Pháo đài Đồng Đăng

Pháo đài Đồng Đăng được người Pháp xây dựng ở một vị trí chiến lược quân sự quan trọng. Từ pháo đài Đồng Đăng có thể quan sát và bảo vệ các tuyến giao thông huyết mạch, từ đường sắt đến đường bộ như ga đường sắt quốc tế Đồng Đăng – Hà Nội, quốc lộ 1A Lạng Sơn – Hà Nội, quốc lộ 1B Lạng Sơn - Thái Nguyên, quốc lộ 4B Lạng Sơn - Cao Bằng. 

  

Theo các tài liệu lịch sử, pháo đài Đồng Đăng được xây dựng từ thời Pháp và phải mất 3 năm mới xây xong, từ năm 1939 đến năm 1941. Đây là một công trình quân sự kiên cố của thực dân Pháp. 

Trong thời gian chống thực dân Pháp, pháo đài Đồng Đăng trở thành lô cốt bất khả xâm phạm. Nhiều lần quân dân ta đánh chiếm pháo đài nhưng đều thất bại. Mãi đến năm 1944 – 1945, lợi dụng Nhật đảo chính Pháp, quân dân ta được lệnh khởi nghĩa mới chiếm được pháo đài. 

  

Tuy nhiên, sau khi Pháp quay trở lại đô hộ nước ta năm 1946, chúng đã cướp lại pháo đài và biến nơi đây thành một căn cứ quân sự vững chắc trong tuyến phòng thủ quân sự hành lang biên giới phía Bắc. 

  

Trong chiến dịch Biên giới 1950, quân dân ta chiến thắng ở Đông Khê (Cao Bằng), Thất Khê (huyện Tràng Định, Lạng Sơn), quân Pháp phải rút chạy về xuôi theo đường đường số 4. Đến thị trấn Đồng Đăng, chúng đã kịp dùng thuốc nổ để phá hoại pháo đài nhằm không cho quân ta chiếm giữ một điểm quân sự quan trọng. Tuy nhiên, do được thiết kế kiên cố bằng bê tông cốt thép nên pháo đài chỉ bị hư hỏng nhẹ. 

Rạng sáng ngày 17/2/1979, đúng 4h30 phút, quân Trung Quốc nã đạn pháo vào Lạng Sơn, sau đó cho quân ồ ạt tràn qua biên giới. Lúc đó mọi người báo nhau “Trung Quốc” đánh rồi. Không ai bảo ai, tất cả chạy vào kho quân khí, mỗi người cầm 1 khẩu súng chạy lên các chốt phòng thủ. Do đã chuẩn bị kỹ lưỡng từ trước với quân số rất đông nên chỉ trong thời gian ngắn, quân Trung Quốc rầm rộ tiến vào Đồng Đăng. Chỉ mấy tiếng sau, hàng chục nghìn lính Trung Quốc của các quân đoàn 43, 55 chia làm nhiều mũi đánh vào các huyện Đình Lập, Lộc Bình, Văn Lãng và thị trấn Đồng Đăng với sự yểm trợ của nhiều xe tăng, hỏa lực pháo binh...

Với chiến thuật biển người, đánh úp bất ngờ, quân Trung Quốc đã chiếm được nhiều chốt phòng thủ của ta và nhanh chóng tiến về Thị trấn Đồng Đăng, chúng đốt sạch, giết sạch những gì trông thấy trên đường tấn công. Do bị động, lực lượng mỏng, Đại đội 42, Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 12, Sư đoàn 3 cùng Đại đội 5 công an vũ trang Lạng Sơn được lệnh rút lên pháo đài, sẵn sàng chiến đấu. Hàng trăm người dân ở thị trấn cũng lên pháo đài Đồng Đăng trú ẩn. Đến tối, chỉ pháo đài Đồng Đăng vẫn còn kiên cường chiến đấu, còn toàn bộ thị trấn đã bị chiếm.

Nằm cách biên giới gần hai cây số, pháo đài Đồng Đăng có ba tầng, được xây dựng từ thời Pháp có tường dày 2m nên rất kiên cố. Quân Trung Quốc sử dụng rất nhiều xe tăng và các loại phương tiện khác tấn công, theo sau là hàng vạn bộ binh đi theo sau đã nhanh chóng áp đảo hai đơn vị chưa đến 300 người chỉ có súng AK, CKC, đại liên, B40... chống trả quyết liệt.

Trong ngày đầu chiến đấu, quân ta loại khỏi vòng chiến đấu một xe tăng địch. Tuy nhiên, với lực lượng ít ỏi, nhiều chiến sĩ đã anh dũng hy sinh. Quân Trung Quốc bao vây bắn pháo kích, dọn đường cho xe tăng áp sát, siết chặt vòng vây pháo đài, ném lựu đạn, bắn xối xả vào bên trong.

Giằng co suốt năm ngày, đến ngày 21/2, Trung Quốc nã pháo dữ dội khiến nhiều chiến sĩ hy sinh. Bị lính Trung Quốc bao vây và tấn công dồn dập, liên tục kêu gọi đầu hàng, nhưng đáp lại chỉ là những tiếng súng của các chiến sĩ bắn ra. Dụ hàng không được, cũng không dám lại gần, chúng tức tối ném lựu đạn và bộc phá đánh sập cả lối ra vào pháo đài.

Kêu gọi đầu hàng không thành, địch cài thuốc nổ vào cửa làm sập nhiều ụ pháo, thả lựu đạn cay qua các lỗ thông hơi, đổ xăng và dùng súng phun lửa phun vào ngách hầm của pháo đài. Hàng trăm dân thường và chiến sĩ thiệt mạng, chỉ sáu người sống sót.

Tầng 1 pháo đài bị phá hủy, sáu người sống sót chạy xuống tầng 2, rồi tầng 3, đào đường hầm thoát ra. Tối ngày thứ 5 hôm đó, lính Trung Quốc khoan thủng tầng 3 của pháo đài, ném lựu đạn, bơm hơi độc qua lỗ khoan rồi dùng bộc phá đánh sập hoàn toàn tầng 3 pháo đài. Một, rồi hai tiếng nổ inh tai, chói óc vang lên khiến gần như toàn bộ mọi người trong pháo đài bị giết chết ngay tức thì. Tiếng kêu thất thanh đau đớn của trẻ em, phụ nữ trong tuyệt vọng.

Khoảng 400 người trong pháo đài bị giết sạch, bao gồm bộ đội, thương binh lẫn nhân dân ẩn náu trong đó. 

Đêm 21/2, sau 5 ngày đêm ngoan cường chiến đấu và cầm cự, pháo đài Đồng Đăng bị quân bành trướng Trung Quốc chiếm giữ.

Bị giam chân suốt nhiều ngày, đến ngày 22/2, quân xâm lược tăng cường lực lượng mở một đợt tiến công mới vào Tân Yên, Đồng Đăng. Nhờ ưu thế vượt trội về quân số và hỏa lực, sau hàng loạt trận đánh liên tục, đến ngày 23/2/1979, địch chiếm được khu vực Tân Yên, Đồng Đăng. Các lực lượng vũ trang Việt Nam rút về phía sau lập phòng tuyến mới.

Một đại đội của ta đã cầm chân một lực lượng lớn quân địch trong suốt 5 ngày ròng rã và quân thù đã buộc phải dùng những biện pháp tàn bạo nhất để có thể vượt qua được Pháo đài Đồng Đăng. 

Cuộc chiến quyết tử tại Pháo đài Đồng Đăng thể hiện tinh thần quật cường, không chịu khuất phục của quân và dân Việt Nam trước quân xâm lược phương Bắc, thể hiện tinh thần yêu nước ngàn đời nay của dân tộc Việt Nam.

Nguồn:

1.Báo Dân sinh, Lao động - Xã hội - 17/02/2019

2.Báo An ninh Thủ đô - 16/06/2011

3.Báo Tiền phong - 18/02/2019