Văn học, nghệ thuật là một trong những lĩnh vực mà các thế lực
thù địch, phản động cùng những phần tử cơ hội thường xuyên lợi dụng để chống
phá cách mạng nước ta. Vì thế, nhận diện và tăng cường đấu tranh với quan điểm
sai trái, thù địch trên lĩnh vực nhạy cảm này là vấn đề quan trọng, cấp thiết
hiện nay.
Văn học, nghệ thuật là một bộ phận quan trọng của văn hóa, tác
động trực tiếp đến quan điểm, nhận thức, tư tưởng, tình cảm và thẩm mỹ của đông
đảo các tầng lớp nhân dân. Nếu như văn hóa là nền tảng tinh thần xã hội, là sức
mạnh nội sinh của đất nước, thì văn học, nghệ thuật là nhu cầu thiết yếu thể
hiện khát vọng chân - thiện - mỹ của con người, là một trong những nguồn lực to
lớn, trực tiếp góp phần xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
Nhận thức sâu sắc điều đó nên trong suốt tiến trình cách mạng, Đảng và Nhà nước
ta luôn quan tâm phát triển văn học, nghệ thuật theo hướng vừa tiếp thu tinh
hoa văn hóa nhân loại, vừa bảo tồn cốt cách, bản sắc, truyền thống văn hóa dân
tộc Việt Nam. Vì vậy, văn học, nghệ thuật của nước ta đã đạt nhiều thành tựu
quan trọng, góp phần nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân trong sự nghiệp
giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Là một lĩnh vực quan trọng trên mặt trận tư tưởng - lý luận của
Đảng, vì thế, văn học, nghệ thuật cũng là mục tiêu chống phá quyết liệt của các
thế lực thù địch trong chiến lược “Diễn biến hòa bình”. Chúng xác định đây là
“mũi đột phá”, “thọc sâu”, nhằm làm tan rã niềm tin, gây hỗn loạn về lý luận và
tư tưởng, tạo ra “khoảng trống” để dần dần đưa hệ tư tưởng tư sản vào và tiến
tới xóa bỏ hệ tư tưởng xã hội chủ nghĩa. Theo thống kê, hiện nay, các tổ chức
ở nước ngoài đang sử dụng hàng chục đài phát thanh, truyền hình, nhà xuất bản,
gần 400 ấn phẩm báo chí, hơn 420 website để đưa một số lượng lớn tài liệu,
sách, báo, sản phẩm văn học, nghệ thuật có nội dung xuyên tạc sự thật, xuyên tạc
lịch sử, cổ súy, truyền bá tư tưởng thù địch, phản động vào nước ta. Văn học,
nghệ thuật là lĩnh vực nhạy cảm và tinh tế, nên sự chống phá của chúng thông
qua lĩnh vực này cũng rất xảo quyệt, tinh vi. Việc nhận diện chúng là không dễ,
vì nó ẩn khuất trong những vỏ bọc “văn học”, “nghệ thuật”, “những sự kiện có
thật”, đánh vào thị hiếu của con người; thường biểu hiện ở những vấn đề sau:
Tập trung xuyên tạc quan điểm, đường lối của Đảng thông qua việc
truyền bá các tác phẩm văn học, hội họa, những chương trình ca nhạc, phim ảnh
có nội dung chống chế độ, dưới chiêu bài “dân chủ”, “nhân quyền” để phủ nhận
thành quả của cách mạng, phủ nhận chủ nghĩa Mác – Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh
và chế độ xã hội chủ nghĩa. Đáng quan tâm là, một số kẻ cố tình xuyên tạc, đòi
“xét lại” cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của dân tộc ta, theo họ là “trung
thực hơn” với nguồn tư liệu phong phú từ hai phía. Trong đó, có những tác phẩm
văn học đánh giá sai lệch, phiến diện về cuộc kháng chiến, làm lẫn lộn hoặc cố
tình lập lờ về bản chất, tính chính nghĩa của cuộc kháng chiến; từ đó, gây ra
sự hoài nghi, mất niềm tin của nhân dân vào Đảng và chế độ. Chúng đẩy mạnh
tuyên truyền sai lệch về quan điểm, đường lối văn học, nghệ thuật của Đảng,
rằng: “đường lối văn nghệ của Đảng là cứng nhắc, ép buộc. Các tác phẩm phải
chịu sự kiểm duyệt chặt chẽ của Nhà nước”, “Sự độc đoán về tư tưởng đã bóp chết
văn học, nghệ thuật”, v.v. Đồng thời, chúng tán đồng, cổ vũ quan điểm “nghệ
thuật vị nghệ thuật”, đối lập văn nghệ với chính trị. Thông qua những tác phẩm
văn học - nghệ thuật, chúng thổi phồng những sai lầm của Đảng, Nhà nước và một
số cá nhân trong các sự kiện, như: cải cách ruộng đất ở miền Bắc (1953 – 1956);
cải tạo tư sản ở miền Nam sau 1975; đi sâu khai thác đời tư một số lãnh đạo của
Đảng và Nhà nước, v.v. Qua đó, tuyên truyền xuyên tạc, làm dao động tư tưởng,
lòng tin của cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân vào Đảng và chế độ.
Bên cạnh đó là những tác phẩm văn học, nghệ thuật mang nặng tính
thị trường, tô đậm mặt trái, tiêu cực của cuộc sống hiện tại; đi sâu kể lể
những tiêu cực trong xã hội, mặt trái của kinh tế thị trường, phim truyện trinh
thám, hình sự với những tình huống li kì, rùng rợn, tình yêu dễ dãi, v.v. Trong
lĩnh vực ca nhạc, có xu hướng nhấn mạnh sự hưởng thụ, bi lụy, mất mát, chia ly
trong tình yêu; một số chương trình ca nhạc mang nặng tính giải trí mà “quên”
các chức năng về nâng cao nhận thức chính trị, thẩm mỹ cho quần chúng nhân dân.
Trong hội họa, mỹ thuật, nội dung một số tác phẩm không quan tâm đến những vấn
đề đặt ra trong đời sống xã hội, ít quan tâm đến ý nghĩa chính trị, chú trọng
quá mức đến tính thương mại, v.v. Qua đó cho thấy, những quan điểm sai trái,
thù địch trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật diễn ra hết sức phức tạp, hình thức
tinh vi, tác động hằng ngày, hằng giờ vào nhận thức, tư tưởng, tình cảm của các
tầng lớp nhân dân.
Để đấu tranh có hiệu quả với các quan điểm sai trái, thù địch,
giữ gìn và bảo vệ bản sắc văn hóa dân tộc, các giá trị cao đẹp của văn học,
nghệ thuật cách mạng, chúng ta phải thực hiện nhiều giải pháp đồng bộ; trong
đó, tập trung vào một số nội dung, giải pháp chủ yếu sau:
Một là, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước
đối với lĩnh vực văn học, nghệ thuật và đội ngũ văn nghệ sĩ. Khoản 2, Điều 60
của Hiến pháp Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013 nêu rõ: “Nhà
nước, xã hội phát triển văn học, nghệ thuật nhằm đáp ứng nhu cầu tinh thần đa
dạng và lành mạnh của nhân dân; phát triển các phương tiện thông tin đại chúng
nhằm đáp ứng nhu cầu thông tin của nhân dân, phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo
vệ Tổ quốc”. Đảng ta cũng nhấn mạnh: “Phát triển sự nghiệp văn học, nghệ thuật,
chăm lo bồi dưỡng và tạo mọi điều kiện cho sự tìm tòi, sáng tạo của đội ngũ văn
nghệ sĩ. Đổi mới phương thức hoạt động của các hội văn học, nghệ thuật”1. Đó là
cơ sở pháp lý, định hướng quan trọng để phát triển văn học, nghệ thuật của nước
ta trong thời gian tới. Trước mắt, cần tổ chức tốt việc Tổng kết 10 năm thực
hiện Nghị quyết 23-NQ/TW, ngày 16-6-2008 của Bộ Chính trị (khóa X) “Về tiếp tục
xây dựng và phát triển văn học, nghệ thuật trong thời kỳ mới”; giữ vững định
hướng chính trị trong các hoạt động văn học, nghệ thuật, hướng vào xây dựng nền
văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, chống mọi biểu hiện thương
mại hóa, phi chính trị trong các hoạt động văn học, nghệ thuật. Tăng cường rà
soát, bổ sung các chế tài, quy định trong hệ thống luật pháp và các chính sách
đối với văn nghệ sĩ và lĩnh vực văn học, nghệ thuật. Thường xuyên kiện toàn tổ
chức và phát huy vai trò của các hội văn học, nghệ thuật. Kiểm soát và quản lý
chặt chẽ các loại ấn phẩm, văn hoá phẩm xấu độc từ nước ngoài xâm nhập vào nước
ta.
Hai là, tăng cường giáo dục, bồi dưỡng, rèn luyện bản lĩnh chính
trị và tư tưởng vững vàng cho đội ngũ văn nghệ sĩ. Trong công tác đào tạo, bồi
dưỡng đội ngũ văn nghệ sĩ, cần tiếp tục đổi mới cả về chương trình, nội dung và
hình thức; cả về chuyên môn và công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức.
Nội dung giáo dục, bồi dưỡng cần chú trọng nâng cao nhận thức về chủ nghĩa Mác
– Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách,
pháp luật của Nhà nước; về lịch sử, truyền thống vẻ vang của Đảng, của dân tộc,
của văn học, nghệ thuật cách mạng. Tiếp tục đẩy mạnh công tác nghiên cứu lý
luận, tổng kết kinh nghiệm thực tiễn để làm sáng tỏ những vấn đề đang đặt ra
đối với lĩnh vực văn học, nghệ thuật cũng như việc xây dựng đội ngũ văn nghệ
sĩ. Hiện nay, kinh tế thị trường đã tạo ra một số lượng khá đông văn nghệ sĩ tự
do. Vì thế, cần tăng cường phối hợp giữa các cấp, ngành, đoàn thể, nhất là các
hội văn học, nghệ thuật trong công tác quản lý, giáo dục, nâng cao bản lĩnh
chính trị cho đội ngũ này để họ xứng đáng là chiến sĩ cách mạng trên mặt trận
văn học, nghệ thuật như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy: “Văn hóa nghệ thuật cũng
là một mặt trận. Anh chị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy”2. Mặt khác, đòi hỏi
mỗi văn nghệ sĩ phải tự giác tu dưỡng, rèn luyện, tích cực học tập đường lối,
chủ trương của Đảng; không ngừng nâng cao ý thức chính trị, sự tỉnh táo, biết
tự vệ, biết phân biệt đúng, sai, dám đấu tranh với cái sai, bảo vệ cái đúng,
không để các thế lực thù địch lợi dụng. Mỗi khi sáng tác, văn nghệ sĩ cần tự
hỏi: sáng tác cho ai? Sáng tác để làm gì? Và sáng tác như thế nào? v.v.
Ba là, phát huy vai trò sáng tạo của đội ngũ văn nghệ sĩ và quần
chúng nhân dân để có nhiều tác phẩm có giá trị cao về tư tưởng và nghệ thuật,
thấm nhuần tinh thần nhân văn, dân tộc, dân chủ, tiến bộ, phản ánh chân thật,
sinh động, sâu sắc đời sống xã hội, lịch sử dân tộc và công cuộc đổi mới đất
nước. Cần tiếp tục tạo điều kiện để các văn nghệ sĩ phát huy vai trò sáng tạo,
đi sâu vào đời sống nhân dân để tìm tòi, phát triển tài năng, năng lực sáng
tác, quảng bá văn học, nghệ thuật. Có cơ chế khuyến khích, động viên, tôn vinh
văn nghệ sĩ, các tác phẩm có giá trị cao, thông qua các cuộc thi, giải thưởng,…
để họ hăng say sáng tạo. Nhà nước bảo đảm quyền tự do sáng tạo, tạo mọi điều
kiện cho văn nghệ sĩ thể hiện tài năng, nhưng văn nghệ sĩ phải thấy rõ trách
nhiệm xã hội của mình để sáng tạo ra những tác phẩm có giá trị tư tưởng và nghệ
thuật, thấm nhuần tinh thần nhân văn, dân tộc, dân chủ, tiến bộ, phản ánh chân
thật, sinh động, sâu sắc đời sống xã hội, lịch sử dân tộc và công cuộc đổi mới
đất nước. Đồng thời, tích cực tham gia đấu tranh ngăn chặn các âm mưu, thủ đoạn
lôi kéo, móc nối, kích động chống phá đường lối văn hóa, văn nghệ của Đảng;
khuyến khích, động viên quần chúng nhân dân tích cực tham gia hoạt động văn
học, nghệ thuật để phát hiện, bồi dưỡng những nhân tố mới, tài năng, tạo điều
kiện để phát triển đội ngũ.
Bốn là, nâng cao trình độ nhận thức, cảm thụ thẩm mỹ cho quần
chúng nhân dân, đặc biệt là thanh, thiếu niên. Đối tượng chống phá trực tiếp
của các thế lực thù địch rất rộng, bao gồm cả đội ngũ cán bộ trong hệ thống
chính trị, quần chúng nhân dân, đặc biệt là thanh niên, học sinh, sinh viên.
Trong khi đó, hệ thống thiết chế văn hóa ở cơ sở, nhất là vùng nông thôn, miền
núi còn thiếu và yếu, có nơi xuống cấp, thiếu đồng bộ, hiệu quả sử dụng thấp;
đời sống văn hóa tinh thần ở nhiều nơi còn nghèo nàn, đơn điệu; khoảng cách
hưởng thụ giữa miền núi, vùng sâu, vùng xa với đô thị và trong các tầng lớp
nhân dân chậm được rút ngắn, “văn hóa đọc” chưa được coi trọng đúng mức, v.v.
Vì thế, cần tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, kỹ thuật, đổi mới trang thiết bị,
nâng cao chất lượng hệ thống thiết chế văn hóa ở cơ sở; phát huy hiệu quả các
phương tiện thông tin đại chúng trong việc truyền bá các tác phẩm văn học, nghệ
thuật. Đồng thời, tiếp tục đẩy mạnh phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời
sống văn hóa”, khơi dậy giá trị nhân văn trong cộng đồng; đa dạng hóa các hình
thức hoạt động văn học, nghệ thuật ở cơ sở, tạo điều kiện để nhân dân được
hưởng thụ những tác phẩm văn học, nghệ thuật có giá trị tư tưởng, tính thẩm mỹ
cao. Mặt khác, cần nâng cao hơn nữa tính chiến đấu, tính chủ động, trách nhiệm
xã hội, ý thức công dân, tạo ra sức tự đề kháng cho quần chúng nhân dân trước
những luận điệu tuyên truyền, xuyên tạc của các thế lực thù địch.
Cùng với đó, các cơ quan chức năng cần tiếp tục rà soát, bổ sung
các cơ chế phối hợp trong hoạt động văn học, nghệ thuật; chủ động nắm bắt âm
mưu, thủ đoạn tuyên truyền, chống phá của các thế lực thù địch và tư tưởng, tâm
trạng của các đối tượng trong xã hội để kịp thời đề xuất với Đảng, Nhà nước các
chủ trương, biện pháp. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao chất lượng, năng
lực của đội ngũ cán bộ làm công tác tư tưởng, văn hoá, truyền thông ở cơ sở,
góp phần phát triển văn học, nghệ thuật đúng hướng, mang đậm tính nhân dân,
tính dân tộc.
Năm là, chủ động và tích cực hội nhập quốc tế trong lĩnh vực văn
học, nghệ thuật, tiếp thu tinh hoa văn học, nghệ thuật của nhân loại. Ngày nay,
trong bối cảnh đất nước ta chủ động và tích cực hội nhập quốc tế thì lĩnh vực văn
học, nghệ thuật càng có điều kiện để mở rộng quan hệ, hợp tác quốc tế. Việc mở
rộng giao lưu văn học, nghệ thuật với các nước phải toàn diện cả việc giới
thiệu văn học, nghệ thuật Việt Nam ra thế giới và tiếp thu tinh hoa văn học,
nghệ thuật của nhân loại để làm phong phú thêm nền văn học, nghệ thuật của
nước nhà. Tuy nhiên, việc tiếp thu phải chủ động, có chọn lọc. Một mặt, cần
tích cực vạch mặt và đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch lợi
dụng văn học, nghệ thuật để chống phá Đảng, chế độ, chia rẽ khối đại đoàn kết
toàn dân tộc. Mặt khác, phát hiện và đưa ra công luận những biểu hiện móc nối,
liên kết giữa lực lượng trong nước và ngoài nước để sáng tác, xuất bản, quảng
bá các tác phẩm có nội dung chống phá cách mạng và gây tác động tiêu cực đến
đời sống văn hóa, tinh thần của các tầng lớp nhân dân, nhất là đối với lớp trẻ.
Đấu tranh chống quan điểm sai trái, thù địch trong lĩnh vực văn
học, nghệ thuật là một bộ phận của đấu tranh chống “diễn biến hòa bình” và
chống “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ. Để đạt hiệu quả cao, đòi
hỏi chúng ta phải thực hiện đồng bộ các giải pháp trên; kết hợp chặt chẽ giữa
lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý với phát huy vai trò, sự sáng tạo của đội ngũ văn
nghệ sĩ và quần chúng nhân dân, tạo sức mạnh tổng hợp làm thất bại mọi âm mưu,
thủ đoạn chống phá trên lĩnh vực này./.
