Đối tượng nghiên cứu của Lịch sử tư tưởng xã hội chủ nghĩa

 

Đối tượng nghiên cứu của môn Lịch sử tư tưởng xã hội chủ nghĩa là quá trình phát sinh, hình thành, phát triển và tính quy luật phát triển của những trào lưu tư tưởng, những quan điểm phê phán, đấu tranh nhằm xóa bỏ chế độ áp bức bóc lột, xây dựng chế độ xã hội công bằng, bình đẳng và hữu ái, trong đó con người được sống ấm no, tự do, hạnh phúc.

Là một khoa học xã hội nhân văn, khoa học lịch sử, môn Lịch sử tư tưởng xã hội chủ nghĩa nghiên cứu toàn bộ quá trình hình thành, phát triển và hoạt động của tư tưởng xã hội chủ nghĩa trong lịch sử, từ những mầm mống tư tưởng thời kỳ cổ đại đến các giai đoạn hình thành, phát triển của chủ nghĩa xã hội khoa học. Do đó, đối tượng nghiên cứu của Lịch sử Tư tưởng xã hội chủ nghĩa tập trung nghiên cứu những sự kiện lịch sử tiêu biểu, nội dung tư tưởng cơ bản, những đại biểu tư tưởng xã hội chủ nghĩa điển hình trong các giai đoạn lịch sử, quá trình hình thành, phát triển của chủ nghĩa xã hội khoa học giai đoạn của C.Mác, Ph.Ăngghen, V.I.Lênin và giai đoạn sau khi V.I.Lênin mất. Từ thực tiễn lịch sử đó, Lịch sử tư tưởng xã hội chủ nghĩa tổng kết các bài học kinh nghiệm, nêu bật ý nghĩa lịch sử của sự phát triển tư tưởng xã hội chủ nghĩa đối với phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, rút ra những vấn đề quy luật và tính quy luật của sự phát triển đó, làm cơ sở để các đảng cộng sản, đảng công nhân, giai cấp công nhân các nước liên hệ, vận dụng trong quá trình đấu tranh cách mạng của mình.

Tư tưởng xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa có một quá trình phát triển lâu dài trong lịch sử tư tưởng nhân loại, từ thấp đến cao, từ những mầm mống sơ khai đến các quan niệm còn mang nặng tính không tưởng, ảo tưởng và phát triển tới đỉnh cao là chủ nghĩa xã hội khoa học. Chính vì vậy, nghiên cứu môn lịch sử tư tưởng xã hội chủ nghĩa phải làm rõ quá trình phát sinh, hình thành và phát triển của toàn bộ nội dung tư tưởng, cũng như mỗi khía cạnh cấu thành nó trong suốt chiều dài lịch sử và mỗi giai đoạn, thời kỳ lịch sử. Đồng thời, nghiên cứu làm rõ những đặc điểm, những nấc thang phát triển của cả nội dung và hình thức tư tưởng, khả năng hiện thực hóa tư tưởng đó trong đời sống xã hội. Từ nghiên cứu quá trình phát sinh, hình thành và phát triển của tư tưởng xã hội chủ nghĩa cả nội dung và hình thức của nó, cho thấy lịch sử quá trình hình thành, phát triển của tư tưởng xã hội chủ nghĩa luôn tuân theo những tính quy luật sau đây:

Thứ nhất, sự phát triển tư tưởng xã hội chủ nghĩa chịu sự quy định của những điều kiện và trình độ phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn lịch sử nhất định.

Thứ hai, sự phát triển tư tưởng xã hội chủ nghĩa luôn phản ánh đầy đủ và sinh động bộ mặt cơ cấu xã hội - giai cấp, các quan hệ chính trị và đặc điểm cuộc đấu tranh giai cấp trong lịch sử, nhất là thực tiễn đấu tranh giai cấp của giai cấp công nhân quốc tế.

Thứ ba, sự phát triển tư tưởng xã hội chủ nghĩa chịu sự chi phối của đời sống văn hóa tinh thần xã hội và sự truyền bá, ảnh hưởng của tư tưởng này trong quần chúng nhân dân.

Thứ tư, sự phát triển tư tưởng xã hội chủ nghĩa là sản phẩm của sự kết hợp các tiền đề khách quan và nhân tố chủ quan, thông qua hoạt động thực tiễn xã hội.

Thứ năm, sự phát triển tư tưởng xã hội chủ nghĩa là kết quả của quá trình đấu tranh nội tại, loại bỏ những cái lỗi thời, ấu trĩ, sai trái; kế thừa những giá trị bền vững và phát triển sáng tạo những nhân tố phù hợp với hoàn cảnh lịch sử mới.

Nắm vững những tính quy luật cơ bản trên đây góp phần xem xét nhận định tư tưởng xã hội chủ nghĩa được khách quan, chân thực và đúng đắn. Đồng thời, có chủ trương, biện pháp bảo vệ và phát triển chủ nghĩa xã hội khoa học, giữ vững niềm tin đối với bản chất cách mạng, khoa học của chủ nghĩa xã hội khoa học trong điều kiện hiện nay.