Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI khai mạc ngày 6/4 tới sẽ tạo ra khí thế mới cho cả nhiệm kỳ: khí thế của một Quốc hội chủ động hơn trong lập pháp, sắc sảo hơn trong giám sát, bản lĩnh hơn trong quyết định các vấn đề hệ trọng của quốc gia, và gần dân hơn trong từng lựa chọn chính sách. Đó cũng chính là con đường để Quốc hội khóa XVI thực sự trở thành "điểm tựa thể chế" của khát vọng phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
Đưa các quyết sách lớn đi vào đời sống bằng công cụ pháp lý, chính sách
Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI diễn ra ngay sau thành công của Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV, trong bối cảnh cả hệ thống chính trị đang đứng trước một đòi hỏi rất rõ: phải chuyển thật nhanh từ tinh thần của các văn kiện Đại hội XIV của Đảng và Kết luận Hội nghị Trung ương 2, khóa XIV sang năng lực tổ chức thực hiện, từ khát vọng phát triển sang thiết kế thể chế, từ quyết tâm chính trị sang hiệu quả quản trị quốc gia.
Vì thế, đây không chỉ là kỳ họp để “khởi động” nhiệm kỳ mới, mà là kỳ họp đặt nền móng cho việc thể chế hóa những mục tiêu lớn mà Đại hội XIV đã xác lập.
Nghị quyết Đại hội XIV nhấn mạnh yêu cầu phát triển nhanh nhưng bền vững, hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển, nâng cao năng lực quản trị quốc gia, phát huy mạnh mẽ các nguồn lực, tạo đột phá trong khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, ch.uyển đổi số, xây dựng nền hành chính hiện đại, đồng thời giữ vững quốc phòng, an ninh, nâng cao đời sống Nhân dân. Chương trình hành động của Ban Chấp hành Trung ương và Nghị quyết 41/NQ-CP của Chính phủ đều cho thấy tinh thần rất rõ: trọng tâm của giai đoạn mới là tổ chức thực hiện, là đưa các quyết sách lớn đi vào đời sống bằng những công cụ pháp lý, chính sách và quản trị cụ thể.
Trong cấu trúc đó, vai trò của Quốc hội khóa XVI trở nên đặc biệt quan trọng. Một nghị quyết lớn của Đảng chỉ có thể phát huy đầy đủ hiệu lực khi được thể chế hóa đúng, kịp thời, đồng bộ và khả thi. Một khát vọng phát triển chỉ có thể đi tới đích khi được nâng đỡ bởi một hệ thống pháp luật ổn định nhưng không trì trệ, đổi mới nhưng không tùy tiện, mở đường cho phát triển nhưng đồng thời kiểm soát được rủi ro và bảo đảm công bằng. Theo nghĩa đó, Kỳ họp thứ Nhất của Quốc hội khóa XVI chính là nơi bắt đầu câu trả lời cho một câu hỏi lớn: Quốc hội sẽ đồng hành với đất nước trong kỷ nguyên phát triển mới bằng phương thức nào, bằng tầm nhìn nào, và bằng chất lượng hành động ra sao?
Theo dự kiến nội dung kỳ họp, Quốc hội sẽ quyết định hàng loạt vấn đề về tổ chức, nhân sự cấp cao của bộ máy nhà nước: bầu Chủ tịch Quốc hội, các Phó Chủ tịch Quốc hội, Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội; bầu Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính phủ; quyết định cơ cấu tổ chức của Chính phủ; bầu hoặc phê chuẩn nhiều chức danh quan trọng khác của các cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp, kiểm toán và quốc phòng - an ninh.
Nhân sự luôn là vấn đề hệ trọng của kỳ họp đầu nhiệm kỳ. Trong bối cảnh hiện nay, bộ máy nhà nước không chỉ cần sự ổn định, mà cần năng lực kiến tạo; không chỉ cần sự kế thừa, mà cần khả năng thích ứng với những thay đổi rất nhanh của thực tiễn; không chỉ cần người đúng vị trí, mà cần những con người đủ phẩm chất, bản lĩnh, tư duy cải cách và tinh thần trách nhiệm để dẫn dắt hệ thống vượt qua những điểm nghẽn cũ, mở ra không gian phát triển mới, củng cố niềm tin xã hội. Với Quốc hội, điều đó càng rõ hơn, bởi chất lượng của bộ máy nhà nước không chỉ thể hiện ở tốc độ điều hành, mà còn ở tính minh bạch, khả năng giải trình, năng lực phối hợp quyền lực và hiệu quả phục vụ Nhân dân.
Một điểm rất đáng chú ý là ngay tại kỳ họp đầu tiên của nhiệm kỳ, Quốc hội sẽ xem xét, thông qua 8 dự án luật và 1 nghị quyết. Trong đó có những đạo luật liên quan trực tiếp đến tổ chức đời sống pháp lý và quản trị quốc gia như Luật Hộ tịch (sửa đổi), Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi), cùng một số luật sửa đổi, bổ sung trong các lĩnh vực công chứng, trợ giúp pháp lý, thi đua, khen thưởng, cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài. Đặc biệt, việc Luật Thủ đô (sửa đổi) được đưa vào chương trình thông qua theo trình tự, thủ tục rút gọn cho thấy rất rõ yêu cầu khơi thông thể chế cho những không gian phát triển có tính đầu tàu.
Việc đặt công tác lập pháp vào trung tâm ngay từ kỳ họp thứ đầu tiên của nhiệm kỳ mới là một tín hiệu rất đáng chú ý. Điều đó cho thấy nhận thức ngày càng rõ rằng, muốn phát triển nhanh hơn, hiệu quả hơn, thì không thể chậm trễ trong hoàn thiện luật và tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế. Trên thực tế, nhiều hạn chế của phát triển không bắt nguồn từ việc thiếu quyết tâm, mà bắt nguồn từ sự chậm cập nhật của pháp luật, từ tính chồng chéo giữa các văn bản, từ khoảng cách giữa luật và thực tiễn, từ sự thiếu đồng bộ giữa phân cấp, phân quyền với cơ chế giám sát, kiểm soát quyền lực. Vì vậy, một Quốc hội mạnh trước hết phải là một Quốc hội đủ năng lực nhìn thấy sớm những bất cập thể chế, đủ dũng khí sửa những chỗ cần sửa, và đủ bản lĩnh để đặt lợi ích dài hạn của quốc gia lên trên sự an toàn của lối mòn pháp lý.
Cần nhấn mạnh thêm rằng, Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI diễn ra trong bối cảnh đất nước đang triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Đây là một chuyển động lớn về tổ chức bộ máy và phương thức quản trị. Khi cấu trúc chính quyền địa phương thay đổi, thì yêu cầu đối với Quốc hội cũng thay đổi theo. Quốc hội không chỉ làm luật cho một bộ máy mới, mà còn phải giám sát việc vận hành của bộ máy đó; không chỉ quyết định phân cấp, phân quyền, mà còn phải theo dõi xem việc phân cấp có đi kèm với phân định trách nhiệm rõ ràng, với nguồn lực đủ mạnh và với cơ chế kiểm soát phù hợp hay không. Điều này đòi hỏi Quốc hội khóa XVI phải đổi mới không chỉ ở nội dung nghị sự, mà cả ở phương thức giám sát và chất lượng phản ứng chính sách.
Lựa chọn mô hình phát triển, xác lập trật tự ưu tiên của quốc gia
Bên cạnh công tác nhân sự và lập pháp, kỳ họp này còn có một nhóm nội dung có ý nghĩa chiến lược rất lớn: Quốc hội sẽ xem xét, thông qua Nghị quyết về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm giai đoạn 2026 - 2030; Nghị quyết về kế hoạch tài chính 5 năm quốc gia; kế hoạch vay, trả nợ công giai đoạn 2026 - 2030; kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030; cùng với đó là các báo cáo đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, ngân sách nhà nước, quyết toán ngân sách, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và nhiều nội dung giám sát khác.
Đây là phần việc có tính định hình cho cả nhiệm kỳ, thậm chí cho một chặng phát triển dài hơn. Bởi các nghị quyết 5 năm của Quốc hội thực chất là sự lựa chọn mô hình phát triển. Đó là nơi Quốc hội xác lập trật tự ưu tiên của quốc gia: nguồn lực sẽ dồn vào đâu, đầu tư công sẽ dẫn dắt sự chuyển dịch nào, tăng trưởng sẽ gắn với chất lượng sống ra sao, tài khóa và nợ công sẽ được điều hành thế nào để vừa giữ được ổn định vĩ mô, vừa tạo dư địa cho phát triển, công bằng xã hội và an sinh sẽ được đặt ở vị trí nào trong tổng thể các mục tiêu phát triển. Quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước không chỉ được thể hiện qua những nội dung “lớn” về danh nghĩa, mà được thể hiện rất cụ thể ở việc Quốc hội lựa chọn tương lai phát triển của đất nước theo hướng nào.
Một Quốc hội mạnh không thể dừng ở việc thông qua các kế hoạch. Quốc hội còn phải bảo đảm rằng, mỗi kế hoạch ấy có căn cứ thực tiễn, có tính khả thi, có cơ chế giám sát thực hiện và có khả năng điều chỉnh khi bối cảnh thay đổi. Trong một thế giới còn nhiều biến động, yêu cầu này càng trở nên rõ ràng. Sức mạnh của nghị trường ngày nay không chỉ nằm ở khả năng lập pháp, mà còn ở khả năng buộc bộ máy hành động trong khuôn khổ trách nhiệm giải trình. Chính vì vậy, việc Quốc hội xem xét báo cáo tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri và Nhân dân; xem xét kết quả giải quyết kiến nghị của cử tri; thông qua chương trình giám sát của Quốc hội năm 2027... tại Kỳ họp thứ Nhất nhắc lại bản chất dân cử của Quốc hội: mỗi quyết định lớn tại nghị trường cuối cùng đều phải quay trở lại câu hỏi: người dân được thụ hưởng gì, quyền và lợi ích hợp pháp của người dân được bảo đảm ra sao, khoảng cách từ chủ trương đến thực tiễn đã được rút ngắn hay chưa? Đây cũng là thước đo căn bản đối với uy tín và hiệu lực của Quốc hội khóa XVI.
Từ góc nhìn của một đại biểu Quốc hội, tôi cho rằng, điều quan trọng nhất của Kỳ họp thứ Nhất không chỉ là khởi động một nhiệm kỳ mới, mà là khởi động một tinh thần nghị trường mới. Tinh thần ấy phải là tinh thần của hành động thay cho trì hoãn; của chất lượng thay cho hình thức; của tranh luận chính sách đi vào thực chất; của giám sát đến cùng; của thể chế hóa kịp thời, đồng bộ và nhân văn. Một Quốc hội xứng đáng với niềm tin của cử tri là Quốc hội biết đặt lợi ích quốc gia, dân tộc và quyền lợi chính đáng của Nhân dân vào trung tâm của mọi quyết định.
Ngày 6/4/2026, khi Kỳ họp thứ Nhất của Quốc hội khóa XVI khai mạc, đó là thời khắc mở đầu cho một nhiệm kỳ mà Quốc hội phải chứng minh vai trò kiến tạo, điều tiết và giám sát của mình trong một bối cảnh phát triển mới. Kỳ họp này sẽ tạo ra khí thế mới cho cả nhiệm kỳ: khí thế của một Quốc hội chủ động hơn trong lập pháp, sắc sảo hơn trong giám sát, bản lĩnh hơn trong quyết định những vấn đề hệ trọng của quốc gia, và gần dân hơn trong từng lựa chọn chính sách. Đó cũng chính là con đường để Quốc hội khóa XVI thực sự trở thành điểm tựa thể chế của khát vọng phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới./.
