Nguyên nhân tồn tại tôn giáo hiện nay

Trong chủ nghĩa xã hội cơ sở nảy sinh tôn giáo vẫn còn tồn tại, chưa khắc phục triệt để ngay được nên tôn giáo vẫn còn tồn tại. Các nguyên nhân để tôn giáo  còn tồn tại trong chủ nghĩa xã hội bao gồm: nguyên nhân về nhận thức; nguyên nhân chính trị - xã hội; nguyên nhân tâm lý; nguyên nhân kinh tế và nguyên nhân về văn hoá.

Nguyên nhân về nhận thức. Trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội và trong chế độ xã hội chủ nghĩa, mặc dù lực lượng sản xuất; đặc biệt là khoa học đã có bước phát triển vượt bậc, con người đã đạt được những thành tựu to lớn về khoa học và công nghệ giúp con người có khả năng nhận thức sâu sắc, đầy đủ hơn về tự nhiên, xã hội và con người. Nhưng, thế giới khách quan là vô tận, còn nhận thức của con người là một quá trình có giới hạn trong thế giới vô tận. Trong thời kỳ này, trước thế giới tự nhiên, xã hội và con người còn nhiều vấn đề mà khoa học chưa thể lý giải được nên những sức mạnh tự phát của tự nhiên và xã hội còn tác động và chi phối đến đời sống con người. Mặt khác, quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội trình độ dân trí của nhân dân chưa thật cao. Do đó, trước những sức mạnh tự phát của giới tự nhiên, xã hội và con người mà con người vẫn chưa thể nhận thức và chế ngự được đã khiến một bộ phận nhân dân các nước xã hội chủ nghĩa đã đi tìm sự an ủi, che chở và lý giải từ sức mạnh của đấng siêu nhiên, thần, thánh. Đây là nguyên nhân trực tiếp nhất khiến tôn giáo vẫn còn tồn tại trong chủ nghĩa xã hội.

Nguyên nhân về chính trị - xã hội. Trong chủ nghĩa xã hội, đặc biệt là trong thời ký quá độ, những tàn dư của chế độ xã hội cũ vẫn còn tồn tại; trong khi đó tôn giáo là một hình thái ý thức xã hội phản ánh tồn tại xã hội, biến đổi chậm hơn so với tồn tại xã hội; nó là một hình thái ý thức xã hội bảo thủ, trì trệ nhất trong các hình thái ý thức xã hội. Mặt khác, trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội còn tồn tại nhiều thành phần kinh tế, gắn với nhiều hình thức sở hữu khác nhau dẫn đến sự bất bình đẳng về kinh tế và phân hóa giàu nghèo trong xã hội, nên trước những biến cố trong xã hội, nhất là gặp khó khăn trong đời sống xã hội một bộ phận quần chúng nhân dân đã tìm đến sự che trở, an ủi từ các đấng siêu nhiên, thần, thánh. Ngoài ra, nội dung giáo lý của tôn giáo có nhiều điểm phù hợp với chủ nghĩa xã hội như giá trị đạo đức, văn hoá của tôn giáo đáp ứng nhu cầu của một bộ phận quần chúng nhân dân. Đồng thời, bản thân các tôn giáo cũng có sự điều chỉnh thích nghi trong điều kiện, hoàn cảnh mới. Các thế lực thù địch luôn lợi dụng tôn giáo để chống phá cách mạng, chống phá chủ nghĩa xã hội. Do vậy, tôn giáo vẫn còn điều kiện để tồn tại, phát triển trong chủ nghĩa xã hội.

Nguyên nhân về tâm lý. Tôn giáo tồn tại lâu đời trong lịch sử loài người, ăn sâu, bén rễ vào tiềm thức của nhân dân qua nhiều thế hệ trở thành một kiểu sinh hoạt văn hoá tinh thần không thể thiếu của cuộc sống. Mặt khác, trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội, con người vẫn còn có những tâm lý sợ hãi trước những hiện tượng tự nhiên, xã hội như động đất, sóng thần..., hay sự ngưỡng mộ trước một vẻ đẹp kỳ bí của tự nhiên, trước những anh hùng, liệt sỹ..., dẫn đến niềm tin  vào các hiện tượng trên là do các đấng siêu nhiên, thần thánh tạo ra. Đây cũng là một trong những nguyên nhân cơ bản để tôn giáo còn tồn tại trong chủ nghĩa xã hội.

Nguyên nhân về kinh tế. Chủ nghĩa xã hội là giai đoạn thấp của hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa, về mọi phương diện kinh tế, đạo đức, tinh thần, nhất là về kinh tế còn mang dấu vết của xã hội cũ. Trong chủ nghĩa xã hội, nhất là giai đoạn đầu của thời kỳ quá độ còn tồn tại nhiều thành phần kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường, gắn với nhiều hình thức sở hữu khác nhau với những lợi ích kinh tế khác nhau của các giai cấp, tầng lớp khác nhau trong xã hội là một tất yếu khách quan. Do vậy, trong thời kỳ này trong xã hội sự bất bình đẳng về kinh tế, chính trị, văn hoá , xã hội ... vẫn còn tồn tại là một thực tế; đời sống vật chất,tinh thần của nhân dân chưa cao, còn nhiều bất bình đẳng về sở hữu và thu nhập đã mang đến cho con người những yếu tố ngẫu nhiên, may rủi. Điều đó đã làm cho một bộ phận nhân dân có tâm lý thụ động, nhờ cậy, cầu mong vào những lực lượng siêu nhiên ban phát, giúp đỡ. Đó chính là nguyên nhân về kinh tế mà tôn giáo còn tồn tại trong chủ nghĩa xã hội.

Nguyên nhân về văn hoá. Tôn giáo có những điểm còn phù hợp với chủ nghĩa xã hội, với đường lối, chính sách của Nhà nước xã hội chủ nghĩa. Bản thân tôn giáo cũng có giá trị tốt đẹp về mặt văn hóa, đạo đức nhất định về giáo dục ý thức cộng đồng, đạo đức, phong cách, lối sống; sinh hoạt tôn giáo còn có khả năng đáp ứng nhu cầu văn hoá, tinh thần và có ý nghĩa nhất định về giáo dục ý thức cộng đồng, đạo đức, phong cách, lối sống. Những giá trị đạo đức, văn hoá của tôn giáo đáp ứng được nhu cầu của một bộ phận nhân dân. Chính vì vậy, trong một chừng mực nhất định, tôn giáo vẫn có sức thu hút mạnh mẽ đối với một bộ phận quần chúng. Do đó, tôn giáo còn tồn tại trong chủ nghĩa xã hội như một hiện tượng