“Thi gì lắm thế!”, phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Đại hội Đảng bộ Quốc hội đã chạm thẳng vào căn bệnh "mãn tính" của giáo dục Việt Nam: thi cử tràn lan, hình thức, gây áp lực khủng khiếp cho học sinh và phụ huynh nhưng lại không đem lại giá trị thực.
Chỉ cần nhìn ngay tại Thủ đô, phụ huynh mô tả cảnh con cái phải đi học từ 6 giờ 45 sáng đến 7 giờ 30 tối mới về, sống như cái bóng trong guồng máy ôn luyện. Áp lực lớn nhất không nằm ở kỳ thi tốt nghiệp mà ở kỳ thi chuyển cấp, đặc biệt là vào lớp 10. Năm học 2025–2026, Hà Nội có hơn 103 nghìn nguyện vọng 1, trong khi chỉ tiêu công lập không chuyên chỉ khoảng 75.670. Sự chênh lệch cung cầu ấy khiến hàng chục nghìn gia đình rơi vào căng thẳng tột độ, chỉ vài điểm thi có thể quyết định cả con đường học tập, buộc nhiều người phải vay mượn để cho con học trường tư. Điều đó cho thấy khi chưa phổ cập được giáo dục cấp 3, kỳ thi lớp 10 trở thành “cửa ải sinh tử”, tạo ra áp lực cho toàn xã hội.
Bức tranh đại học cũng không sáng sủa hơn. Năm 2025 có 773.200 thí sinh trúng tuyển, nhưng gần 147 nghìn em từ chối nhập học. Con số này cho thấy thế hệ trẻ ngày càng ít tin rằng đại học là con đường duy nhất để đi tới tương lai. Họ tìm đến trường nghề, xuất khẩu lao động, du học, những lựa chọn gắn liền với việc làm và thu nhập thực tế. Việt Nam đang mắc kẹt trong nghịch lý thừa cử nhân nhưng thiếu nhân lực có kỹ năng. Trong khi đó ở Đức hay các nước Bắc Âu, giáo dục nghề nghiệp được đầu tư ngang hàng với đào tạo hàn lâm, sinh viên vừa học lý thuyết vừa thực tập, ra trường có thể làm việc ngay. Ở ta, trường nghề vẫn bị coi là lựa chọn hạng hai, còn đại học thì mở tràn lan nhưng xa rời nhu cầu thực tế của thị trường lao động.
Bộ Giáo dục và Đào tạo đang triển khai việc sáp nhập và sắp xếp 140 trường công lập, loại bỏ những cơ sở yếu kém. Nhưng đó mới chỉ là bước phẫu thuật bề mặt. Căn bệnh gốc nằm ở chỗ hệ thống chưa phổ cập được THPT, dẫn đến kỳ thi chuyển cấp căng thẳng, và xã hội thì vẫn nặng nề với tâm lý sính bằng. Học sinh bị buộc phải học vì điểm số thay vì vì năng lực.
Trong bối cảnh ấy, phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm “thi gì lắm thế” vang lên như nhát chém thẳng vào căn bệnh mãn tính của giáo dục. Đó không phải một lời than thở, mà là cảnh tỉnh rằng đã đến lúc phải cắt bỏ những kỳ thi vô nghĩa, phải lo đủ trường, đủ lớp, đủ thầy để phổ cập cấp 3, và phải tái cấu trúc toàn bộ hệ thống để trọng tâm không còn là bằng cấp mà là kỹ năng. Khi xã hội đánh giá con người bằng năng lực thay vì tấm bằng, khi phổ cập THPT trở thành hiện thực chứ không còn là mục tiêu xa vời, lúc đó giáo dục mới thật sự thoát khỏi vòng luẩn quẩn./.
Môi trường ST.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét