Những năm gần đây, mạng xã hội (MXH) đã có bước
phát triển mạnh mẽ, tác động lớn đến đời sống xã hội ở hầu hết các quốc gia
trên thế giới, trong đó có Việt Nam. MXH đã trở thành một thuật ngữ phổ biến
với những tính năng đa dạng cho phép người dùng kết nối, chia sẻ, tiếp nhận
thông tin một cách nhanh chóng, hiệu quả. Không thể phủ nhận vai trò tích cực
của MXH, song cũng phải nhận thấy, các thế lực thù địch và bọn tội phạm đã và
đang biến nó thành công cụ đắc lực cho các hoạt động phá hoại tư tưởng, “diễn
biến hòa bình” và các hoạt động phạm tội khác.
Tại Việt Nam, các MXH bắt đầu du nhập từ những năm 2000 dưới hình thức các
trang nhật ký điện tử (blog). Đến nay, có khoảng 270 MXH được cấp giấy phép
hoạt động với khoảng 35 triệu người dùng, chiếm 37% dân số. Trung bình mỗi ngày
người Việt Nam vào MXH hơn 2 giờ. Đối tượng sử dụng mạng internet thường xuyên
nhất là nhóm lứa tuổi từ 15-40 tuổi. Nhóm đối tượng này chủ yếu là học sinh,
sinh viên và người lao động. Nhìn chung, họ là những người trẻ, có điều kiện
tiếp cận với máy tính và mạng internet, nhanh nhạy trong việc tiếp thu những
tiến bộ khoa học công nghệ cũng như những trào lưu mới trên thế giới.
Ngày nay, bất kỳ ai chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, một máy tính
bảng hay máy tính cá nhân có kết nối internet đều có thể tham gia vào MXH. Với
nội dung phong phú và cách thức sử dụng dễ dàng, mạng xã hội mang lại rất nhiều
tiện ích, nổi bật là:
1. MXH ngày càng góp
phần quan trọng trong việc củng cố niềm tin của quần chúng nhân dân đối với sự
lãnh đạo của Đảng, Nhà nước và điều hành của Chính phủ.
Trong những năm qua, tình trạng quan liêu, cửa quyền, tham nhũng, hách dịch
tại một số cơ quan, đơn vị, địa phương đã làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín
của chính quyền, làm suy giảm niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước. Vì
vậy, việc xây dựng một chính quyền gần dân, thấu hiểu tâm tư nguyện vọng của
nhân dân là một trong những chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước ta. Ngày nay,
cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ, vai trò của MXH đã và đang được
các cơ quan, tổ chức nhà nước sử dụng một cách có hiệu quả, giúp thu hẹp khoảng
cách với người dân. Ví dụ như tháng 10/2015, Chính phủ đã lập 02 tài khoản
Facebook là “Thông tin Chính phủ” và “Diễn đàn Cạnh tranh quốc gia” với kỳ vọng
giúp người dân tiếp cận kịp thời các văn bản, quy phạm pháp luật mới ban hành,
thông tin thời sự chính trị, kinh tế - xã hội, hoạt động của lãnh đạo Đảng, Nhà
nước. Việc này không chỉ đáp ứng nhu cầu thông tin của người dân, khuyến khích
người dân đồng hành cùng chính phủ, góp phần thiết thực định hướng dư luận trên
MXH.
2. MXH góp phần tích cực vào sự phát triển
nhận thức, tư duy và kỹ năng sống của con người.
MXH đang ngày càng trở thành nơi
cung cấp tin tức, kiến thức về tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội. Chỉ với
một vài thao tác đơn giản, người dùng sẽ luôn nhận được những thông tin cập
nhật kịp thời về lĩnh vực, vấn đề mà mình quan tâm theo dõi. Qua đó giúp họ có
thể nắm bắt được các xu thế của đời sống phục vụ cho công việc và cuộc sống của
mình. Bên cạnh đó, trên MXH có nhiều trang dạy kỹ năng sống như: ngoại ngữ, nấu
ăn, sửa chữa, giao tiếp, tâm lý, thể thao, chống xâm hại phụ nữ và trẻ em… giúp
người dùng có những kỹ năng cơ bản cần thiết trong cuộc sống hiện đại mà không
cần đến lớp hay đóng học phí.
3. MXH góp phần tích cực vào sự phát triển
của văn hóa cộng đồng.
Văn hóa MXH là một bộ phận của văn hóa cộng đồng và có ảnh hưởng ngày càng
lớn đến văn hóa cộng đồng. Nhờ áp dụng tiến bộ của khoa học kỹ thuật, MXH cho
phép người dùng có thể kết nối, tương tác với bạn bè, gia đình, cộng đồng ngày
một thuận tiện hơn. Sự tham gia của cá nhân vào các công việc chung của cộng
đồng cũng được thúc đẩy. Thực tế từ khi MXH phát triển, việc “dân biết, dân
bàn, dân làm, dân kiểm tra” được thực hiện sinh động hơn. Công tác xã hội như
cứu trợ thiên tai, xóa đói giảm nghèo, giúp đỡ người gặp hoàn cảnh khó khăn,
tai nạn … có nhiều khởi sắc. Nội lực của cộng đồng được phát huy hiệu quả hơn
trong công cuộc phát triển kinh tế- xã hội. Các hình thức kinh doanh online
trên MXH của cá nhân và doanh nghiệp ngày càng phát triển, mang tính chuyên
nghiệp.
4. MXH góp phần thúc đẩy quá trình
hội nhập quốc tế trên lĩnh vực văn hóa của Việt Nam.
Các MXH, nhất là MXH xuyên quốc gia như Facebook, Youtube… đã tạo ra những
cơ hội, khả năng tiếp xúc, giao lưu văn hóa, thúc đẩy xích lại gần nhau, hiểu
biết lẫn nhau giữa dân tộc ta với các dân tộc khác trên thế giới. Thông qua
MXH, thế giới biết đến Việt Nam hơn như một dân tộc yêu chuộng hòa bình, tôn
trọng công lý, năng động với một kho tàng các giá trị văn hóa phong phú, đầy
bản sắc.
Từ đầu năm 2020, khi dịch SARS-CoV2 bùng phát ở Vũ Hán
(Trung Quốc) và lan rộng ra toàn thế giới, chúng ta càng cảm nhận rõ ràng vai
trò tích cực của mạng xã hội khi cộng đồng mạng chia sẻ video clip về bài hát
Rửa tay của Việt Nam, một hình thức tuyên truyền phòng chống dịch rất hiệu quả;
cũng rất nhiều những nghĩa cử cao đẹp trong mùa dịch như cây ATM gạo - phát gạo
miễn phí cho các hoàn cảnh khó khăn do ảnh hưởng của dịch bệnh được lan truyền
nhanh chóng trên mạng xã hội không chỉ ở Việt Nam mà cả thế giới đều biết đến.
Những hình ảnh cảm động về đội ngũ y, bác sĩ, nhân viên y tế trên tuyến đầu
chống dịch; hình ảnh bộ đội Việt Nam nhường doanh trại, chỗ ở cho đồng bào nước
ngoài về nước ở trong thời gian tiến hành cách ly được lan truyền rộng rãi trên
mạng xã hội mang một thông điệp ý nghĩa, hết sức nhân văn về đất nước, con
người Việt Nam đoàn kết, tương thân tương ái.
Bên cạnh mặt tích cực, MXH cũng tồn tại không ít những
yếu tố tiêu cực, ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường xã hội, lợi ích cộng đồng
và an ninh trật tự, điển hình là:
(1) MXH đã và đang trở thành công cụ hàng đầu để các thế lực thù địch lợi dụng
tiến hành phá hoại tư tưởng. Trong những năm qua, các thế lực thù địch, phản
động đã lập ra và sử dụng hàng ngàn trang MXH vào các hoạt động tuyên truyền
phá hoại tư tưởng. Chúng tập trung xuyên tạc, nói xấu chủ nghĩa Mác- Lênin, tư
tưởng Hồ Chí Minh và vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Hiện nay,
nhiều trang MXH của bọn phản động trong- ngoài như “Dân làm báo”, “Quan làm
báo”… thường xuyên đăng tải những bài viết với lời lẽ chống Đảng, chống chế độ
rất quyết liệt. Chúng tuyên truyền xuyên tạc chủ trương, chính sách của Đảng,
Nhà nước, lợi dụng chiêu bài phản biện xã hội, đấu tranh chống tiêu cực, tham
nhũng, bảo vệ môi trường… để đăng tải những bài viết có thông tin sai lệch,
không được kiểm chứng, suy diễn xuyên tạc, từ đó kết luận các chủ trương, chính
sách đó là sai lầm và đòi xóa bỏ. Lợi dụng những sơ hở, thiếu sót trong triển
khai các chính sách phát triển kinh tế- xã hội của chính quyền các cấp, các vụ
phức tạp như Đồng Tâm (Hà Nội), ô nhiễm môi trường biển do Formosa gây ra ở các
tỉnh miền Trung, việc thảo luận dự luật đơn vị hành chính- kinh tế đặc biệt… để
kích động dư luận, hình thành tâm lý phản kháng, tư tưởng bất mãn, chống đối,
tiến tới kêu gọi biểu tình, bạo loạn lật đổ chế độ.
(2) MXH làm gia tăng nguy cơ lộ lọt bí mật nhà nước. Trong số 35 triệu
người dân Việt Nam sử dụng MXH, có không ít người là cán bộ, đảng viên, làm
việc trong các cơ quan, đơn vị có liên quan đến bí mật nhà nước. Nhiều người có
thói quen thích chia sẻ thông tin về cuộc sống, công việc, hoạt động của cơ quan,
đơn vị lên MXH hoặc sử dụng MXH làm công cụ liên lạc, trao đổi. Trong khi đó,
hiểu biết về công tác bảo vệ bí mật nhà nước của một số cán bộ, đảng viên chưa
cao, trách nhiệm ý thức bảo mật chưa tốt, làm gia tăng nguy cơ lộ lọt bí mật
nhà nước. Lợi dụng các vụ lộ lọt bí mật nhà nước trên internet, nhiều đối tượng
đã đăng tải lại các tài liệu mật trên MXH, tạo diễn đàn xuyên tạc, nói xấu
chính quyền.
(3) MXH tác động tiêu cực đối với sự phát triển văn hóa. MXH phát triển làm
gia tăng nguy cơ xói mòn bản sắc văn hóa dân tộc. Khi MXH phát triển thì dòng
chảy của những cuộc bá quyền, xâm lăng văn hóa trở nên mạnh mẽ hơn về cường độ,
mở rộng về quy mô, tác động đến hầu hết các cá nhân, nhất là số người trẻ. Xuất
hiện các trào lưu tuyên truyền, cổ vũ lối sống, các giá trị phương Tây, như tôn
thờ tự do cá nhân, lối sống thực dụng, văn hóa đồi trụy, bạo lực… đi ngược lại
truyền thống văn hóa dân tộc. Tình trạng nhiễu loạn thông tin, thật giả lẫn lộn
trên MXH đang ở mức báo động, ảnh hưởng đến các giá trị văn hóa tốt đẹp của
cộng đồng. Hoạt động tung tin đồn, giật gân câu “like” trên MXH ngày càng gia
tăng, gây hoang mang trong dư luận. Một số vụ việc trên MXH (như BOT giao
thông) thu hút số lượng rất lớn người quan tâm, theo dõi, hình thành tâm lý đám
đông, áp lực dư luận, có thể tạo ra các giá trị lệch lạc hay khuynh hướng phức
tạp trong văn hóa ứng xử.
(4) MXH đang trở thành công cụ, môi trường “màu mỡ” để tội phạm lợi dụng
hoạt động. Với đặc tính ảo, MXH thường xuyên được các đối tượng phạm tội về
hình sự, kinh tế, ma túy lợi dụng để hoạt động với các thủ đoạn như tạo tài
khoản ảo để kết bạn, làm quen sau đó lừa đảo chiếm đoạt tiền, tài sản; tiến
hành đánh cắp mật khẩu, chiếm giữ quyền kiểm soát tài khoản trái phép để thu
thập các thông tin cá nhân, nhất là những thông tin bí mật về tài chính, từ đó
tìm cách đánh cắp, trục lợi. Một số đối tượng còn sử dụng MXH làm công cụ liên
lạc trong quá trình mua bán, vận chuyển các loại hàng cấm, ma túy, vũ khí, vật
liệu nổ và các hoạt động phạm tội khác.
Từ những phân tích nêu trên, vấn đề đặt ra là đi đôi với việc phát triển
MXH cần phải có sự quản lý, định hướng của các cơ quan chức năng để MXH thực sự
có ích và mang lại hiệu quả tốt nhất. Đồng thời, chủ động phòng ngừa, ngăn chặn
các nguy cơ, tác động xấu từ MXH đến an ninh, trật tự.
Để tỉnh táo, sáng suốt làm tốt nhiệm vụ
đấu tranh chống lại các luận điệu sai trái, các quan điểm xuyên tạc, chống phá
Đảng, Nhà nước, của các thế lực phản động, thù địch trong và ngoài nước trên
mạng xã hội, thiết nghĩ, mỗi đảng viên, cán bộ, công chức, viên chức trước hết
cần lưu ý và thực hiện tốt một số nội dung cơ bản sau:
Một là, đẩy mạnh việc học tập chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh để có
hiểu biết sâu sắc về quy luật vận động của sự vật, hiện tượng từ đó nhận diện
được các luận điểm chống phá cách mạng Việt Nam của các lực lượng phản động,
Đồng thời tích cực học tập, quán triệt Cương lĩnh, đường lối, chiến lược, sách
lược của Đảng, Nhà nước trên mọi lĩnh vực; chủ động nghiên cứu nâng cao năng
lực chuyên môn, tạo dựng cho bản thân nền tảng tri thức chính trị - xã hội đúng
đắn, khoa học, cách mạng, đủ trình độ đấu tranh với các thế lực thù địch, phản
động trên mạng xã hội.
Hai là, mỗi cấp ủy, tổ chức cơ sở đảng, chính quyền, đoàn thể trong sinh hoạt,
công tác cần thường xuyên tổ chức sinh hoạt nhằm kịp thời trao đổi, làm rõ,
vạch trần bản chất, âm mưu, thủ đoạn từ những thông tin xấu xa, độc hại, ác ý
của các thế lực thù địch, phản động. Cần dựa vào những tài liệu, thông tin
chính thống, hướng dẫn của cơ quan Đảng, Nhà nước, đoàn thể cấp trên để tổ chức
cung cấp nhanh cho cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức những luận cứ, thông
tin xác đáng và dựa vào đó, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù
địch, thông tin xấu độc trên mạng internet, mạng xã hội.
Ba là, mỗi cán bộ, đảng viên khi tham gia mạng xã hội phải chú trọng thường
xuyên nắm bắt tình hình tư tưởng, dư luận xã hội trong cán bộ, đảng viên, quần
chúng nhân dân tại địa phương, cơ quan, đơn vị nơi mình sinh sống, công tác,
nhất là nắm bắt trên không gian mạng xã hội. Qua đó, kịp thời phát hiện, góp ý,
phê bình,… không để đồng chí, đồng nghiệp của mình bị lôi kéo, dụ dỗ mà cố ý
hoặc vô tình ủng hộ, chia sẻ, loan truyền những thông tin phản động, độc hại
trên mạng xã hội.
Bốn là, tích cực tu dưỡng, rèn luyện đạo đức cách mạng; giữ vững bản lĩnh chính
trị, tính tiên phong, gương mẫu của người đảng viên; nêu cao ý thức tự lực, tự
cường vượt qua mọi cám dỗ vật chất, danh lợi; kiên gan, bền chí trước mọi thủ
đoạn, mưu mô thâm độc của kẻ thù.
Mỗi đảng viên, cán bộ, công chức, viên chức cần nhận thức đúng đắn về trách
nhiệm của mình khi tham gia mạng xã hội, nhằm tạo ra một hợp lực đủ mạnh để
ngăn chặn, đẩy lùi những thông tin sai lệch, xấu xa của thế lực phản động. Bên
cạnh đó càng cần phải sáng suốt chọn lọc thông tin để tiếp nhận cũng như để
chia sẻ với đồng nghiệp, với bạn bè những thông tin chính xác, đúng sự thật,
tránh chia sẻ thông tin sai sự thật, chưa được kiểm chứng gây tổn hại đến cá
nhân, tổ chức, không những vậy, việc chia sẻ thông tin sai thực thật cá nhân
còn phải chịu trách nhiệm trước pháp luật với những hình thức và mức độ khác
nhau. Đó cũng là góp phần nâng cao nhận thức chính trị cho một bộ phận người
dân vốn đang “đói” thông tin chính thống nhưng lại đang chới với, sắp “chết
chìm” trong “biển thông tin” chưa rõ thực hư trên mạng xã hội./.
