Thứ Tư, 5 tháng 10, 2022
CHỈNH ĐỐN ĐẢNG KHÔNG PHẢI LÀ “VỞ TUỒNG”!
Quản lý hoạt động tôn giáo trên không gian mạng
Quản lý hoạt động tôn giáo
trên không gian mạng
Trong bối cảnh Cách
mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra mạnh mẽ, hoạt động tôn giáo trên mạng xã
hội ngày càng trở nên phong phú, đa dạng, bên cạnh những hoạt động của các tổ
chức, chức sắc, tín đồ sống “tốt đời, đẹp đạo”, đã xuất hiện những cá nhân, tổ
chức hoạt động, sinh hoạt tín ngưỡng, tôn giáo bất hợp pháp. Thực trạng này đặt
ra cho công tác quản lý nhà nước những vấn đề mới, đòi hỏi phải có lộ trình và
chiến lược để giải quyết.
Việt Nam hiện có khoảng 95% dân số
có đời sống tín ngưỡng, tôn giáo; có 16 tôn giáo với 43 tổ chức được Nhà nước
công nhận và cấp đăng ký hoạt động với hơn 27 triệu tín đồ (chiếm khoảng 28%
dân số cả nước), trên 55.000 chức sắc, gần 150.000 chức việc và gần 30.000
cơ sở thờ tự(1). Trước sự phát triển như vũ
bão của “cuộc sống số”, hoạt động tôn giáo trên không gian
mạng là một trong lĩnh vực nhạy cảm mà các đối tượng phản
động, chống phá luôn tận dụng, lợi dụng nhằm chia rẽ khối đại
đoàn kết toàn dân tộc, chia rẽ Đảng với nhân dân...
Văn kiện Đại hội XIII của Đảng xác định:
“Tập trung hoàn thiện và triển khai thực hiện tốt các chính sách dân tộc, tôn
giáo; có những chính sách đặc thù giải quyết khó khăn cho đồng bào dân tộc
thiểu số; thực hiện tốt đoàn kết tôn giáo, đại đoàn kết toàn dân tộc. Nghiêm
trị mọi âm mưu, hành động chia rẽ, phá hoại khối đại đoàn kết toàn dân tộc, cản
trở sự phát triển của đất nước”
Có thể nói, mạng xã
hội đã và đang có sức ảnh hưởng to lớn đến việc thực hành đức tin tôn giáo
cũng như việc tổ chức hoạt động của các tín đồ và tổ chức tôn giáo. Với
lượng thông tin truyền tải lớn, sức lan toả nhanh, cách thức đa dạng, phong
phú; không bị hạn chế về phạm vi không gian, thời gian cũng như số lượng người
tham gia... nên việc khai thác, sử dụng mạng xã hội để “sinh hoạt tôn giáo
online” được các cá nhân, tổ chức tôn giáo cả ở trong nước và nước ngoài đặc
biệt quan tâm, chú trọng thông qua các hình thức như: diễn đàn, hội thảo
online; các nhóm kín; lập các Website, Facebook Fanpage, Zalo, Telegram, Instagram, Lotus, Mocha, Gapo,
TikTok, Zoom, kênh Youtube…
Như đã nêu ở trên, bên
cạnh các tôn giáo, tổ chức tôn giáo được Nhà nước công nhận, thì trên không
gian mạng hiện nay đã và đang xuất hiện nhiều hoạt động mượn danh hoặc lợi dụng
tín ngưỡng, tôn giáo để xuyên tạc giáo lý của các tôn giáo chính thống, truyền
bá “tà đạo”, “đạo lạ” và những nội dung xấu đi ngược với thuần phong, mỹ tục
của dân tộc Việt Nam. Những hoạt động này không chỉ diễn ra ở trong nước mà còn
cả ở nước ngoài với nhiều nội dung, hình thức, tổ chức hội, nhóm khác nhau,
trong đó có các đối tượng thù địch, phản động, chống phá. Bằng những thủ
đoạn tạo hiệu ứng đám đông và “scandal” để thu hút sự theo dõi của người dân,
các đối tượng xấu đã tiến hành thực hiện âm mưu tuyên truyền bài xích tôn giáo
chính thống, tạo mâu thuẫn, chia rẽ đoàn kết dân tộc; bôi nhọ, nói xấu Đảng,
Nhà nước và chính sách tôn giáo của Việt Nam. Đặc
biệt, họ thường xuyên vu cáo chính quyền phân biệt đối xử, đàn áp tôn giáo nhằm
kích động, chia rẽ trong nước và hạ thấp uy tín Việt Nam trên trường quốc tế;
phối hợp với các cá nhân, tổ chức quốc tế thiếu thiện chí để bịa đặt, xuyên tạc
tình hình tự do tôn giáo ở Việt Nam. Những cái gọi là “Thanh Hải vô thượng
sư”, “Ngọc phật Hồ Chí Minh”, “Hoàng Thiên Long”, “Văn hóa tâm linh
vô sản Hồ Chí Minh”, “Ân điển cứu rỗi”, “Hội thánh của Đức Chúa Trời
Mẹ”... đều là những tổ chức hoạt động trái pháp luật của Nhà nước Việt
Nam, vi phạm khoản 3, Điều 5 Luật tín ngưỡng, tôn giáo; vi phạm Điều 14,
Nghị định 38/2021/NĐ-CP ngày 29/3/2021 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm
hành chính trong lĩnh vực văn hóa và quảng cáo; vi phạm điểm a, b tại khoản
1, Điều 101, Nghị định 15/2020/NĐ-CP ngày 3/2/2020 của Chính phủ quy định
về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô
tuyến điện, công nghệ thông tin và giao dịch điện tử.
Nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về hoạt
động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng có vai trò quan trọng
trong phát huy những nhân tố tích cực, nhân văn trong các tôn giáo, tín ngưỡng,
giá trị văn hóa, đạo đức tốt đẹp của tôn giáo vào giữ gìn và nâng cao đạo đức
truyền thống xã hội, góp phần ngăn chặn các tệ nạn xã hội, phê phán và ngăn
chặn các biểu hiện tiêu cực, mê tín, dị đoan. Thực hiện tốt công tác quản
lý nhà nước về hoạt động tôn giáo trên không gian mạng là vấn đề then
chốt, quan trọng để chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách và pháp luật của
Nhà nước về tôn giáo thực sự đi vào đời sống xã hội.
Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác quản
lý nhà nước về tôn giáo trên mạng xã hội hiện nay ở nước ta vẫn còn nhiều bất
cập như: hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật về công tác quản lý hoạt động
tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng thiếu đồng bộ, chưa đầy đủ các chế
tài xử lý vi phạm; công tác kiểm tra, giám sát, quản lý hoạt động của các tổ
chức tín ngưỡng, tôn giáo hợp pháp và không hợp pháp trên không gian mạng chưa
chặt chẽ; việc ngăn chặn, đấu tranh với các tôn giáo và hoạt động tôn giáo trái
pháp luật trên không gian mạng còn bị động, xử lý thiếu kịp thời; công tác đào
tạo bồi dưỡng đội ngũ cán bộ chuyên trách quản lý nhà nước về tôn giáo trên
không gian mạng chưa được chú trọng đúng mức... Văn kiện Đại hội XIII của Đảng
cũng đã chỉ rõ: “Quản lý nhà nước về văn hóa, nghệ thuật, tôn giáo, tín ngưỡng
có mặt còn hạn chế. Có hiện tượng thương mại hóa các hoạt động tín ngưỡng, tôn
giáo ở một số nơi”(3).
Những tác động tiêu cực trên
không gian mạng liên quan đến “tà đạo”, “đạo lạ”; các hoạt động mượn danh, lợi
dụng tín ngưỡng, tôn giáo cùng với sự tham gia, tương tác của không ít “tín đồ”
là yếu tố phát sinh mới gây ra khó khăn nhất định cho công tác quản lý nhà nước
về tôn giáo trên không gian mạng.
Để khắc phục những bất cập, hạn
chế nêu trên, trong thời gian tới cần quan tâm thực hiện tốt một số giải pháp
cơ bản sau:
Một là, làm tốt công tác tuyên truyền, phổ biến chủ
trương, đường lối của Đảng về hoạt động tôn giáo trên các trang mạng xã hội và
phương tiện thông tin đại chúng.
Tăng cường đổi mới, đẩy mạnh công tác tuyên
truyền bằng các hình thức phù hợp để mọi người dân khi tham gia mạng xã
hội nhận rõ âm mưu, thủ đoạn của kẻ xấu, từ đó không tin theo “ tà đạo”, “đạo
lạ”, tổ chức tôn giáo bất hợp pháp. Phát huy vai trò của các cơ quan báo chí, các
trang thông tin điện tử và Tạp chí Công tác tôn giáo; phối hợp với Đài Truyền
hình Việt Nam xây dựng các phóng sự, chương trình tuyên truyền, phổ biến nhằm
nâng cao nhận thức cho người dân, tạo sự chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức và
ý thức chấp hành các quy định của pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo và công tác
tín ngưỡng, tôn giáo khi tham gia các trang mạng xã hội. Qua đó, khẳng định
tính đúng đắn trong đường lối, chính sách, pháp luật về tự do tín ngưỡng, tôn
giáo của Đảng, Nhà nước ta; kịp thời tuyên truyền, định hướng dư luận xã hội về
tình hình và công tác tôn giáo; đấu tranh, phản bác những luận điệu xuyên tạc
của các thế lực thù địch và các đối tượng xấu trên không gian mạng. Thường
xuyên xây dựng và triển khai thực hiện tốt kế hoạch tuyên truyền, phổ biến pháp
luật về tín ngưỡng, tôn giáo trên hệ thống thông tin đại chúng và mạng xã hội.
Phát huy vai trò của các chức sắc, chức việc các tôn giáo trong tham gia tuyên
truyền, đấu tranh, phản bác những hoạt động lợi dụng, mượn danh tín ngưỡng, tôn
giáo để phát tán những quan điểm, nội dung lệch lạc, trái với thuần phong mỹ
tục và truyền thống văn hóa.
Hai là, các cơ quan quản lý nhà nước cần đẩy mạnh công
tác hoàn thiện, thể chế hóa các văn bản quy phạm pháp luật và tổ chức thực hiện
có hiệu quả các văn bản quản lý nhà nước đối với hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo
trên không gian mạng.
Trước mắt, cần thực hiện nghiêm Chỉ thị số
18-CT/TW ngày 10/1/2018 của Bộ Chính trị khóa XII về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 25-NQ/TW về
công tác tôn giáo trong tình hình mới; tập trung triển khai thực hiện có hiệu quả Luật an toàn thông
tin mạng và Luật an ninh mạng được Quốc hội khóa XIV thông qua tại kỳ họp thứ
5.
Cơ quan quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn
giáo từ Trung ương đến địa phương chủ động ban hành Chương trình công tác quản
lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo đồng thời tăng cường kiểm tra tình hình thi
hành pháp luật, thực hiện pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo của các các nhân,
tổ chức trên các trang mạng xã hội; tổ chức tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng, nghiệp
vụ, kiến thức pháp luật quản lý nhà nước về hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên
không gian mạng cho cán bộ, đảng viên, công chức làm công tác tôn giáo; xây
dựng các giải pháp kỹ thuật mang tính chủ động, kịp thời nhằm nâng cao hiệu
quả, hiệu lực quản lý nhà nước trên cơ sở các dự báo khoa học về sự phát triển
của mạng xã hội và phương châm khuyến khích mặt tích cực, hạn chế mặt tiêu cực
của mạng xã hội.
Ba là, tích cực, chủ động đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hiệu quả các hoạt
động tín ngưỡng tôn giáo trái pháp luật trên không gian mạng.
Chủ động trao đổi thông tin, phối hợp với các
cơ quan tuyên giáo, ngoại giao, báo chí truyền thông và các cơ quan chuyên
trách trong việc tuyên truyền, thông tin về những vụ việc, đối tượng vi phạm để
kịp thời định hướng dư luận, tranh thủ sự đồng tình, ủng hộ của nhân dân và bạn
bè quốc tế. Tăng cường các giải pháp đấu tranh ngăn chặn những âm mưu và hoạt
động lợi dụng tín ngưỡng, tôn giáo để chống phá Đảng, Nhà nước và chế độ, lợi
dụng vấn đề tự do ngôn luận để kích động, bôi nhọ, chia rẽ đoàn kết tôn giáo
trên không gian mạng.
Làm tốt công tác vận động, tranh thủ sự giúp
đỡ của chức sắc, chức việc, người có uy tín trong các tôn giáo; quan tâm xây
dựng lực lượng cốt cán tôn giáo; định hướng hoạt động tôn giáo đảm bảo theo đúng
đường hướng và phương châm hành đạo gắn bó với dân tộc và chấp hành pháp luật.
“Vận động, đoàn kết, tập hợp các tổ chức tôn giáo, chức sắc, tín đồ sống “tốt
đời, đẹp đạo”, đóng góp tích cực cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Bảo
đảm cho các tổ chức tôn giáo hoạt động theo quy định của pháp luật và hiến
chương, điều lệ được Nhà nước công nhận…”(4).
Phát huy vai trò tích cực, chủ động của đội
ngũ cán bộ, đảng viên, sự tham gia đông đảo của toàn bộ hệ thống chính trị và
nhân dân, xây dựng thế trận lòng dân trên không gian mạng nhằm đấu tranh có
hiệu quả với những luận điệu xuyên tạc, quan điểm sai trái của các thế lực thù
địch.
Phát huy vai trò của các tổ
chức, lực lượng, đặc biệt là lực lượng công an, Cục An ninh mạng và phòng chống
tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Tư lệnh Tác chiến không gian mạng, lực lượng
47 trong quân đội; triển khai đồng bộ các biện pháp công tác nghiệp vụ, thực
hiện phương châm “an ninh chủ động”, kịp thời phát hiện, tấn công, vô hiệu hóa
các trang mạng xã hội của những đối tượng lợi dụng vấn đề tín ngưỡng, tôn giáo
để tuyên truyền, chống phá Đảng, Nhà nước, gây chia rẽ người theo tôn giáo với
người không theo tôn giáo, giữa người theo các tôn giáo khác nhau, chia rẽ các
tín đồ tôn giáo với chính quyền nhân dân, phá hoại chính sách đoàn kết quốc tế.
Tăng cường các biện pháp đấu tranh với các loại tội phạm sử dụng công nghệ cao,
lợi dụng mạng xã hội để hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo đi ngược lại với đường
lối, chủ trương của Đảng.
Tăng cường tính hiệu quả của các cơ quan chức
năng trong vận động, đấu tranh, phản bác các luận điệu sai trái về tự do tín
ngưỡng, tôn giáo; làm tốt công tác quản lý, phối hợp với người Việt Nam ở nước
ngoài để nắm về hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo.
Bốn là, phát huy vai trò của Hội đồng Giám mục Việt Nam, Hội đồng
Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam trong chấn chỉnh các hoạt động lệch chuẩn
tâm linh diễn ra trên không gian mạng. Duy trì quan hệ đối thoại với Tòa thánh
Vatican về tình hình Công giáo tại Việt Nam; thường xuyên làm việc với Đại sứ
Mỹ và Đại sứ - Trưởng phái đoàn EU tại Việt Nam để trao đổi thông tin về tình
hình, kết quả thực hiện pháp luật Việt Nam về tín ngưỡng, tôn giáo; cung cấp
các thông tin chính thống, phục vụ đấu tranh nhân quyền với các thế lực thù
địch vu cáo Việt Nam về vấn đề dân chủ, nhân quyền, tự do tôn giáo.
Năm là, bảo đảm các quyền tự do tôn giáo được ghi nhận
trong Hiến pháp và các văn bản quy phạm pháp luật, không ngừng nâng cao đời
sống vật chất và tinh thần của các tầng lớp nhân dân, qua đó tạo sức “đề kháng”
- không để bị kích động, lôi kéo bởi “tà đạo”, “đạo lạ” của các tổ chức tín
ngưỡng, tôn giáo bất hợp pháp đang hoạt động mạnh trên không gian mạng.
Bảo vệ “vùng xanh” trên không gian mạng
“Vùng xanh” là thuật ngữ xuất hiện gần đây,
chỉ vùng an toàn chưa có sự hiện diện của vi rút, khóa “vùng đỏ”, bảo vệ “vùng
xanh” tiến đến đẩy lùi dịch bệnh là mục tiêu của cuộc chiến chống dịch
Covid-19. Riêng trên không gian mạng, “vùng xanh” còn được hiểu là định lượng
bằng mức độ phủ sóng của thông tin tích cực, lượng tương tác và tiếp cận của
người dùng mạng xã hội. Để lan tỏa và phủ nhiều “vùng xanh” trên không gian
mạng cần sự định hướng từ các cấp ủy Đảng, trách nhiệm của mỗi cán bộ, đảng
viên và người dùng mạng xã hội.
Công tác tuyên
truyền là một vũ khí sắc bén trong đấu tranh bảo vệ nền tảng, chống lại mọi âm
mưu, thủ đoạn “diễn biến hòa bình”, luận điệu sai trái của các thế lực thù
địch. Nhằm thực hiện có hiệu quả Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ
Chính trị về Tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Ðảng, đấu tranh phản bác
các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới. Cuộc chiến trên không
gian mạng cần sự vào cuộc đồng bộ các cấp về những giải pháp đấu tranh, ngăn
chặn, xử lý.
Các quan điểm sai trái, thù địch
Internet và mạng xã
hội đã mang lại rất nhiều tiện ích cho người sử dụng, với ưu điểm tốc độ thông
tin nhanh, nội dung phong phú, đa dạng. Lợi ích này càng tỏ rõ khi các thông
tin về diễn biến tình hình dịch bệnh và công tác phòng chống dịch được chuyển
tải đến mọi người một cách nhanh nhất. Nhất là khi làn sóng Covid-19 lần thứ 4
bùng phát, diễn biến phức tạp, tại tỉnh áp dụng Chỉ thị 15, 16 ở một số địa
phương, các hoạt động không cần thiết phải hoãn lại, hạn chế tụ tập đông người.
Vì vậy, các cơ quan, đảng viên, cán bộ, công chức viên chức, người dân đã sử
dụng internet và mạng xã hội phục vụ có hiệu quả cho hoạt động chuyên môn,
nhiều cuộc họp được chuyển sang hình thức trực tuyến, giao dịch online. Nổi
bật, tỉnh đã sử dụng hiệu quả mạng xã hội để tuyên truyền biện pháp phòng chống
dịch, đã và đang tác động tích cực vào cuộc chiến chống “giặc” Covid-19 hiện
nay. Nhờ theo dõi các trang facebook của các ban, ngành mà người dùng mạng xã
hội kịp thời nắm bắt thông tin về các ca nhiễm hàng ngày, các văn bản chỉ đạo
của tỉnh để mỗi cá nhân tránh vi phạm quy định…
Bên cạnh sự nỗ lực của
các cấp ủy Đảng, chính quyền trong công tác chỉ đạo chống dịch, sự đồng thuận
của đại đa số người dân thì các thế lực thù địch, một số đối tượng có tư tưởng
cực đoan, bất mãn, chống đối đã lợi dụng tình hình dịch bệnh để đăng tải trên
mạng xã hội, đưa thông tin sai lệch như: Chỉ trích việc triển khai tiêm vắc xin
diện rộng còn chậm, từ đó kích động, kêu gọi một bộ phận người dân nhẹ dạ, cả
tin, thiếu hiểu biết tẩy chay không tiêm các loại vắc xin; kêu gọi tụ tập đông
người gây phức tạp về an ninh trật tự và là nguy cơ bùng phát dịch bệnh, gây
bất ổn xã hội, cản trở những nỗ lực của đất nước và địa phương…
Trong bối cảnh dịch
Covid-19 diễn biến phức tạp, nhân dân rất đồng tình với sự chỉ đạo kiên quyết,
kịp thời của Chính phủ, lãnh đạo tỉnh và các huyện, thị xã, thành phố thực hiện
nghiêm các biện pháp phòng chống dịch phù hợp, đẩy mạnh tiêm vắc xin ngừa
Covid-19 cho các nhóm đối tượng ưu tiên theo Nghị quyết 21 của Chính phủ thì
một nick có tên M.N.N (Bắc Bình) lên mạng rêu rao cho rằng thị đã bị trừ 1 ngày
lương mới được tiêm vắc xin ngừa Covid-19. Liên quan đến đăng tải thông tin sai
sự thật trên tài khoản facebook O.T.C (Hàm Thuận Bắc) về dịch Covid-19. Hay về
bầu cử Quốc hội khóa XV và đại biểu HĐND các cấp, nhiệm kỳ 2021 - 2026, cuộc
bầu cử trên địa bàn được tổ chức trang trọng, đảm bảo dân chủ, công khai, an
toàn. Tuy nhiên trước cuộc bầu cử có trường hợp kích động, nói xấu chính quyền
và những người tham gia ứng cử…
Cần
định hướng thông tin kịp thời
Ngày nay, khi mà
ai cũng có thể đưa thông tin lên mạng xã hội thì việc nắm bắt, định hướng thông
tin là một nhiệm vụ vô cùng quan trọng của cấp ủy các cấp trong cuộc chiến
chống tin giả, tin xấu độc. Một số tổ chức, cá nhân đã lợi dụng mạng xã hội để
đăng tải các thông tin sai sự thật về tình hình và công tác phòng chống dịch
của tỉnh, nhằm tạo dư luận không tốt đối với sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý
điều hành của chính quyền trên địa bàn tỉnh; qua đó, làm giảm sút lòng tin của
một bộ phận cán bộ, đảng viên và nhân dân đối với sự lãnh đạo, chỉ đạo, điều
hành của các cấp ủy, chính quyền các cấp của tỉnh nói riêng và cả nước nói
chung. Để tăng cường công tác định hướng thông tin, đấu tranh phản bác các
thông tin xấu độc, cấp ủy các cấp đã chỉ đạo, hướng dẫn các ngành chức năng
thành lập các trang, nhóm trên mạng xã hội. Đến nay, tất cả các địa phương, đơn
vị đã tiếp cận, tổ chức hoạt động, duy trì các trang nhóm ở địa phương, đơn vị
đạt hiệu quả. Các tổ chức đoàn thể như: Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, Đoàn Thanh
niên, Phụ nữ, Công đoàn… từ tỉnh đến xã cũng đã thành lập nhiều tài khoản
facebook để tuyên truyền các chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà
nước cho cán bộ, hội viên, đoàn viên và quần chúng nhân dân. Trong đó, nổi bật
là các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội hàng năm của tỉnh và các địa
phương, cơ quan, đơn vị; phát hiện, biểu dương kịp thời những tập thể, cá nhân
điển hình tiên tiến, gương người tốt, việc tốt... trên các lĩnh vực đời sống -
xã hội với phương châm “lấy cái đẹp dẹp cái xấu”, “lấy tích cực đẩy lùi tiêu
cực”; đấu tranh, phê phán với những biểu hiện tiêu cực, phản bác những thông
tin xấu, độc, trái chiều, góp phần tạo đồng thuận trong xã hội.
Tuy vậy, việc nâng cao
nhận thức của cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân là nhiệm vụ lâu dài,
đòi hỏi thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp trong hệ thống chính trị để mỗi đảng
viên thêm vững tin vào Đảng, luôn trọn một niềm tin cùng sát cánh bên Đảng để
vượt qua những khó khăn, thử thách.
Tác chiến không gian mạng - hình thức tác chiến mới bảo vệ Tổ quốc
Không gian mạng được coi là một phần lãnh thổ
quốc gia, có vị trí quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Trong xu thế toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế diễn ra sâu rộng, cùng với sự
phát triển nhanh, mạnh của công nghệ thông tin hiện nay thì việc bảo vệ vững chắc
chủ quyền quốc gia trên không gian mạng càng trở nên cấp thiết, cần được quán
triệt, triển khai có hiệu quả trong thực tiễn.
Tác chiến không gian mạng - loại hình tác
chiến chiến lược mới
Bảo vệ chủ quyền quốc gia trên không gian
mạng là nguyên tắc đã được cộng đồng quốc tế ghi nhận. Các quốc gia
có quyền kiểm soát, đấu tranh ngăn chặn, bóc gỡ các hoạt động chống phá và
tác chiến trên không gian mạng cả trong thời bình và khi xảy ra chiến tranh.
Nhiều quốc gia trên thế giới coi tác chiến không gian mạng là loại hình tác
chiến chủ yếu trong thế kỷ XXI, bộ phận quan trọng của tác chiến trong chiến
tranh hiện đại. Học thuyết An ninh thông tin của Nga (năm 2016) xác định: tác
chiến thông tin là hoạt động bảo vệ lợi ích sống còn của cá nhân, tổ chức xã
hội, nhà nước trước các mối đe dọa bên trong và bên ngoài liên quan tới sử dụng
không gian mạng; ngăn chặn các hành động thù địch, xâm lược từ không gian mạng,
đe dọa đến chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã
hội, v.v. Điều lệnh tác chiến mạng của Quân đội Mỹ chỉ rõ: tác chiến không gian
mạng là một thành phần không thể tách rời của chiến tranh thông tin; các bên
tham chiến sử dụng mạng internet, mạng máy tính dùng riêng, mạng viễn thông,...
để thu thập, điều khiển, phá hoại mạng đối phương nhằm giành được các mục tiêu
thông qua không gian mạng. Trung Quốc coi tác chiến không gian mạng là phương
tiện chủ yếu nhằm kiểm soát không gian mạng của đối phương, bảo vệ không gian
mạng của mình; là hoạt động đối kháng máy tính, gồm các hoạt động giám sát, bảo
vệ và tiến công mạng; đồng thời, kết hợp với khả năng chỉ huy, kiểm soát,
truyền tin, máy tính, tình báo, trinh sát, giám sát (C4ISR) truyền thống, tạo
điều kiện thuận lợi cho tác chiến liên hợp. Từ các quan niệm trên cho thấy,
khái niệm tác chiến không gian mạng được tiếp cận ở nhiều góc độ, tùy thuộc vào
quan điểm, chiến lược, học thuyết quân sự của từng nước và tiếp tục phát triển,
hoàn thiện cùng với sự phát triển của khoa học, công nghệ.
Đối với nước ta, Nghị quyết số 29-NQ/TW, ngày
25/7/2018 của Bộ Chính trị (khóa XII) về Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trên không
gian mạng khẳng định: Bảo vệ Tổ quốc trên không gian mạng là nhiệm vụ trọng
yếu, thường xuyên của toàn Đảng, toàn quân, toàn dân và cả hệ thống chính trị.
Tập trung xây dựng lực lượng tác chiến không gian mạng cách mạng, chính quy,
tinh nhuệ, hiện đại làm nòng cốt trong bảo vệ chủ quyền quốc gia trên không
gian mạng. Trong Nghị định số 98/2015/NĐ-CP của Chính phủ về tổ chức và hoạt
động của lực lượng Tác chiến không gian mạng đã xác định: “Tác chiến không gian
mạng là hoạt động đánh địch có tổ chức của lực lượng Tác chiến không gian mạng
trên không gian mạng nằm trong thế trận chiến tranh nhân dân nhằm bảo vệ chủ
quyền quốc gia trên không gian mạng, bảo vệ hệ thống thông tin quan trọng quốc
gia và bảo vệ độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của nước Cộng
hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam”. Theo đó, tác chiến không gian mạng được tiến
hành cả trong thời bình và thời chiến. Trong thời bình, đấu tranh
trên không gian mạng nhằm bảo vệ an toàn hệ thống thông tin quân sự, quốc
phòng, hệ thống thông tin chỉ đạo, điều hành của Đảng, Nhà nước và các hệ thống
thông tin quan trọng quốc gia; bảo vệ an toàn, an ninh thông tin, bí mật, chủ
quyền quốc gia trên không gian mạng; đấu tranh ngăn chặn các hoạt động sử dụng
không gian mạng thực hiện “diễn biến hòa bình”, bạo loạn, lật đổ và sẵn sàng
đối phó với các tình huống. Trong thời chiến, tác chiến không gian
mạng không chỉ phá hủy hệ thống thông tin, cơ sở hạ tầng thông tin, hoạt động
chỉ huy, điều khiển tác chiến mà còn tác động vào trạng thái tâm lý của đối
phương; phối hợp, phát huy hiệu quả các hệ thống, phương tiện chỉ huy bộ đội,
điều khiển vũ khí,… giành ưu thế trên chiến trường, chi viện cho tác chiến trên
các chiến trường, môi trường tác chiến khác, thậm chí còn quyết định tiến trình
chiến tranh. Như vậy, có thể khẳng định, tác chiến bảo vệ chủ quyền quốc gia
trên không gian mạng là loại hình tác chiến chiến lược mới trong xây dựng và
bảo vệ Tổ quốc.
Những vấn đề cơ bản về tác chiến chiến lược
bảo vệ chủ quyền quốc gia trên không gian mạng
Đặc điểm cơ bản của tác chiến không gian mạng
là diễn ra trong môi trường mang tính đặc thù cao, nên cần được quán triệt,
hiểu rõ về nó một cách cơ bản, tổng thể trên tất cả các mặt, yếu tố, nội dung
liên quan; từ đó, đề ra các nội dung, giải pháp cơ bản, nhất là nghệ thuật tác
chiến cho loại hình tác chiến này phù hợp với từng đối tượng, mục tiêu, thủ
đoạn tác chiến cụ thể, v.v. Thực hiện điều đó, trước hết, chúng ta cần hiểu,
thống nhất những vấn đề cơ bản và chung nhất sau:
Về đối tượng, môi trường, đặc điểm tác chiến. Các thế lực thù địch, phần tử phản động, bất
mãn chế độ, cơ hội chính trị,... ở trong nước và ngoài nước, lực lượng tác
chiến không gian mạng của địch sử dụng không gian mạng để chống phá, phá hoại,
đánh phá các hoạt động về kinh tế, chính trị, xã hội, quốc phòng, an ninh,...
của ta cả trong thời bình và thời chiến đều được xác định là đối tượng tác
chiến trong chiến lược bảo vệ chủ quyền quốc gia trên không gian mạng. Hoạt
động tác chiến đó được diễn ra trong môi trường tác chiến thông tin, bao gồm cơ
sở hạ tầng thông tin và các hoạt động xã hội trên không gian mạng. Mặc dù,
không gian mạng là môi trường tác chiến vừa mang tính hữu hình, vừa vô hình;
vừa có giới hạn, vừa không có giới hạn; vừa thực, vừa ảo, song đây được coi là
một trong những chiến trường quan trọng, nơi các quốc gia luôn củng cố, gia
tăng sức mạnh, cạnh tranh sự ảnh hưởng. Hoạt động tác chiến bảo vệ chủ quyền
quốc gia trên không gian mạng có đặc điểm chung của chiến tranh thông tin, như:
khó nhận diện, đánh giá, dự báo; không giới hạn về không gian, thời gian; lực
lượng tác chiến đa dạng, phức tạp; tính tri thức cao; sát thương mềm là chủ yếu
với hiệu suất cao. Ngoài ra, có đặc điểm riêng đó là: mọi hoạt động (chiến
thuật, kỹ thuật) đều gắn với sự phát triển của khoa học, công nghệ, nhất là
công nghệ thông tin và truyền thông; đánh hiểm vào các hệ thống thông tin quan
trọng quốc gia, quân sự, quốc phòng, hệ thống tự động hóa chỉ huy, điều khiển
của đối phương và tác chiến hết sức linh hoạt.
Về mục tiêu, nhiệm vụ tác chiến trên không
gian mạng. Mục tiêu chung là
bảo vệ chủ quyền, lợi ích quốc gia trên không gian mạng; lý luận chủ nghĩa Mác
- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách, pháp
luật của Nhà nước; bảo vệ độc lập, tự do, chế độ xã hội và toàn vẹn lãnh thổ Tổ
quốc. Mục tiêu bảo vệ cụ thể là hệ thống thông tin quân sự, quốc phòng, an
ninh, thông tin chỉ đạo, điều hành của Đảng, Nhà nước, hệ thống điều khiển vũ
khí; các cơ sở hạ tầng thông tin quan trọng quốc gia, như: viễn thông, giao
thông, điện lực, ngân hàng, hàng không,… và hệ thống thông tin của các doanh
nghiệp, tập đoàn kinh tế lớn của đất nước. Tùy thuộc vào tình hình cụ thể trong
tác chiến mạng, thông tin mạng, trong các tình huống cụ thể để xác định mục
tiêu nào là chủ yếu, quan trọng.
Tác chiến bảo vệ chủ quyền quốc gia trên không
gian mạng có nhiệm vụ thu thập thông tin, phân tích, đánh giá, dự báo tình
hình; nghiên cứu, tìm hiểu các phương thức tác chiến, cách đánh,... của đối
tượng đấu tranh, tác chiến không gian mạng trên tất cả các môi trường tác chiến
(không, bộ, biển, vũ trụ và không gian mạng). Trực tiếp chiến đấu trên không
gian mạng, bảo vệ các hệ thống trinh sát, giám sát, thông tin chỉ huy, điều khiển
vũ khí, hỏa lực của Quân đội. Chủ trì các hoạt động tiến công, phòng thủ, xây
dựng thế trận trên không gian mạng, phối hợp với các lực lượng bảo vệ hệ thống
thông tin quan trọng, chủ quyền quốc gia trên không gian mạng. Đồng thời, giám
sát, phát hiện, đánh giá, phân loại thông tin, cảnh báo sớm các nguồn phát tán
thông tin vi phạm pháp luật; nhận định xu hướng thông tin, chủ động, tăng cường
định hướng thông tin tích cực, đẩy lùi, pha loãng, hạ thấp tỷ lệ thông tin tiêu
cực trên không gian mạng. Tổ chức bảo đảm công nghệ thông tin cho hoạt động
quản lý, chỉ huy, điều hành, điều khiển vũ khí của các cơ quan, đơn vị.
Về nguyên tắc, tư tưởng chỉ đạo, phương pháp
tác chiến. Để tác chiến
trên không gian mạng đạt hiệu quả cao, cần tuân thủ nguyên tắc, tư tưởng chỉ
đạo “chủ động, linh hoạt, bí mật, bất ngờ, trí tuệ, sáng tạo” và hiệp đồng chặt
chẽ, phát huy sức mạnh tổng hợp trong tác chiến. Về phương pháp tác chiến chung
là dựa vào thế trận quốc phòng toàn dân, thế trận chiến tranh nhân dân, hình
thành thế trận đấu tranh, tác chiến trên không gian mạng vững chắc, liên hoàn,
bí mật. Chọn đúng hướng, khu vực, hệ thống thông tin, kênh, máy chủ, mục tiêu
chủ yếu trong đấu tranh và tác chiến mạng. Vận dụng linh hoạt, sáng tạo các
biện pháp tác chiến, hình thức đấu tranh trong trinh sát, phòng thủ, tiến công
trên không gian mạng, kết hợp giữa tác chiến và đấu tranh trong các loại hình
tác chiến chiến lược, chiến dịch, trận chiến đấu; thực hiện tốt các biện pháp
đấu tranh chống âm mưu, hoạt động phá hoại, bạo loạn chính trị, vũ trang, lật
đổ, ly khai,... ngăn chặn, làm thất bại mọi âm mưu, thủ đoạn tác chiến, phá
hoại trên không gian mạng của các thế lực thù địch, phản động, bảo vệ vững chắc
chủ quyền quốc gia trên không gian mạng, độc lập, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ
Tổ quốc trong mọi tình huống.
Về lực lượng, sử dụng lực lượng tác chiến trên
không gian mạng. Lực
lượng tác chiến không gian mạng là lực lượng của toàn Đảng, toàn quân, toàn
dân; trong đó, hiện nay lấy lực lượng của Ban Chỉ đạo 35 Trung ương, lực lượng
tác chiến không gian mạng của Bộ Quốc phòng làm nòng cốt, kết hợp với lực lượng
tác chiến không gian mạng, công nghệ thông tin quân sự, dân sự. Lực lượng tác
chiến không gian mạng của Bộ Quốc phòng gồm có lực lượng tác chiến không gian
mạng cấp chiến lược, chiến dịch; lực lượng công nghệ thông tin các đơn vị,
doanh nghiệp Quân đội.
Việc bố trí, sử dụng lực lượng tác chiến không
gian mạng phải hợp lý, phù hợp với điều kiện cụ thể, từng tình huống, trận
chiến đấu, chiến dịch và giai đoạn tác chiến trong thời bình, thời chiến; kết
hợp chặt chẽ giữa lực lượng chuyên trách với lực lượng kiêm nhiệm, rộng rãi,
dưới sự chỉ đạo, chỉ huy, điều hành thống nhất theo kế hoạch của Bộ Quốc phòng,
tạo sức mạnh tổng hợp bảo vệ Tổ quốc trên không gian mạng. Tập trung sử dụng
lực lượng hợp lý, đúng khả năng, thế mạnh, sở trường tác chiến trên từng hướng,
khu vực, từng mạng, từ xa đến gần, rộng khắp trên cả hệ thống thông tin, kênh,
máy chủ, bảo đảm đúng thời điểm, thời cơ với hiệu suất cao trong bảo vệ chủ
quyền quốc gia trên không gian mạng.
Cùng với sự ra đời, phát triển của công nghệ
thông tin, cuộc cách mạng Công nghiệp lần thứ tư đã làm xuất hiện các hình thái
chiến tranh trên không gian mạng, như: chiến tranh thông tin, chiến tranh mạng
máy tính,... thì tác chiến không gian mạng là loại hình tác chiến chiến lược
mới, cần được quán triệt sâu sắc, nghiên cứu thấu đáo để từng bước phát triển,
hoàn thiện cả về lý luận và thực tiễn, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong từng
giai đoạn cách mạng, góp phần bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong mọi tình huống.
Nâng cao ý thức làm chủ và bảo vệ không gian mạng của cán bộ, đảng viên và nhân dân
Không gian xã hội
trên Internet (không gian mạng) mang lại nhiều giá trị tích cực cho sự phát
triển của xã hội và cá nhân. Tuy nhiên, cùng với những lợi ích to lớn, các đe
dọa từ không gian mạng đã trở thành mối quan tâm hàng đầu của nhiều quốc gia.
Nếu không được bảo vệ, không gian mạng có thể tạo ra những nguy
cơ lớn về an ninh, chủ quyền quốc gia, cũng như các mối nguy hại khác. Vì vậy,
nâng cao ý thức làm chủ và bảo vệ không gian mạng của cán bộ, đảng viên và nhân
dân là rất quan trọng và cấp thiết. Lợi ích và các mối đe dọa an ninh trên không gian
mạng
Cùng với sự phát triển không ngừng của các dịch vụ Internet, đặc biệt là sự
xuất hiện và phát triển nhanh chóng của các kết nối không dây 3G, 4G, 5G, mạng
xã hội, các thiết bị di động thông minh và dịch vụ điện toán đám mây, con người
tương tác đa chiều hơn, phản ánh sinh động, tức thời hơn với mọi mặt đời sống
và các mối quan hệ xã hội. Chính điều này đã biến Internet trở thành không gian
xã hội mới, nơi con người có thể thực hiện các hành vi mang bản chất xã hội của
mình, như giao tiếp, sáng tạo, lao động, sản xuất, tiêu dùng, học tập và vui
chơi giải trí, không bị giới hạn bởi không gian và thời gian. Không gian xã hội
đó được gọi là “không gian mạng” hay “không gian ảo”.
Không gian mạng rất rộng lớn, gồm cả các trình duyệt web (Google, Chrome,
Mozilla Firefox , Opera, Safari...); các trang web tin tức (VnExpress, Yahoo!
Tin tức, Zing news, VTC New...); các mạng xã hội (Facebook, Twitter, YuMe,
Instagram, Zing me, Youtube, Skype, WeChat, Google Plus, Go.vn...); các tìm
kiếm, tra cứu (Google map, Bing, Google Docs...); các tiện ích (chuyển tiền,
việc làm, email, thiệp điện tử...); các trang mạng mua bán, kinh doanh, học
tập, âm nhạc, giải trí...
Trên không gian mạng, các cá nhân có thể tương tác, trải nghiệm, trao đổi ý
kiến, trò chuyện nhóm, chia sẻ thông tin, tổ chức diễn đàn, cung cấp hỗ trợ xã
hội, tìm kiếm việc làm, kinh doanh, sáng tạo phương tiện truyền thông nghệ thuật,
chơi trò chơi,... Không gian mạng thật sự trở thành không gian sinh tồn mở
rộng, không gian kiến tạo và gia tăng sức mạnh quốc gia với nguồn tài nguyên số
vô tận. Hoạt động trên không gian mạng tác
động tới tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội và đặc biệt là con
người.
Cùng với những lợi ích to lớn, các đe dọa từ không gian mạng đã trở thành mối
quan tâm hàng đầu của nhiều quốc gia. Đó là những thách thức về tình báo mạng,
gián điệp mạng, khủng bố mạng, nguy cơ về một cuộc chiến tranh mạng và hàng
loạt nguy cơ khác. Nếu không gian mạng quốc gia không được bảo vệ, các bí mật
nhà nước sẽ bị lộ, lọt; các hạ tầng quan trọng của quốc gia như hệ thống thông
tin hàng không, điện lưới quốc gia, giao thông đường bộ, các cơ sở công nghiệp
trọng yếu sẽ bị phá hủy; hệ thống tài chính,
ngân hàng và nhiều lĩnh vực khác bị đình trệ hoặc rối loạn hoạt động.
Không gian mạng có thể thành môi trường để các tổ chức khủng bố quốc tế tuyên
truyền, tuyển lựa, huấn luyện và chỉ đạo hoạt động chống phá Đảng, Nhà nước,
chế độ xã hội. Một cuộc chạy đua vũ trang trên không gian mạng và chiến tranh
mạng đang trở thành hình thái chiến tranh mới, nguy cơ về một cuộc chiến tranh
không khói súng, không chiến tuyến, không biên giới lãnh thổ giữa các quốc gia
đang hiện hữu. Những điều này tạo ra vô số mối nguy lớn về an ninh và chủ quyền
quốc gia.
Không những thế, không gian mạng còn có thể gây nguy hại cho cơ quan, tổ chức,
trường học, đơn vị, địa phương, doanh nghiệp, gia đình và cá nhân. Khi công tác
bảo mật hệ thống mạng không được coi trọng đúng mức, không gian mạng sẽ bị phát
tán mã độc, bị tấn công, gây thiệt hại về tài sản, tinh thần, sức khỏe, thậm
chí cả tính mạng con người (bắt cóc, tống tiền, sát hại,...).
Ngay cả những trò
chơi, nếu không được kiểm soát cũng gây nguy
hiểm đến tính mạng con người, chẳng hạn như trò chơi “Thử thách Momo” trong thời gian gần đây.
Theo số liệu từ Kaspersky Security Network, Việt Nam nằm trong top 3 quốc gia
bị tấn công mạng nhiều nhất năm 2018. Kaspersky Lab nhận định: “Trong kỷ nguyên
kỹ thuật số, những mối đe dọa về vấn đề an ninh mạng ngày càng tinh vi hơn. Đặc
biệt trong bối cảnh Cách mạng Công nghiệp 4.0 bùng nổ, Việt Nam sẽ phải đối mặt
và chịu nhiều ảnh hưởng bởi những thay đổi phức tạp của an ninh mạng” (1). Một
thống kê khác cho thấy, hai năm 2017 và 2018, số lượng lỗ hổng an ninh tăng đột
biến với hơn 15.700 lỗ hổng, gấp khoảng 2,5 lần những năm trước đó; năm 2018,
hơn 9.300 cuộc tấn công vào mạng Việt Nam, hơn 1,6 triệu lượt máy tính bị mất
dữ liệu (2).
Các chuyên gia bảo mật cũng đưa ra cảnh báo về xu hướng tấn công mạng năm 2019,
đó là tấn công lừa đảo trực tuyến sẽ thay thế bằng tấn công phần mềm, hacker
chuyển mục tiêu dài hạn sang các chiến dịch ngắn hạn, phạm vi mục tiêu nhỏ với
bộ công cụ khai thác phần mềm hay “thả lưới” toàn bộ thị trường. Sử dụng công
cụ phần mềm mở rộng kết nối với các ứng dụng nhắn tin chat bot (như Facebook
Messenger) để tấn công. Đặc biệt, mã độc sử
dụng trí tuệ nhân tạo (AI) có thể cũng xuất hiện trong năm nay.
Trong khi đó, nhận thức của người dân về an ninh mạng còn rất hạn chế, tầm quan
trọng của an ninh mạng đối với kinh doanh, tài chính và an ninh quốc gia chưa
được đánh giá đúng. Các giải pháp an ninh mạng hoặc chưa đủ tốt, hoặc giá thành
quá đắt đỏ để tiếp cận, gây nhiều khó khăn cho công tác bảo vệ không gian mạng.
Một số giải pháp nâng cao ý thức làm chủ và bảo vệ không gian mạng
Với khả năng kết nối vô hạn của mạng thông tin toàn cầu, đặc biệt với các thiết
bị Internet vạn vật (IoT) sẽ tiếp tục đặt ra các thách thức hết sức to lớn đối
với công tác bảo đảm an ninh, an toàn mạng thông tin quốc gia, phòng, chống
khủng bố và tội phạm mạng. Để chủ động ứng phó các thách thức này, đồng thời
nâng cao hiệu quả công tác bảo đảm an ninh
thông tin, an ninh mạng, cần làm tốt một số mặt công tác sau:
Một là, giáo dục nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên và các tầng lớp
nhân dân về bảo vệ chủ quyền quốc gia, các lợi ích và sự nguy hại đến từ không
gian mạng.
Ngày nay, quan niệm về lãnh thổ, chủ quyền, biên giới của một quốc gia không
chỉ là đất liền, hải đảo, vùng biển và vùng trời, mà cả lãnh thổ không gian
mạng, chủ quyền không gian mạng. Theo đó, lãnh thổ không gian mạng là một bộ
phận hợp thành lãnh thổ quốc gia, nơi xác định biên giới mạng và thực thi chủ
quyền quốc gia trên không gian mạng.
Bảo vệ chủ quyền quốc gia còn là bảo vệ không gian mạng của quốc gia, bao gồm,
bảo vệ các hệ thống thông tin; các chủ thể hoạt động trên không gian mạng; hệ
thống dữ liệu, tài nguyên mạng; các quy tắc xử lý và truyền số liệu. Đảm bảo
quyền bình đẳng trong tham dự quản lý mạng Internet quốc tế; độc lập trong vận
hành hạ tầng cơ sở thông tin thuộc lãnh thổ quốc gia; bảo vệ không gian mạng
quốc gia không bị xâm phạm và quyền quản trị truyền tải cũng như xử lý số liệu
của quốc gia.
Cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân cần nhận thức rõ các nguy cơ đến từ
không gian mạng như: tấn công mạng, gián điệp mạng, khủng bố mạng, tội phạm
mạng, đặc biệt là nguy cơ chiến tranh mạng đang là thách thức gay gắt về an
ninh, và bảo đảm an ninh mạng đang trở thành trọng tâm ưu tiên của quốc gia. Vì
vậy, cần quán triệt các quan điểm của Đảng về phát triển khoa học công nghệ và
chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, các định hướng hành động của
Việt Nam trong bảo vệ chủ quyền và lợi ích quốc gia trên không gian mạng và
nhận thức rõ rằng, đe dọa trên không gian mạng là một trong những mối đe dọa
thực tế và nguy hiểm nhất đối với an ninh quốc gia hiện nay.
Hai là, giáo dục các quy định của pháp luật về quản lý không gian mạng.
Phổ biến các điều khoản của Bộ luật Hình sự 2015 (Mục 2, Điều 285-294) liên
quan đến lĩnh vực công nghệ thông tin, mạng viễn thông; Nghị định số
72/2013/NĐ-CP ngày 15-7-2013 của Chính phủ và Thông tư số 09/2014/BTTTT ngày
19-8-2014 của Bộ Thông tin và Truyền thông về hoạt động quản lý, cung cấp, sử
dụng thông tin trên trang thông tin điện tử và mạng xã hội, những hành vi bị
nghiêm cấm trong sử dụng mạng xã hội.
Tuyên truyền, phổ biến, giáo dục Luật An ninh mạng năm 2018. Luật An ninh mạng
được xây dựng nhằm bảo vệ người dùng hợp pháp trên không gian mạng; phòng ngừa,
đấu tranh, làm thất bại hoạt động sử dụng không gian mạng xâm phạm an ninh quốc
gia, chống Nhà nước, tuyên truyền phá hoại tư tưởng, phá hoại nội bộ, kích động
biểu tình, phá rối an ninh trên mạng của các thế lực phản động. Phòng ngừa,
ngăn chặn, ứng phó, khắc phục hậu quả của các đợt tấn công mạng, khủng bố mạng
và phòng, chống nguy cơ chiến tranh mạng.
Tuyên truyền sâu rộng về những hành vi bị cấm trong Luật An ninh mạng, nhất là
các hành vi sử dụng không gian mạng để tuyên truyền chống Nhà nước; tổ chức,
hoạt động, cấu kết, xúi giục, mua chuộc, lừa gạt, lôi kéo, đào tạo, huấn luyện
người chống Nhà nước; xuyên tạc lịch sử, phủ nhận thành tựu cách mạng, phá hoại
khối đại đoàn kết toàn dân tộc, xúc phạm tôn giáo, phân biệt đối xử về giới,
phân biệt chủng tộc; thông tin sai sự thật; hoạt động mại dâm, tệ nạn xã hội;
phá hoại thuần phong, mỹ tục; xúi giục, lôi kéo, kích động người khác phạm tội;
thực hiện tấn công mạng, khủng bố mạng, gián điệp mạng, tội phạm mạng; lợi dụng
hoặc lạm dụng hoạt động bảo vệ an ninh mạng để xâm phạm chủ quyền, lợi ích, an
ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức,
cá nhân hoặc để trục lợi.
Các hình thức giáo dục cần được vận dụng đa dạng, phong phú và linh hoạt như:
phối hợp giữa cơ quan chức năng với các cơ quan, địa phương, đơn vị, doanh
nghiệp, cơ sở giáo dục tổ chức nói chuyện chuyên đề, phổ biến pháp luật; tuyên
tuyền Luật An ninh mạng; các cuộc thi tìm hiểu về an toàn thông tin; góp ý xây
dựng chương trình giáo dục an toàn thông tin mạng của các cơ sở giáo dục hoặc
tham gia biên soạn các tài liệu liên quan đến an toàn thông tin mạng.
Ba là, bồi dưỡng kỹ năng nhận diện các âm mưu, thủ đoạn tấn công mạng và các
hình thái phát sinh trên không gian mạng.
Hoạt động tấn công không gian mạng rất đa dạng và tinh vi như: làm mất kết nối
Internet, đánh sập các website của chính phủ, cơ quan, đơn vị, nhà trường,
doanh nghiệp; giả mạo các website nhằm lừa đảo; cài gắm vào máy tính cá nhân
hoặc lấy tài khoản và mật khẩu; đánh cắp dữ liệu cá nhân (hình ảnh, file,
video); tấn công bằng mã độc (theo tệp đính kèm trong email hoặc ẩn trong quảng
cáo Skype); tấn công ẩn danh bằng những phần mềm độc hại (phần mềm diệt virus,
các trình duyệt); tấn công qua usb, đĩa CD, địa chỉ IP, server…
Ở mức độ cao hơn, các thế lực thù địch có thể thông qua block cá nhân lôi kéo,
kích động các phần tử bất mãn, tập hợp lực lượng, thành lập các tổ chức chống
đối như Việt Tân, Chính phủ quốc gia Việt Nam lâm thời, Thanh Niên Dân Chủ,…
núp dưới vỏ bọc các tổ chức “xã hội dân sự”, “diễn đàn dân chủ” để xuyên tạc
cương lĩnh, đường lối, quan điểm, nền tảng tư tưởng của Đảng.
Các thế lực thù địch còn lợi dụng báo điện tử, các website, dịch vụ thư điện
tử, mạng xã hội facebook, Zalo, Twitter, diễn đàn,... để phát tán các tài
liệu, kêu gọi tuần hành, biểu tình, gây mất ổn định an ninh chính trị,
trật tự an toàn xã hội, chống phá chính quyền, chia rẽ mối đoàn
kết giữa Đảng và Nhân dân hoặc sử dụng “khoảng trống thông tin” để tấn công
vào sự hiếu kỳ của công chúng; làm mới thông tin cũ, bịa đặt thông tin mới để
chống phá. Các trang mạng có nhiều nội dung thông tin xấu, độc như Dân Làm Báo,
Quan Làm Báo; Boxit, Dân Luận, Chân Dung Quyền Lực…
Bốn là, nâng cao ý thức phòng tránh, tự vệ và sử biện pháp kỹ thuật để
khắc phục hậu quả trong trường hợp bị tấn công trên không gian mạng.
Nêu cao ý thức chính trị, trách nhiệm, nghĩa vụ công dân đối với nhiệm vụ bảo
vệ không gian mạng quốc gia. Tuân thủ quy định của pháp luật về bảo vệ an ninh
mạng; kịp thời cung cấp thông tin liên quan đến an ninh mạng, nguy cơ đe dọa an
ninh mạng và các hành vi xâm phạm khác, thực hiện yêu cầu và hướng dẫn của cơ
quan quản lý nhà nước có thẩm quyền; giúp đỡ, tạo điều kiện cho người có trách
nhiệm tiến hành các biện pháp bảo vệ an ninh mạng.
Mỗi người cần nghiên cứu và sử dụng tốt các biện pháp kỹ thuật bảo đảm an toàn
thông tin như bảo vệ tài khoản cá nhân bằng xác thực mật khẩu 2 lớp; tạo thói
quen quét virus trước khi mở file; thực hiện sao lưu dự phòng trên ổ cứng
ngoài, mạng nội bộ hoặc trên các dịch vụ lưu trữ đám mây (Google Drive,
OneDrive); kiểm tra lộ lọt thông tin tài khoản cá nhân qua Trung tâm xử lý tấn
công mạng Việt Nam(3).
Người dùng không nên vào những trang web lạ (hoặc trang web đen), những email
chưa rõ danh tính và đường dẫn đáng nghi ngờ; cập nhật bản trình duyệt, hệ điều
hành và các chương trình sử dụng; dùng những phần mềm diệt virus uy tín và được
cập nhật thường xuyên, không tắt chương trình diệt virus trong mọi thời điểm.
Khi phát hiện bị tấn công trên không gian mạng, nhanh chóng ngắt kết nối mạng;
sử dụng các công cụ giải mã độc; báo cho người có trách nhiệm qua đường dây
nóng.
Năm là, phát huy vai trò, trách nhiệm của các cơ quan chuyên trách an ninh
mạng, lãnh đạo, quản lý các địa phương, cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp, nhà
trường trong giáo dục nâng cao ý thức làm chủ và bảo vệ không gian mạng.
Các cơ quan chuyên trách an ninh mạng (Cục An ninh mạng và phòng, chống tội
phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an; Bộ Tư lệnh Tác chiến không gian mạng,
Bộ Quốc phòng; lực lượng bảo vệ an ninh mạng tại bộ, ngành, ủy ban nhân dân
tỉnh, cơ quan, tổ chức quản lý trực tiếp hệ thống thông tin quan trọng về an
ninh quốc gia) cung cấp đầy đủ thông tin về xu hướng phát triển, các nguy cơ từ
không gian mạng; các biện pháp phòng, chống tấn công trên không gian mạng.
Các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trên không gian mạng tăng cường cảnh báo khả
năng mất an ninh mạng do đơn vị mình cung cấp và hướng dẫn biện pháp phòng
ngừa; xây dựng các phương án xử lý với sự cố an ninh mạng; phối hợp, tạo điều
kiện cho lực lượng chuyên trách trong hoạt động bảo vệ an ninh mạng. Các cơ sở
giáo dục sớm đưa nội dung giáo dục bảo đảm an ninh không gian mạng quốc gia vào
chương trình dạy học phù hợp với ngành học,
cấp học.
Lãnh đạo, quản lý các địa phương, cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp, nhà trường cần
nắm vững mọi hoạt động và tình hình tư tưởng cán bộ, đảng viên, quần chúng, có
nội dung giáo dục, định hướng, điều chỉnh nhận thức đúng đắn, kịp thời; có
trách nhiệm trong quản lý thông tin có liên quan tới cán bộ, đảng viên và quần
chúng, có kế hoạch bảo vệ chính trị nội bộ trên không gian mạng./.
TRÁCH NHIỆM CỦA CÁN BỘ, ĐẢNG VIÊN TRONG VIỆC LAN TỎA THÔNG TIN TÍCH CỰC
Hầu hết chúng ta nghe và nói rất nhiều về việc lan tỏa thông tin tích cực, nhưng thế nào là thông tin tích cực hay trách nhiệm của cán bộ, đảng viên trong vấn đề này như thế nào thì không phải ai cũng hiểu rõ. Trên thực tế, trước khi đặt ra vấn đề trách nhiệm của mình thì các cán bộ, đảng viên trong vai trò của một công dân cũng luôn quan tâm đến việc lan tỏa thông tin để góp phần làm cho cuộc sống tốt đẹp hơn.
📌 Thế nào là thông tin tích cực
Hiểu một cách phổ biến, thông tin tích cực là thông tin đúng đắn, chính xác về một sự việc, một nhân vật, một mô hình, một giải pháp hay, có ý nghĩa, có giá trị. Thông tin đó có thể gieo cho người đọc những nhận thức, tình cảm tốt đẹp; có thể thúc đẩy người tiếp nhận có suy nghĩ tích cực, từ đó có hành vi tích cực; cung cấp cho người đọc những kiến thức, nhận thức đúng đắn, phù hợp, có ý nghĩa thiết thực… Thí dụ, hồi tháng 6/2021, báo chí đăng về việc anh Lại Văn Cường (32 tuổi) và vợ là chị Bùi Thị Hương (29 tuổi), tạm trú tại khu phố 1, phường Long Bình Tân, TP Biên Hòa (Đồng Nai), khi nhặt được điện thoại Iphone 11 đã chủ động đăng facebook, dán tờ rơi… tìm chủ nhân để trả lại. Anh Cường là người khuyết tật, đang mưu sinh bằng nghề bán vé số…. Câu chuyện này hẳn sẽ thúc đẩy suy nghĩ tốt đẹp, lương thiện trong hầu hết người tiếp nhận.
Có khi, đó là thông tin xác định rõ một vấn đề đang có nhiều ý kiến khác nhau hoặc bác bỏ một thông tin sai trái đang được lưu truyền; hoặc là thông tin giải đáp được thắc mắc, nghi vấn của nhiều người về một vấn đề nào đó.
Do đó, nhìn rộng ra, thông tin tích cực chính là các thông tin giúp củng cố lòng tin đối với tổ chức, cá nhân, dư luận xã hội…
📌 Chọn thông tin tích cực để lan tỏa
Mỗi cán bộ, đảng viên phải có trách nhiệm trong việc chia sẻ thông tin tích cực, cả ở khía cạnh phải chọn thông tin phù hợp và thường xuyên thực hiện việc lan tỏa các thông tin đó. Mỗi người trước khi chia sẻ phải tư duy phản biện, thẩm định, đánh giá, phân tích, đối chiếu, so sánh… khi tiếp nhận thông tin. Không phải thông tin nào được lan truyền rộng rãi, được nhiều người đọc và chia sẻ cũng là thông tin chính xác, đúng đắn. Do đó, cần thiết phải tìm cách khẳng định tính xác thực của thông tin chứ không dễ dàng tin theo và làm lan tỏa thông tin đó khi chưa biết rõ mức độ tin cậy của thông tin. Tuyệt đối không nên xác tín theo cách “thông tin do mạng A nói”, “do ông X trên mạng B nói”… mà phải căn cứ trên những nguồn thông tin chính thức, chính thống. Như trong đợt dịch năm 2021, rất nhiều người dùng mạng xã hội chia sẻ các chỉ dẫn được cho là của Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam nhưng trên thực tế lại không phải như vậy.
Đồng thời, phải chú ý chọn thông tin nào mà mình tin là đúng, cảm nhận được cái hay, cái đẹp, bản thân được truyền cảm hứng. Mỗi người phải luôn ý thức rằng thông tin của mình sẽ có người đọc và ít nhiều chịu tác động, nên chọn thông tin tốt nhất, hay nhất, có ích nhất, ý nghĩa nhất.
Không chỉ vậy, là cán bộ, đảng viên còn phải luôn nghĩ đến liệu thông tin có gây hiểu lầm hoặc thúc đẩy ai đó nhận thức sai lệch không; nếu cảm thấy có thì không chia sẻ.
📌 Gợi ý cách lan tỏa thông tin tích cực
Mỗi cán bộ, đảng viên có thể sử dụng tài khoản mạng xã hội hoặc trang mạng internet cá nhân của mình để chia sẻ, đăng tải, cung cấp, định hướng thông tin có ích cho người khác, cho xã hội và đất nước. Điều này hiện có thể được thực hiện dễ dàng bởi hầu hết chúng ta đều có ít nhất một tài khoản mạng xã hội; một số người còn có nhiều tài khoản đồng thời ở facebook, instagram, zalo, twitter…
Chúng ta cũng có thể đăng trên các trang diễn đàn (trên mạng internet hoặc các nền tảng mạng xã hội), trang cộng đồng (fanpage), nhóm (group)… những thông tin mà mình có căn cứ xác thực cho là đúng đắn, chính xác để có độ lan tỏa nhanh hơn, rộng hơn. Chẳng hạn, khi có căn cứ bác bỏ một thông tin chưa đúng, chúng ta có thể đưa thông tin đó vào các trang, nhóm có đông người theo dõi để tạo sự lan tỏa nhanh hơn, rộng hơn.
Trong điều kiện của mình, mỗi cán bộ, đảng viên nên tuyên truyền, động viên để nhiều người khác hiểu rõ và thực hiện các quy chuẩn, quy tắc ứng xử của cán bộ, đảng viên khi sử dụng mạng internet và mạng xã hội. Với các cơ quan có quy chuẩn thì nên khuyến khích mọi người thực hiện theo quy chuẩn đó; hoặc gợi ý mọi người những cách thức sử dụng đúng pháp luật, văn minh, tiến bộ, hợp lý bằng các hình thức dễ hiểu, dễ thực hiện.
Trên trang mạng xã hội của mình, mỗi cán bộ, đảng viên nên tích cực kêu gọi, động viên mọi người chấp hành tốt các quy định của pháp luật, các chủ trương, chính sách, các cuộc vận động, nhất là các nội dung có tính thời sự, đang cần sự tham gia của đông đảo người dân, các vấn đề đang có ý kiến khác nhau… Đồng thời, tích cực giới thiệu, quảng bá các hình ảnh, thông tin tốt, có ích về địa phương, cơ quan, đơn vị, về TPHCM và đất nước…; làm lan tỏa những gương người tốt việc tốt, các điển hình tiên tiến, các câu chuyện có giá trị nhân văn… Việc góp phần lan tỏa những thông tin tốt, hình ảnh đẹp, câu chuyện hay đó không chỉ giúp người khác thưởng lãm mà còn có thể tác động đến suy nghĩ, tình cảm, hành động của họ, từ đó có thêm những hành động tích cực khác.
Sau cùng, chúng ta nên luôn gương mẫu, chuẩn mực khi phát ngôn, đăng tải hình ảnh, chia sẻ thông tin… trên mạng internet và mạng xã hội. Bản thân mỗi cán bộ, đảng viên nên luôn ý thức rằng mỗi thông tin, mỗi status mình đưa lên “có ích gì cho ai không”, chứ không phải nghĩ đến câu hỏi “có hại gì cho ai không”. Bởi trách nhiệm của chúng ta là đồng thời phải làm lan tỏa thông tin tích cực và tìm cách hạn chế, đẩy lùi các thông tin tiêu cực, thông tin xấu độc.
Chủ nghĩa dân tuý hiện nay
Thời gian gần đây, chủ nghĩa dân túy (CNDT) xuất hiện khá nhiều và thường xuyên trong xã hội. Nó là hiện tượng đem lại điều tích cực hay tiêu cực? Có lẽ đây cũng là câu hỏi chắc chắn có các đáp án trả lời khác nhau phụ thuộc vào góc độ tiếp cận và mục đích sử dụng nó.


