Ô nhiễm môi trường luôn là vấn đề nóng, gây nhức
nhối trong xã hội. Các sự cố hóa chất, độc xạ, hay cháy, nổ, dịch họa, chất độc
tồn lưu sau chiến tranh là nguy cơ đe dọa trực tiếp đến sự ổn định, phát triển
kinh tế-xã hội của đất nước. Tiên phong trên tuyến đầu khắc phục sự cố môi
trường, cán bộ, nhân viên Viện Hóa học môi trường quân sự, Binh chủng Hóa học
luôn xung kích vào nơi khó khăn, nguy hiểm... để làm nhiệm vụ.
Cùng với hóa giải những "quả bom" ô
nhiễm đột xuất, họ còn thường xuyên tham gia xử lý chất độc da cam/dioxin sau
chiến tranh, đem lại cho người dân cuộc sống trong lành, xanh, sạch...
Bài 1: "Bắt mạch" môi trường
Lặng thầm bộ đội quan trắc
Những ngày cuối thu, trong căn phòng yên tĩnh của
Trạm Quan trắc cảnh báo môi trường độc, xạ miền Bắc, Viện Hóa học môi
trường quân sự trên đường Lạc Long Quân, quận Tây Hồ, TP Hà Nội, Trung tá
Phạm Viết Đức đang miệt mài với những số liệu. Đó là thông số mẫu nước, không
khí của TP Hà Nội và một số tỉnh lân cận được trạm thu thập, phân tích, theo
dõi thường xuyên. Những con số là thước đo đánh giá “sức khỏe” của môi trường.
Anh Đức lý giải: "Trong thành phần của nước,
không khí có nhiều tạp chất do khói, bụi. Đặc biệt, chất thải từ nhà máy, khu
công nghiệp... dễ tán phát trong nước, không khí, gây hại cho sức
khỏe con người nhưng lại không màu, không mùi nên khó nhận biết. Có những loại
chất độc chỉ khi con người, động vật tiếp xúc, xuất hiện triệu chứng mầm bệnh
thì mới phát hiện được. Do đó, việc theo dõi thường xuyên chất lượng nguồn
nước, không khí có ý nghĩa rất quan trọng trong bảo đảm môi trường sống trong
sạch cho người dân".
Ngoài nhiệm vụ quan trắc, cảnh báo phát hiện các
biến động ô nhiễm môi trường hóa độc, xạ, trạm còn tham gia phân tích xác định
các tác nhân hóa học, phóng xạ, khắc phục các sự cố độc xạ và đánh giá tác động
môi trường. Vậy nên, công việc của anh Đức và đồng nghiệp liên quan chủ yếu đến
các hóa chất và phản ứng hóa học, âm thầm, lặng lẽ, tiềm ẩn nhiều nguy
hiểm.
Cơn gió lạnh khẽ ùa tới, bất giác gợi cho anh Đức
nhớ về kỷ niệm năm 2016. Sáng sớm, Viện Hóa học môi trường quân
sự liên tục nhận được điện thoại thông báo cá ở Hồ Tây, TP Hà Nội chết
hàng loạt, nổi dạt vào bờ. Ngay sau đó, anh Đức nhận lệnh cùng 3 đồng nghiệp
mang hóa chất và thiết bị chuyên dụng ra hồ phân tích mẫu nước. Sương trắng
bảng lảng mặt hồ, hàng nghìn con cá chết trắng bụng nổi lềnh phềnh trên mặt
nước. Mùi không khí xú uế nặng nề. Chiếc thuyền chở đoàn công tác lướt tới từng
điểm xác định, lấy mẫu nước đổ vào thùng, sử dụng hóa chất đánh lắng, rồi phân
tích, đánh giá...
Điều bất thường xảy ra, nước ở khu vực gần bờ
nồng độ nhiễm độc rất thấp nhưng ở khu vực giữa hồ nồng độ nhiễm độc lại cao,
gây khó khăn cho nhóm công tác trong việc tìm nguồn lây. Quá trưa, công việc
phân tích thành phần nước tại thực địa mới xong, chuyển sang bước phân tích tại
phòng thí nghiệm. Rất nhanh chóng sau đó, kết quả phân tích nguồn nước ô nhiễm
đã được Viện Hóa học môi trường quân sự gửi đến cơ quan chức năng.
Ô nhiễm môi trường là vấn đề cấp thiết nên không
chỉ trên địa bàn TP Hà Nội, bất cứ nơi đâu cần, nhận mệnh lệnh là anh Đức
cùng đồng đội lập tức lên đường.
Cũng trong năm 2016, biển miền Trung bị ô nhiễm
do Công ty Formosa gây ra. Anh Đức nhận được lệnh tức tốc lên đường. Hơn
nửa tháng, anh cùng cán bộ, nhân viên Viện Hóa học môi trường quân
sự đi thuyền dọc bờ biển từ tỉnh Hà Tĩnh đến tỉnh Thừa Thiên Huế, ban ngày
vượt sóng gió lấy mẫu nước gần bờ và ngoài khơi, đến tối xử lý kỹ thuật, gửi
mẫu ra trung tâm ở TP Hà Nội phân tích. Kết quả, viện đã có thông số chính xác
báo cáo cấp trên và tham mưu cho cơ quan chức năng, góp phần làm sáng tỏ nguyên
nhân sự cố môi trường nghiêm trọng này.
Dấn thân trong hiểm nguy
Trên khắp các vùng miền của Tổ quốc, cán bộ, nhân
viên Viện Hóa học môi trường quân sự luôn theo sát những biến đổi của
môi trường. Trong những ngày TP Hồ Chí Minh oằn mình chống dịch Covid-19, chúng
tôi liên hệ với Thiếu tá Nguyễn Hữu Đức, Trạm trưởng Trạm Quan trắc cảnh báo
môi trường độc, xạ miền Nam (gọi tắt là Trạm Quan trắc). Anh Đức kể ngay, từ
đầu tháng 7, khi dịch Covid-19 bùng phát mạnh, cán bộ, nhân viên trạm căng mình
làm việc gấp đôi ngày thường. Ngoài nhiệm vụ thường xuyên quan trắc, cảnh báo
phát hiện các biến động ô nhiễm môi trường hóa độc, xạ, trạm còn cử lực lượng
cùng chính quyền địa phương làm nhiệm vụ ở các chốt kiểm dịch phòng, chống
Covid-19.
Qua vài phút trò chuyện, tinh thần sôi nổi của
Thiếu tá Nguyễn Hữu Đức làm chúng tôi như cảm nhận được sự nhiệt huyết của cán
bộ, nhân viên trạm. Bắt nối câu chuyện, Thiếu tá QNCN Võ Hồng Cầu, nhân
viên hóa nghiệm của trạm hồ hởi kể thêm với chúng tôi, hơn chục năm qua, cán
bộ, nhân viên trạm đã tham gia khắc phục nhiều sự cố môi trường như tràn dầu,
rò rỉ hóa chất, cháy, nổ kho hóa chất, trải dài trên địa bàn các tỉnh từ Ninh
Thuận đến Kiên Giang, Bến Tre... Lần cam go nhất cán bộ, nhân viên của trạm
tham gia là khắc phục sự cố cháy kho hóa chất tại Khu công nghiệp Lê Minh Xuân,
huyện Bình Chánh, TP Hồ Chí Minh, năm 2014.
Theo thông tin từ cơ quan chức năng, vụ cháy xuất
phát từ một cơ sở kinh doanh có 185 loại hóa chất, dung môi công nghiệp, với
tổng khối lượng khoảng 1.000 tấn hóa chất. Trong đó, một số loại hóa chất có
nguy cơ cháy, nổ cao. Khi xảy ra sự việc, lực lượng cảnh sát phòng cháy, chữa
cháy TP Hồ Chí Minh đã có mặt chữa cháy. Tuy nhiên, do phản ứng của hóa chất,
ngọn lửa sau mỗi lần bị dập tắt lại tự động bùng phát đám cháy mới, làm 24
người tham gia chữa cháy bị bỏng và ngạt thở do hóa chất.
Trong lúc nguy nan, anh Đức và cán bộ, nhân viên
Trạm Quan trắc nhận lệnh lên đường tìm hóa chất lạ dẫn đến đám cháy bất thường.
Đeo mặt nạ, mặc khí tài đi vào khu nhà xưởng rộng hơn 1.000m2 với
hàng trăm loại hóa chất vương vãi, vừa cháy, vừa phản ứng với nhau, anh Đức nói
với anh Cầu và một số đồng đội: “Chúng ta lao vào miệng lửa, cùng với hàng tấn
hóa chất, lành ít dữ nhiều. Mọi người chia thành nhóm nhỏ hai người, lỡ có sự
cố, nhóm còn lại thoát ra cầu cứu. Cố gắng phân loại, xác định hóa chất gây ra
cháy bất thường, sớm tìm ra thủ phạm”. Giữa lằn ranh nguy hiểm, tinh thần dũng
cảm đã thôi thúc các anh tìm ra nguyên nhân, dập tắt đám cháy triệt để.
Câu chuyện bảo vệ môi trường của cán bộ, nhân
viên Viện Hóa học môi trường quân sự còn nhiều, muôn hình muôn vẻ, từ
những công việc âm thầm thường ngày, "bắt mạch" môi trường đến lao
vào điểm nóng khắc phục sự cố môi trường, góp phần tô thắm thêm chiến công thầm
lặng của Bộ đội Hóa học. Phần tiếp theo, chúng tôi gửi tới bạn đọc công việc
của cán bộ, nhân viên Viện Hóa học môi trường quân sự tham gia chữa
lành vết thương cho những mảnh đất nhiễm chất độc hóa học.VD