Trong những năm gần đây, các thế lực thù địch tìm mọi cách chống phá sự nghiệp cách mạng của Đảng và nhân dân ta. Chúng thực hiện chiến lược “diễn biến hòa bình” trên tất cả các lĩnh vực, trong đó lĩnh vực tư tưởng, văn hóa là mũi nhọn. Đối tượng mà chúng hướng đến nhiều nhất khi thực hiện chiến lược này là thanh niên, sinh viên vì đây là lực lượng đông đảo, có đời sống văn hóa tinh thần phong phú, đa chiều, thường xuyên sử dụng internet và mạng xã hội... Do vậy, đấu tranh phòng, chống “diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa trong sinh viên là một trong những nhiệm vụ quan trọng của công tác tư tưởng hiện nay.
Ảnh: Ngày Sách Việt Nam giúp khơi dậy lòng yêu đọc sách, hình thành thói quen đọc sách trong học sinh, sinh viên
Từ khóa: diễn biến hòa bình, tư tưởng, văn hóa, sinh viên, thanh niên.
1. Nhận diện nội dung, cách thức thực hiện chiến lược “diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa trong sinh viên Việt Nam hiện nay
Tại Hội nghị Trung ương 4 khóa XI (năm 2012), đồng chí Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã chỉ rõ bản chất của chiến lược “diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa như sau: “Diễn biến hòa bình là một chiến lược nằm trong hệ thống chiến lược phản cách mạng của chủ nghĩa đế quốc, là “thủ đoạn hòa bình để giành thắng lợi”. Nhiều chuyên gia và chính khách phương Tây còn gọi đây là phương pháp “chuyển hóa hòa bình”, “biến đổi hòa bình”, “cách mạng hòa bình” và gần đây là “cách mạng nhung”, “cách mạng màu”, “cách mạng đường phố”... Trong chiến lược này, hoạt động tư tưởng, văn hóa được coi là “mũi đột phá”, là “cây cầu dẫn vào trận địa”, là lĩnh vực hàng đầu làm tan rã niềm tin, gây hỗn loạn về lý luận và tư tưởng, tạo ra khoảng trống để dần dần đưa vào hệ tư tưởng tư sản, rồi cuối cùng xóa bỏ hệ tư tưởng xã hội chủ nghĩa”(1).
Khi thực hiện “diễn biến hòa bình” về tư tưởng, văn hóa ở Việt Nam, một trong những đối tượng mà các thế lực thù địch hướng tới nhiều nhất là sinh viên đang theo học tại các trường đại học, cao đẳng. Sinh viên thuộc nhóm thanh niên có độ tuổi từ 18 đến 24 - 25. Như vậy, sinh viên vừa là một bộ phận của thanh niên, vừa là một bộ phận của đội ngũ trí thức trong tương lai. “Sinh viên là đại biểu của một nhóm xã hội đặc biệt gồm những người đang trong quá trình chuẩn bị tri thức để trở thành chuyên gia, hoạt động lao động trong một lĩnh vực nhất định thuộc các ngành kinh tế, văn hóa, xã hội hoặc sinh viên là những người đang học tập ở các trường cao đẳng, đại học trong và ngoài nước”(2).
Sinh viên Việt Nam xuất thân từ các giai tầng khác nhau của mọi miền đất nước, tập trung về các trung tâm kinh tế, chính trị, các thành phố, thị xã để học tập. Đại đa số họ mới tốt nghiệp trung học phổ thông, vừa ra khỏi sự quản lý trực tiếp của gia đình để sống tự lập. Do hơn 80% sinh viên Việt Nam xuất thân từ nông thôn nên khi vào học tại các trường đại học, cao đẳng, đa số sinh viên sống tập thể trong ký túc xá, hoặc ở trọ xung quanh các trường đại học, cao đẳng. Sinh viên là lớp người rất năng động, luôn chủ động, tích cực trong việc chuẩn bị hành trang cho tương lai của mình. Bên cạnh những gì sinh viên chịu ảnh hưởng do tiếp nhận sự trao truyền, giáo dục của thế hệ trước, họ luôn có lựa chọn của riêng mình và thế hệ mình. Ngoài ảnh hưởng từ cộng đồng, gia đình hay quốc gia - dân tộc, trong thời đại toàn cầu hóa, họ còn chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố văn hóa, tri thức, kinh nghiệm, giá trị và lựa chọn của các cộng đồng và cá nhân khác trên thế giới. Với những điều kiện đó, sinh viên thường có xu hướng thử nghiệm nhiều khả năng, nhiều lựa chọn, ngay cả khi họ còn chưa chuẩn bị đủ tốt cho những thử nghiệm đó, vì đối với họ, dù có phạm sai lầm vẫn có cơ hội làm lại, thử nghiệm lại. Vì vậy, phần đông sinh viên thường có xu hướng mạnh dạn, chủ động đưa ra sự lựa chọn của bản thân, mạnh dạn đương đầu với những khó khăn, dám thử nghiệm, làm khác lối mòn của thế hệ trước, coi đó như một phương thức để khẳng định tư cách “người lớn” của mình.
Đó là nguyên nhân thường dẫn đến những “lệch chuẩn” trong ứng xử văn hóa của sinh viên. Khi những thử nghiệm bị thất bại, những “lệch chuẩn” bị lên án thì sinh viên dễ rơi vào tình trạng bi quan, chán nản, mất phương hướng nhưng vì bầu nhiệt huyết của tuổi trẻ, họ cũng dễ dàng vượt qua. Đây là đặc điểm tâm lý đặc trưng của lứa tuổi thanh niên nói chung và sinh viên nói riêng mà không phải lứa tuổi nào cũng có.
Hơn nữa, sinh viên thường khá nhanh nhạy trong việc tiếp thu các thông tin mới, cũng như những luồng tư tưởng mới trong xã hội. Song, do còn có giới hạn về trình độ nhận thức và kinh nghiệm sống nên khả năng phân tích và chọn lọc thông tin có những hạn chế. Trong thực tế, nhiều sinh viên ít quan tâm đến những vấn đề chính trị - xã hội, lập trường tư tưởng chưa vững vàng nên dễ dao động, dễ bị lôi kéo...
Thời gian qua, “do ảnh hưởng của nền kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế, do sự bùng phát của lối sống thực dụng chạy theo danh lợi bất chấp đạo lý đã dẫn đến những tiêu cực trong xã hội ngày càng phổ biến. Những biểu hiện xa rời mục tiêu chủ nghĩa xã hội chưa được khắc phục, sự chống phá của các thế lực phản động quốc tế nhằm thực hiện âm mưu “diễn biến hòa bình” đã tác động không nhỏ đến đời sống đạo đức công dân, ảnh hưởng lớn đến tâm tư, tình cảm, ý chí phấn đấu của sinh viên, thanh niên trí thức. Hậu quả là đã có một bộ phận thanh niên, trong đó có không ít sinh viên phai nhạt niềm tin, lý tưởng, mất phương hướng phấn đấu, không có chí lập thân, lập nghiệp; chạy theo lối sống thực dụng, sống thử, sống dựa dẫm, thiếu trách nhiệm, thờ ơ với gia đình và xã hội, sa vào nghiện ngập, thiếu trung thực, gian lận trong thi cử, chạy điểm, chạy trường, mua bằng cấp. Đây là những biểu hiện không thể coi thường”(3).
Với một số đặc điểm đó nên sinh viên là đối tượng mà các thế lực thù địch hướng tới khi thực hiện chiến lược “diễn biến hòa bình” nhằm mục tiêu chống phá cách mạng nước ta.
Những âm mưu và thủ đoạn của các thế lực thù địch trong chiến lược “diễn biến hòa bình” về tư tưởng, văn hóa đối với sinh viên thời gian vừa qua là tập trung vào một số vấn đề như: thâm nhập vào tổ chức Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh và Hội Sinh viên nhằm phá vỡ các tổ chức này; đưa các xuất bản phẩm đồi trụy, phản động vào đời sống tinh thần của sinh viên; lợi dụng tín ngưỡng, mê tín dị đoan để thực hiện chiến lược “diễn biến hòa bình” về tư tưởng, văn hóa. Nhiều đối tượng đã len lỏi vào các ký túc xá sinh viên, giảng đường, đến các hội thảo khoa học, thông qua internet... lôi kéo, kích động, nhằm tạo sự bất ổn về chính trị tư tưởng, làm cơ sở cho những vụ gây rối trật tự an ninh trong đời sống sinh viên và trong xã hội thời gian qua. Hơn nữa, nếu như trước kia, các thế lực thù địch lợi dụng các hình thức chống phá truyền thống như tuyên truyền “rỉ tai” với mục đích “mưa dầm thấm lâu” bằng tờ rơi, báo chí, phát thanh... thì ngày nay, các thế lực thù địch đã triệt để lợi dụng mạng xã hội để tấn công vào thanh niên. Chúng ra sức đăng tải các bài viết, blog, hình ảnh, clip... trên mạng xã hội để đưa các thông tin bịa đặt, xuyên tạc, vu khống. Những nội dung mà các thế lực thù địch thường xuyên hướng đến sinh viên là:
Thứ nhất, lấy sự thất bại của mô hình chủ nghĩa xã hội hiện thực ở Liên Xô và các nước Đông Âu làm cái cớ để xuyên tạc, phủ nhận con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam nhằm làm lung lạc tinh thần, lung lay ý chí, khiến cho thanh niên, sinh viên hoài nghi về sự lựa chọn con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, từ đó phai nhạt lý tưởng, mất mục tiêu phấn đấu.
Thứ hai, phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Các thế lực thù địch cho rằng Đảng Cộng sản Việt Nam tuy có những thành công trong lãnh đạo đấu tranh giải phóng dân tộc song hiện tại đã mất đi vai trò lãnh đạo của mình bởi lẽ việc lựa chọn phát triển đất nước theo con đường xã hội chủ nghĩa là một sự “kéo lùi lịch sử”; “tránh chỗ sáng tìm chỗ tối”, “không tuân theo quy luật khách quan”... Sự phủ nhận trắng trợn đó nhằm làm phai nhạt lý tưởng của thanh niên, phai nhạt lòng trung thành với Đảng và không còn mục tiêu phấn đấu đứng trong hàng ngũ của Đảng.
Thứ ba, “bôi nhọ”, “hạ bệ” các đồng chí lãnh đạo của cách mạng Việt Nam trong đấu tranh giải phóng dân tộc cũng như xây dựng đất nước. Các thế lực thù địch đã lợi dụng những hạn chế, thiếu sót, tha hóa của một số cán bộ lãnh đạo để quy chụp công tác cán bộ của Đảng. Chúng còn cho rằng việc Đảng ta đẩy mạnh công tác phòng, chống tham nhũng thời gian qua chỉ là “che mắt thế gian”... Điều đó nhằm khiến cho thanh niên mất niềm tin vào Đảng, vào các cán bộ lãnh đạo của Đảng, từ đó hoài nghi, dao động về lập trường tư tưởng, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”.
Thứ tư, thổi phồng những thành tựu của chủ nghĩa tư bản hiện đại, tuyên truyền, cổ xúy lối sống phương Tây với những biểu hiện thực dụng, coi trọng các giá trị vật chất, lối sống cá nhân, vị kỷ... lôi kéo, mua chuộc nhằm làm cho sinh viên quên những giá trị truyền thống tốt đẹp, có biểu hiện sính ngoại, sẵn sàng vì lợi ích cá nhân trước mắt mà đánh đổi lợi ích, sự nghiệp lâu dài.
Với những chiêu bài tinh vi đó của các thế lực thù địch, có sinh viên do còn mơ hồ về chính trị, thiếu kinh nghiệm sống nên bị mắc mưu. Ở một số địa phương, một số sinh viên đã bị các phần tử phản động lôi kéo, tham gia biểu tình chống chính quyền. Trong những ngày chuẩn bị bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2016-2021, một số sinh viên bị kích động đã lập các blog cá nhân đăng tải nội dung cổ xúy cho các luận điệu sai trái của các thế lực thù địch, từ đó có các bình luận xuyên tạc, phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với Nhà nước và toàn xã hội... Cũng có sinh viên bị các phần tử phản động lôi kéo trên mạng xã hội bằng cách tham gia bình luận, chia sẻ các bài viết nói xấu, xuyên tạc, bóp méo sự thật về Đảng, Nhà nước và nhân dân ta... Điều đó khiến cho tình hình chính trị, tư tưởng của sinh viên trở nên rất phức tạp, khó kiểm soát, khó nắm bắt. Đây là một thách thức không nhỏ đối với công tác tư tưởng, văn hóa, rèn luyện, giáo dục.
2. Một số giải pháp góp phần phòng, chống chiến lược “diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa trong sinh viên ở Việt Nam hiện nay
Từ tình hình hoạt động chống phá của các thế lực thù địch đối với sinh viên thời gian qua, để phòng, chống chiến lược “diễn biến hòa bình” về tư tưởng, văn hóa trong sinh viên ở các trường đại học, cao đẳng, cần thực hiện một số giải pháp cơ bản sau:
Một là, tăng cường giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên
Hiện nay, ở các trường đại học, cao đẳng của nước ta, các môn lý luận chính trị như: triết học Mác - Lênin, kinh tế chính trị Mác - Lênin, chủ nghĩa xã hội khoa học, tư tưởng Hồ Chí Minh, lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam là những môn học bắt buộc. Tuy nhiên, thời lượng các môn học này bị cắt giảm, trong khi đó phương pháp giảng dạy chậm được đổi mới. Do đó, để tăng cường giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên hiện nay, trước hết cần đổi mới đồng bộ cả nội dung và chương trình đào tạo. Đổi mới nội dung chương trình cần được tiến hành theo hướng giảm dần những kiến thức kinh viện, hàn lâm; tăng dần những kiến thức thực tiễn. Phương pháp giảng dạy cần đổi mới theo hướng kết hợp hài hòa các phương pháp giảng dạy thuyết trình truyền thống với phương pháp giảng dạy tích cực, hiện đại; mạnh dạn chuyển hướng theo mô hình “lớp học đảo ngược” bằng cách tăng dần vị thế làm chủ lớp học của sinh viên để phát huy tính chủ động, sáng tạo, tích cực của sinh viên. Mô hình này đã được áp dụng có hiệu quả ở nhiều trường đại học nên cần tiếp tục được nhân rộng để phát huy tối đa tính chủ động, sáng tạo của sinh viên trong quá trình học tập lý luận chính trị.
Các môn lý luận chính trị vốn rất khô khan nên để kích thích sự hào hứng, tích cực của sinh viên cần mạnh dạn đổi mới cả cách thức quản lý lớp học, cách thức kiểm tra, thi cử. Thay dần hình thức thi viết truyền thống bằng thi vấn đáp, hùng biện, trắc nghiệm trực tuyến... Việc tăng cường giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên là công cụ đầu tiên để trang bị cho họ nền tảng lý luận vững chắc, giúp cho sinh viên có lập trường tư tưởng vững vàng, có ý thức chính trị đúng đắn, có khả năng phân biệt những luận điệu xuyên tạc, sai trái, tránh bị lôi kéo, mua chuộc bởi các thế lực thù địch.
Hai là, phát huy vai trò, trách nhiệm của tổ chức Đoàn Thanh niên và Hội Sinh viên trong các học viện, nhà trường
Tổ chức Đoàn Thanh niên và Hội Sinh viên là trường học của sinh viên. Đó là môi trường giáo dục và rèn luyện sinh viên cả về tri thức, đạo đức, tác phong, kỹ năng... Do đó, để góp phần phòng, chống chiến lược “diễn biến hòa bình” về tư tưởng, văn hóa trong sinh viên cần đặc biệt quan tâm đến phát huy vai trò của tổ chức Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên trong các học viện, trường đại học, cao đẳng.
Trước hết, cần đổi mới nội dung hoạt động của tổ chức Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên theo hướng hiệu quả, thiết thực. Nội dung hoạt động phải phong phú, sinh động với mục tiêu là giáo dục cho sinh viên sống và làm việc theo pháp luật, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc; làm cho sinh viên thấm nhuần quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước; hiểu biết và trân trọng truyền thống dân tộc cũng như truyền thống của nhà trường, nơi sinh viên đang theo học, định hướng đạo đức nghề nghiệp, từ đó giúp họ thấu hiểu và kiên định với sự lựa chọn con đường xã hội chủ nghĩa mà Đảng và nhân dân ta đã lựa chọn. Ngoài ra, tổ chức Đoàn Thanh niên và Hội Sinh viên cần tăng cường giáo dục cho sinh viên ý thức công dân, trách nhiệm với cộng đồng và xã hội, nhất là trách nhiệm trong đấu tranh chống những biểu hiện tiêu cực, phản động.
Trong bối cảnh của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 hiện nay, khi các thế lực thù địch đang tìm mọi cách lôi kéo, mua chuộc sinh viên trên các trang mạng xã hội phản động, trách nhiệm của Đoàn Thanh niên và Hội Sinh viên là phải nhanh chóng nắm bắt tâm lý, tư tưởng của sinh viên; phát hiện và xử lý kịp thời những biểu hiện sai trái, lệch lạc trong tư tưởng, lối sống; chú trọng đến việc định hướng dư luận để giúp sinh viên có những nhận thức đúng đắn về các hiện tượng xã hội, nhất là những hiện tượng tiêu cực được nhiều người quan tâm.
Phát huy vai trò của cán bộ đoàn, cán bộ hội trong tuyên truyền, vận động sinh viên tích cực tham gia sinh hoạt đoàn, sinh hoạt hội để kịp thời nắm bắt tư tưởng, tình cảm, tâm lý của họ. Bản thân mỗi cán bộ đoàn, cán bộ hội phải thực sự gương mẫu cả trong học tập và trong sinh hoạt; cả trong đạo đức và trong lối sống để tạo tầm ảnh hưởng và sức lan tỏa tích cực trong sinh viên.
Ba là, chú trọng chăm lo đời sống vật chất và tinh thần cho sinh viên.
Ở Việt Nam hiện nay, đời sống vật chất và tinh thần của sinh viên còn khá nghèo nàn, đơn điệu. Biểu hiện của tình trạng này là sự thiếu thốn điều kiện sinh hoạt, học tập, ít có cơ hội được tiếp cận các hoạt động văn hóa, văn nghệ... Đây là một trong những kẽ hở để các thế lực thù địch thực hiện chiến lược “diễn biến hòa bình” về tư tưởng, văn hóa. Do đó, để góp phần phòng, chống chiến lược “diễn biến hòa bình” phải chú ý đến việc nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho sinh viên.
Trước hết, lãnh đạo các nhà trường cần quan tâm, tạo điều kiện cho sinh viên, nhất là sinh viên có hoàn cảnh khó khăn về điều kiện ăn, ở trong các ký túc xá; các giảng đường, thư viện được trang bị các thiết bị dạy học hiện đại; điều kiện sinh hoạt của sinh viên gắn với các khu văn hóa, thể thao... Đó là những môi trường thuận lợi để sinh viên phát huy năng lực của mình trong học tập và rèn luyện. Điều đó góp phần giúp sinh viên có tâm lý an tâm, thoải mái, hứng khởi, tin tưởng vào môi trường học tập, tránh xa những thói hư tật xấu; tránh bị lôi kéo, dụ dỗ, mua chuộc...
Các tổ chức chính trị - xã hội trong các nhà trường, nhất là Công đoàn, Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên... cần có sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ trong tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao, giúp cho sinh viên có đời sống văn hóa tinh thần phong phú, hướng đến những giá trị sống tích cực. Giáo dục sinh viên theo hướng tạo điều kiện cho sinh viên tham gia nhiều hơn vào các hoạt động vì cộng đồng như các phong trào xung kích, tình nguyện, hướng nghiệp, khởi nghiệp... Những hoạt động thiết thực này sẽ giúp cho sinh viên có định hướng sống rõ ràng, hạn chế tiếp xúc với những lối sống, văn hóa lệch lạc, thiếu chuẩn mực.
Bốn là, phát huy tính tích cực, chủ động của sinh viên trong học tập và rèn luyện.
Để có thể phòng, chống chiến lược “diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa không thể không chú ý phát huy tính tích cực, chủ động của mỗi sinh viên trong học tập và rèn luyện, bởi lẽ bản thân mỗi sinh viên chính là chủ thể quan trọng nhất trong việc làm thất bại mọi âm mưu chống phá của các thế lực thù địch.
Mỗi sinh viên cần nêu cao ý thức và trách nhiệm trong học tập và rèn luyện; trước tiên là học tập lý luận chính trị để trang bị cho mình nền tảng lý luận vững chắc, tăng cường khả năng “miễn dịch” trước các âm mưu của các thế lực thù địch. Khắc phục triệt để tình trạng lười học, học qua loa, đối phó, gian lận trong thi cử. Ngoài ra, mỗi sinh viên cần nêu cao tinh thần cảnh giác, tỉnh táo trước những chiêu bài mua chuộc của các thế lực thù địch; luôn có ý thức trách nhiệm khi tham gia các trang mạng xã hội, nhất là những trang mạng có nội dung chính trị - xã hội. Không bình luận, chia sẻ những bài viết có nội dung bôi nhọ, hạ bệ danh dự của Đảng, Nhà nước và nhân dân. Không tham gia vào các cộng đồng mạng có dấu hiệu tiêu cực như chống đối, phản bác, biểu tình... Bên cạnh đó, mỗi sinh viên cũng cần tích cực tham gia vào các chương trình do nhà trường, Đoàn Thanh niên và Hội Sinh viên tổ chức như cuộc thi “Ánh sáng soi đường”, thi cán bộ đoàn giỏi các cấp, thi sinh viên thanh lịch, thi tìm hiểu về pháp luật... Những cuộc thi đó chính là sân chơi để sinh viên nâng cao ý thức chính trị cho bản thân.
Sinh viên là đối tượng hướng tới nhiều nhất của các thế lực thù địch khi thực hiện chiến lược “diễn biến hòa bình” về tư tưởng, văn hóa ở Việt Nam. Để phòng, chống chiến lược đó, cần có sự kết hợp của nhiều biện pháp, cách thức, trong đó có những giải pháp cơ bản nêu trên. Những giải pháp này sẽ góp phần xây dựng đội ngũ sinh viên vững vàng về tri thức và lập trường chính trị, tư tưởng, kiên định trước mọi sự lôi kéo, chống phá ngày càng tinh vi của các thế lực thù địch.
