư sản là một trong những đóng góp quan trọng của C.Mác và Ph.Ăngghen đối với chủ nghĩa xã hội khoa học trong giai đoạn này. Từ tổng kết thực tiễn các cuộc cách mạng giai đoạn này, lần đầu tiên, hai ông nêu luận điểm cách mạng vô sản phải đập tan bộ máy nhà nước cũ của giai cấp tư sản. Theo C.Mác và Ph.Ăng ghen đã chỉ rõ thái độ của giai cấp công nhân đối với nhà nước tư sản là phải “đập tan” nó, chứ không thể sử dụng bộ máy bóc lột vào những lợi ích kinh tế - xã hội và chính trị của mình được, mà phải xây dựng bộ máy nhà nước của riêng mình. Trong tác phẩm “Ngày 18 tháng Sương mù của Lui Bônapactơ”, C.Mác phát triển lý luận về quan hệ cách mạng vô sản đối với bộ máy nhà nước tư sản trong đấu tranh giai cấp ở Pháp, lần đầu tiên ông rút ra kết luận phải đập tan nhà nước tư sản, góp phần làm phong phú và phát triển học thuyết mác xít về nhà nước. Ở đây, vấn đề nhà nước nêu ra một cách cụ thể và kết luận rút ra hết sức chính xác, dứt khóat về mặt thực tiễn: tất cả các cuộc cách mạng trước đây đều chỉ làm cho bộ máy nhà nước thêm hoàn bị, nhiều điều cần làm là phải phá hủy, phải đập tan nó đi. Ông khẳng định: “Tất cả các cuộc cách mạng đã hoàn bị bộ máy đó chứ không đập tan nó, các chính đảng nối gót nhau đấu tranh giành chính quyền đều coi việc đoạt lấy toà lâu đài nhà nước đồ sộ ấy là chiến lợi phẩm chủ yếu của thắng lợi của mình”^[5]. V.I.Lênin sau này đã nhận xét: “Kết luận án là cái chính, cái căn bản trong học thuyết của chủ nghĩa Mác về nhà nước”^[6]. Tuy nhiên, V.I. Lênin cũng nhận xét rằng lấy cái gì để thay thế cho bộ máy nhà nước tư sản đã bị đập tan thì vào năm 1852, C. Mác chưa có kinh nghiệm lịch sử cung cấp tài liệu để giải đáp vấn đề đó. Tư tưởng về “đập tan” cũng chưa được C.Mác và Ph.Ăngghen cụ thể hóa rõ ràng, chưa chỉ rõ yếu tố nào của bộ máy nhà nước phải phá huỷ (đập tan) và những yếu tố nào, bộ phận nào có thể được sử dụng tiếp. Lời giải đáp đó chỉ có thể đến Công xã Pari mới được giải đáp chính xác.

---

[1] C.Mác và Ph.Ăngghen toàn tập, Tập 4, “Tuyên ngôn của Đảng cộng sản” (1848), Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội. 1995, tr.615.

^[2] C.Mác và Ph.Ăngghen toàn tập, Tập 7, “Đấu tranh giai cấp ở Pháp 1848 - 1850” (1850), Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội. 1993, tr.48.

[3] C.Mác và Ph.Ăngghen toàn tập, Tập 28, “Mác gửi Vâyđơmaiơ 5 tháng 3 1852” (1852), Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội, 1996, tr.662

[4] C.Mác và Ph.Ăngghen toàn tập, Tập 7, “Đấu tranh giai cấp ở Pháp 1848 - 1850” (1850), Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội. 1993, tr. 126

[5] C.Mác và Ph.Ăngghen toàn tập, Tập 8, “Ngày 18 tháng Sương mù của Lui Bôn na pác tơ” (1852), Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội, 1993, tr.236.

[6] V.I.Lênin toàn tập, Tập 33, “Nhà nước và cách mạng” (1917), Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2005, tr.35.