Ông là thạc sĩ Vật lý đầu tiên của Việt Nam tại Đại học Sorbonne (Pháp) và người đặt nền móng cho giáo dục đại học hiện đại nước nhà.
Từ nhỏ, ông đã nổi tiếng học giỏi, thông minh. Là học sinh trường Quốc học Huế, tốt nghiệp Thành chung loại xuất sắc vào năm 1930, ông được học bổng ra học Ban Tú tài bản xứ ở trường Bưởi, Hà Nội.
Năm 1932, với việc đậu cả bằng Tú tài Bản xứ, Tú tài Tây ban Toán và Tú tài Tây ban Triết, ông được nhận học bổng toàn phần du học ở Đại học Sorbonne, Paris, Pháp. Chỉ sau ba năm, ông nhận tấm bằng cử nhân khoa học xuất sắc. Mất thêm ba năm nữa, ông nhận bằng thạc sĩ Lý - Hóa, trở thành thạc sĩ Vật lý đầu tiên của Việt Nam trên đất Pháp.
Năm 1939, khi đang làm luận án tiến sĩ với sự hướng dẫn của nhà vật lý F. Joliot Curie- con rể và là phụ tá của Marie Curie, ông quyết định trở về nước vì Tổ quốc cần, từ bỏ cơ hội ở lại Pháp.
Ngày mới về, ông giảng dạy tại trường Trung học Chasseloup (Sài Gòn) rồi trường Bưởi (Hà Nội).
Ông cũng cùng GS Nguyễn Xiển, Hoàng Xuân Hãn, Nguyễn Thúc Hào cho ra đời tờ báo khoa học đầu tiên bằng tiếng Việt.
Mùa thu năm 1945, nhân dân các địa phương lần lượt nổi dậy giành chính quyền, người dân cả nước nô nức đón chờ ngày Chính phủ lâm thời ra mắt. Trước tình hình đó, ngày 22/8, GS Ngụy Như Kontum cùng các nhà trí thức Nguyễn Xiển, Nguyễn Văn Huyên, Hồ Hữu Tường bàn nhau đánh điện vào Huế yêu cầu vua Bảo Đại thoái vị, giao cho Việt Minh thành lập chính phủ để tránh nội chiến.
Bức điện ngắn gọn nhưng chứa đựng đầy đủ thông điệp: "Một chính phủ nhân dân cách mạng lâm thời đã thành lập. Chủ tịch là cụ Hồ Chí Minh. Yêu cầu đức vua thoái vị ngay để củng cố và thống nhất trên nền độc lập nước nhà".
Năm 1946, kháng chiến chống Pháp bùng nổ, GS Kontum lên chiến khu Việt Bắc. Thời gian này, ông được giao giữ chức Giám đốc khu học xá Đông Dương (1945-1946).
Sau Cách mạng Tháng Tám, ông tham gia xây dựng hệ thống giáo dục kháng chiến, biên soạn sách giáo khoa, sáng lập các phong trào giáo dục yêu nước.
Năm 1956, khi Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội – tiền thân của ĐHQGHN – được thành lập, ông được Chủ tịch Hồ Chí Minh bổ nhiệm làm Hiệu trưởng đầu tiên và giữ cương vị này đến năm 1982. Với mái tóc bạc phơ giản dị, ông cùng sinh viên chống lụt, gánh lúa, chăn trâu, trực tiếp giảng dạy và bồi dưỡng nhiều thế hệ nhà khoa học.
PGS.TS Ngụy Tuyết Nhung, con ông, nguyên giảng viên trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội, kể cha mình từng được Bác Hồ ngỏ ý giao chức Bộ trưởng Giáo dục. Thế nhưng, ông xin từ chối rồi tiến cử GS Nguyễn Văn Huyên, còn mình nhận chức Giám đốc Trung học vụ trực thuộc Bộ.
Tên ông hiện được đặt cho một con đường ở Hà Nội, một trường học và quỹ khuyến học tại Kon Tum, cùng hội trường Ngụy Như Kontum của ĐHQGHN, ghi dấu công lao của một trí thức lớn, tận hiến trọn đời cho khoa học và giáo dục./.
Theo VnExpress
QV-ST!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét