ĐẠI TƯỚNG VÕ NGUYÊN GIÁP VỚI NGUYÊN BÍ THƯ THÀNH ỦY HÀ NỘI NGUYỄN VĂN TRÂN

 Bức ảnh Đại tướng Võ Nguyên Giáp bắt tay nguyên Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Trân (1917-2018) do Đại tá, Nghệ sĩ nhiếp ảnh Trần Hồng, nguyên phóng viên Báo Quân đội nhân dân chụp cách đây gần 2 thập kỷ đã để lại dấu ấn sâu đậm với người xem.

Giờ đây, Đại tướng Võ Nguyên Giáp và nguyên Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Trân đều đã về với Bác Hồ, với tổ tiên và các nhà cách mạng tiền bối nhưng hình ảnh rất đỗi bình dị, cử chỉ bắt tay vô cùng thân thương, gần gũi của một vị tướng đã kinh qua trận mạc với người lãnh đạo cao nhất của Thủ đô Hà Nội trong thời gian từ năm 1967 đến năm 1974 vẫn mãi in đậm trong lòng đồng bào Thủ đô và cả nước.

Hôm nay, cách đây 11 năm (4-10-2013), Đại tướng Võ Nguyên Giáp- người Anh Cả của Quân đội nhân dân Việt Nam đã trút hơi thở cuối cùng. Mặc dù Đại tướng đã về cõi vĩnh hằng nhưng với mỗi người dân Việt Nam, Đại tướng vẫn sống mãi.

Đã từng ghi vào ống kính hàng nghìn tác phẩm nhiếp ảnh về Đại tướng Võ Nguyên Giáp nhưng cho đến tận bây giờ, bức ảnh Đại tướng Võ Nguyên Giáp bắt tay nguyên Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Trân và cuộc trò chuyện của hai người chiến sĩ cách mạng năm xưa vẫn mãi in đậm trong tâm trí Nghệ sĩ nhiếp ảnh Trần Hồng.

Theo Nghệ sĩ nhiếp ảnh Trần Hồng, khi đó, ông đã chụp rất nhiều bức ảnh và cuối cùng chọn được tác phẩm ghi lại khoảnh khắc tình cảm, gần gũi của Đại tướng Võ Nguyên Giáp và nguyên Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Trân.

Mặc dù, Hà Nội không phải là quê hương của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, nhưng mảnh đất này chính là nơi Đại tướng gắn bó lâu nhất trong cuộc đời của mình. Bởi thế, Đại tướng luôn dành tình cảm đặc biệt cho Hà Nội mến yêu.

Hà Nội- thành phố vì hòa bình-Thủ đô của lương tri và phẩm giá con người giờ đây đã “vươn mình”, đạt được nhiều thành tựu trên các mặt chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội. Có lẽ, ở miền mây trắng, chứng kiến một Hà Nội đã “thay da đổi thịt” từng ngày, hai người chiến sĩ cộng sản sẽ rất vui mừng bởi thế hệ ngày nay đã kế tục và tiến bước vững chắc trên con đường đầy gian khổ, hy sinh nhưng rất đỗi vinh quang và tự hào của bao thế hệ đi trước.

Trong hàng nghìn bức ảnh chụp Đại tướng Võ Nguyên Giáp, có rất nhiều tác phẩm mà Nghệ sĩ nhiếp ảnh Trần Hồng đã ghi vào ống kính những khoảnh khắc bình dị khi Đại tướng tiếp các đoàn khách tại nhà riêng ở Hà Nội./.

St

KIÊN ĐỊNH MỤC TIÊU, CON ĐƯỜNG ĐÃ CHỌN, LẼ SỐNG CAO ĐẸP CỦA “BỘ ĐỘI CỤ HỒ”

 Kiên định và hiện thức hóa mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội (CNXH) mà Đảng, Bác Hồ và nhân dân ta đã lựa chọn là mục tiêu, lẽ sống cao đẹp của cán bộ, chiến sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam. Suốt 80 năm qua, nhờ sự kiên định, vững vàng mục tiêu, lẽ sống đã lựa chọn, Quân đội ta đã một lòng một dạ đi theo Đảng làm cách mạng; trở thành lực lượng nòng cốt cho toàn dân đánh giặc; đã góp phần quan trọng vào sự nghiệp cách mạng, cùng toàn Đảng, toàn dân ta hiện thực hóa mục tiêu, lý tưởng cao cả ấy bằng Đại thắng mùa Xuân 1975, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước; đưa cả nước đi lên CNXH; tiến hành sự nghiệp đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN.

Lịch sử truyền thống vẻ vang của Quân đội ta là lịch sử thực hiện hóa mục tiêu độc lập dân tộc và CNXH với những chiến công chói lọi, vô cùng tươi đẹp và rạng rỡ: Mới thành lập sau hai ngày, Đội Việt Nam Tuyên truyền giải phóng quân - Tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam đã chiến đấu và chiến thắng vẻ vang trong hai trận Phai Khắt và Nà Ngần. Mười năm sau ngày thành lập đã trải qua nhiều chiến dịch lớn, giành nhiều thắng lợi vẻ vang và rất đỗi tự hào. Trong đó, nổi bật là thắng lợi của Chiến dịch Thu Đông 1947, Chiến dịch Biên giới 1950, để từ đó làm nên Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ năm 1954 “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”; buộc thực dân Pháp phải cuốn cờ về nước.

Dấu ấn sâu đậm và thành tích đặc biệt xuất sắc, hết sức vẻ vang của cán bộ, chiến sĩ Quân đội ta đã được nhân dân yêu quý, tin tưởng, dành cho những tình cảm tốt đẹp; đã khen tặng danh hiệu cao quý “Bộ đội Cụ Hồ” - Bộ đội của nhân dân. Hiếm có quân đội nào trên thế giới lại có được niềm vui, hạnh phúc thiêng liêng, cao cả ấy, khi nhân dân lấy tên lãnh tụ kính yêu của mình đặt tên cho Quân đội cách mạng. Đây là niềm cổ vũ, động viên vô cùng to lớn, giúp Quân đội ta vượt ngàn chông gai, chịu đựng mọi gian khổ, hy sinh; đã anh dũng chiến đấu, làm thất bại tất cả các chiến lược chống phá Việt Nam của đế quốc Mỹ và bè lũ tay sai. Từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà chiến đấu, được nhân dân chở che, cưu mang, giúp đỡ, chúng ta đã đi từ những thắng lợi giòn giã, đập tan các cuộc “Chiến tranh đặc biệt”, “Chiến tranh cục bộ”, “Việt Nam hóa chiến tranh” để sau đó, đi đến Chiến thắng 30-4-1975 lịch sử, thực hiện trọn vẹn Di chúc thiêng liêng của Bác Hồ “đánh cho Mỹ cút; đánh cho ngụy nhào”.

Với lịch sử truyền thống vẻ vang, cán bộ, chiến sĩ Quân đội ta đã cùng nhân dân cả nước giành chiến thắng trong Cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới Tây Nam và Cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc của Tổ quốc những năm 1978-1979. Hơn thế, chúng ta đã phát huy phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”, cùng nhân dân cả nước hiện thực hóa mục tiêu độc lập dân tộc và CNXH qua 40 năm đổi mới, hoàn thành xuất sắc các chức năng, nhiệm vụ của mình; cùng nhân dân cả nước làm nên thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử. Đất nước ta chưa bao giờ có được tiền đồ, tiềm lực, uy tín và vị thế quốc tế to lớn như ngày nay.

Điều đó là hiện thực khách quan vô cùng sinh động, đã bác bỏ mọi quan điểm sai trái cho rằng, Việt Nam “đang đi theo vết xe đổ của Liên Xô”, “Việt Nam cần phải lựa chọn con đường khác chứ không phải là tiếp tục đi theo con đường CNXH, không nên tiếp tục thực hiện mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với CNXH”. Cán bộ, chiến sĩ Quân đội ta bác bỏ quan điểm sai trái, cho rằng: “Việt Nam phải thay đổi mục tiêu, con đường, định hướng phát triển; từ bỏ CNXH lúc này là rất cần thiết”; “có thay đổi thì mới có sự đổi mới; người Việt Nam sẽ có điều kiện để hòa nhập, hội nhập quốc tế, Việt Nam mới mau chóng trở thành con rồng, con hổ ở châu Á”.

Phải nói cho rõ rằng, những người phủ nhận thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử mà nhân dân ta bằng xương máu, mồ hôi, nước mắt mới dành được trong suốt 40 năm đổi mới dưới sự lãnh đạo của Đảng là sự phủ định sạch trơn, nói càn, viết bậy; hoàn toàn không thể chấp nhận.

Những lời lẽ chua cay, nghiệt ngã, phê phán, chống phá nền tảng tư tưởng của Đảng ta là chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh được tuôn ra từ sự thâm thù, âm mưu chống phá của các thế lực thù địch cốt để gây sự nghi ngờ, phủ nhận bản chất khoa học, cách mạng, giá trị và ý nghĩa của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; về sự lựa chọn con đường đi lên CNXH ở nước ta; tạo ra “một khoảng trống về chính trị” trong lòng nhân dân; cố tình phân hóa các lực lượng “trung thành” với chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh. Từ đó, kêu gọi người dân từ bỏ mục tiêu, con đường đi lên CNXH. Đó là quan điểm sai trái, đã lún sâu vào “vũng bùn” của nhận thức sai lầm và những hành vi sai trái chống Đảng, Nhà nước, chống phá quân và dân ta thực hiện Nghị quyết Đại hội lần thứ XIII của Đảng; cản trở quân và dân ta thực hiện hóa mục tiêu độc lập dân tộc và CNXH, cần phải loại bỏ.

Lúc này đây, cán bộ, chiến sĩ Quân đội và nhân dân ta cần đẩy mạnh tuyên truyền lý luận về đường lối đổi mới của Đảng, đọc kỹ tác phẩm của cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng: “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam” để củng cố niềm tin tất thắng vào đường lối xây dựng CNXH ở nước ta. Đồng thời, kiên quyết đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch; bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng là chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh. Đây là tiếng gọi từ trái tim, mệnh lệnh của cuộc sống.

Cùng với đó, phải làm cho cán bộ, chiến sĩ và nhân dân, hiểu rõ bản chất, âm mưu, thủ đoạn, hoạt động chống phá cách mạng nước ta của các thế lực thù địch để có biện pháp đối phó hiệu quả. Đồng thời, giúp người dân nhận thức đúng bản chất khoa học, cách mạng của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, mục tiêu, con đường độc lập dân tộc gắn liền với CNXH mà Đảng, Bác Hồ và nhân dân ta đã lựa chọn. Đây là biện pháp hữu dụng nhất để giúp nhân dân “miễn dịch” trước các đòn tấn công ác hiểm, thâm độc của các thế lực thù địch cả trong lý luận và trong thực tiễn; luôn tự tin, chủ động và tích cực tham gia cuộc đấu tranh bảo vệ cái đúng, cái tốt; lấy cái đẹp dẹp cái xấu.

Đối với quân và dân ta, gần 80 năm cách mạng Việt Nam đã chứng minh đầy thuyết phục rằng, chỉ có đi theo con đường CNXH thì mới xóa bỏ được tệ nạn người áp bức, bóc lột người, mới thực hiện được lý tưởng giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp và giải phóng xã hội; chỉ có CNXH mới là cái bảo đảm chắc chắn nhất cho sự phát triển tự do, toàn diện của mỗi người và mọi người.

Rõ ràng là, đi theo con đường CNXH mà Đảng, Bác Hồ và nhân dân ta đã lựa chọn là thực hiện chủ nghĩa nhân đạo hiện thực, bởi vì mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với CNXH là sự khái quát cao nhất cái đẹp của cuộc sống, hạnh phúc của con người, là sự chung đúc tất cả lý tưởng giải phóng giai cấp, giải phóng dân tộc và giải phóng xã hội. Vì vậy, sự nghiệp đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc của Đảng và nhân dân ta vẫn tiếp tục, mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với CNXH không thể đổi khác, chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vẫn phải là nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho mọi hành động của Đảng và cách mạng Việt Nam. Đây là niềm tin, ánh sáng và con đường chúng ta đi đến thắng lợi vẻ vang.

Cán bộ, chiến sĩ Quân đội và nhân dân ta dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trước sau như một, đều nhất quán, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với CNXH mà Đảng, Bác Hồ và nhân dân ta đã lựa chọn, nhất định chúng ta sẽ hoàn thành các chỉ tiêu, mục tiêu mà Nghị quyết Đại hội lần thứ XIII của Đảng đã xác định. Đây là sự chuẩn bị tốt nhất các điều kiện cần thiết để toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta tổ chức đại hội thành công đại hội Đảng các cấp nhiệm kỳ 2025-2030; tiến tới Đại hội XIV của Đảng vào đầu năm 2026. Đồng thời, là sự đáp trả đanh thép nhất, hiệu quả nhất để bác bỏ mọi âm mưu, thủ đoạn, hoạt động chống phá Đảng, Nhà nước và chế độ XHCN ở nước ta của các thế lực thù địch./.

St

ĐẠI TƯỚNG VÕ NGUYÊN GIÁP - VỊ TƯỚNG HUYỀN THOẠI CỦA MỌI HUYỀN THOẠI

 Tướng De Castries-chỉ huy tập đoàn cứ điểm này phải thú nhận: “Tướng Giáp là một người thông minh, dũng cảm, một người giỏi chỉ huy du kích... Chúng tôi đã thấy rõ điều đó. Nay qua trận Điện Biên Phủ, tôi thấy tướng Giáp không những giỏi về chỉ huy đánh du kích mà còn giỏi cả về chỉ huy trận địa chiến, chỉ huy tác chiến hiệp đồng binh chủng, và cả về nghi binh đánh lừa tình báo đối phương”. De Castries trần tình: “Tôi hân hạnh làm đối thủ của tướng Giáp, được làm kẻ chiến bại trực tiếp của một người tài giỏi như tướng Giáp. Tôi ngưỡng mộ và kính phục ông”.

Sainteny rất nhanh chóng nhận ra Võ Nguyên Giáp là “một nhân vật đáng gờm nhất. Nhân vật hùng mạnh này đã chế ngự Hội nghị trù bị tại Đà Lạt”. Đúng như Charles De Gaulle đã viết cho Chủ tịch Hồ Chí Minh năm 1966: “Giá có một sự hiểu biết nhau tốt hơn giữa người Việt và người Pháp ngay sau đại chiến thế giới, thì Sainteny đã không có cơ hội để kiểm chứng nhận thức của mình về Võ Nguyên Giáp, khi gặp những sĩ quan cấp cao của Pháp được trao trả sau Hiệp định Geneva. Đó là Castries, Lalande, Langlais, Bigeard, Blanchet... và nhiều người khác. Qua câu chuyện trao đổi với họ, tôi dễ dàng nhận thấy họ ca ngợi phẩm chất chiến đấu của đối phương”.

“Những con người do tướng Giáp đào luyện thật là những chiến binh tuyệt vời! Những cuộc phản kích của quân Việt chặn đứng pháo binh của chúng tôi, các khẩu súng cối của chúng tôi không thể nhả đạn” - Trung tá Marcel Bigeard (sau là Đại tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Pháp) rút ra nguyên nhân thất bại của Pháp trước năng lực bậc thầy về tổ chức và xây dựng Quân đội cũng như tài cầm quân của Tổng Tư lệnh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp.

“Ông Giáp đã tỏ rõ những đức tính xuất chúng trong tất cả mọi lĩnh vực lớn nhất của chiến tranh. Về chiến lược, ông đã có một tầm quan sát sâu sắc các sự kiện và đã khoanh vùng những vấn đề chủ yếu; ông đã làm lung lay đối phương bằng sử dụng sáng suốt những lực lượng từ nhiều điểm: Ở Lào, Campuchia, trong vùng châu thổ sông Cửu Long, trên các cao nguyên Tây Nguyên, vùng đồng bằng ven biển, hai bên bờ vùng giới tuyến phi quân sự”; “Trong lĩnh vực hậu cần, ông thật xuất sắc suốt cuộc chiến tranh Đông Dương, không có một sự làm chủ hoàn hảo hơn về công tác hậu cần mà không thể thực hiện được trong Chiến dịch Điện Biên Phủ. Cũng như vậy, trong cuộc chiến tranh Việt Nam, Đường mòn Hồ Chí Minh đã cung cấp tiếp tế cho QĐND Việt Nam và quân Giải phóng miền Nam ròng rã suốt mấy năm trời” - Đại tướng Peter Macdonald, nhà sử học quân đội Hoàng gia Anh./.

St

Phê phán quan điểm cho rằng đường lối đổi mới của Đảng Cộng sản Việt Nam là “thiếu khoa học, không khả thi”

 Sau gần 40 năm thực hiện đường lối đổi mới toàn diện đất nước, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử. Tuy vậy, một số thế lực thiếu thiện chí vẫn có cái nhìn phiến diện, cho rằng đường lối đổi mới của Đảng Cộng sản Việt Nam là “thiếu khoa học, không khả thi”, không tạo ra được chuyển biến căn bản cho sự nghiệp phát triển đất nước. Đây là vấn đề hết sức nguy hiểm, đòi hỏi chúng ta phải đề cao cảnh giác, kiên quyết đấu tranh bác bỏ.

Với những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử mà đất nước ta đạt được trong gần 40 năm đổi mới là minh chứng cho thấy, đường lối đổi mới của Đảng là hoàn toàn đúng đắn, khả thi, đáp ứng với đòi hỏi của thực tiễn, phù hợp với xu thế phát triển của lịch sử. Tuy nhiên, với mưu đồ thâm độc, thời gian qua, các thế lực thù địch, phản động đã “tung ra” không ít những luận điệu sai trái, thù địch cho rằng: đường lối đổi mới của Đảng Cộng sản Việt Nam là “thiếu khoa học, không khả thi”, không tạo ra được sự chuyển biến căn bản cho sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước. Chúng còn xuyên tạc rằng, sự phát triển của Việt Nam là chậm so với các nước trong khu vực và thế giới. Hơn thế nữa, chúng rêu rao “võ đoán” rằng, những thành tựu mà đất nước ta đạt được gần 40 năm qua chỉ là “ăn may”, chứ không phải là do đường lối đổi mới của Đảng ta là đúng đắn, khoa học, khả thi, v.v. Phải khẳng định ngay rằng, những quan điểm trên là hoàn toàn sai trái, phản khoa học, mang động cơ chính trị xấu, nhằm mục đích phủ nhận đường lối đổi mới, từ đó phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, phủ nhận con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta; làm giảm sút lòng tin, cũng như tính tích cực chính trị - xã hội của nhân dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Mục tiêu cuối cùng của chúng là lật đổ chế độ xã hội chủ nghĩa ở nước ta.

Tính khách quan, khoa học và khả thi của đường lối đổi mới của Đảng

Thực tế cho thấy, công cuộc đổi mới toàn diện đất nước, do Đảng Cộng sản Việt Nam khởi xướng và lãnh đạo, được mở đầu từ Đại hội VI của Đảng năm 1986, đó là một tất yếu khách quan, xuất phát từ quá trình vận động, biến đổi và phát triển của đất nước, do những quy luật khách quan chi phối, cùng với những đòi hỏi bức thiết của cuộc sống, nhằm đưa đất nước vượt qua những khó khăn, thử thách, vững bước tiến lên chủ nghĩa xã hội.

Mặc dù sau giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, chúng ta đã tạo ra được những tiền đề nhất định để xây dựng chủ nghĩa xã hội; trong đó, tập trung vào phát triển kinh tế, xây dựng và hoàn thiện hệ thống chính trị, cải biến các mặt của đời sống xã hội, xây dựng đời sống văn hóa, tinh thần theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Tuy nhiên, đất nước còn đứng trước nhiều thử thách, khủng hoảng kinh tế - xã hội trầm trọng làm cho kinh tế chậm phát triển, đời sống nhân dân gặp nhiều khó khăn, v.v. Để đưa đất nước vượt qua khó khăn, có bước phát triển mạnh mẽ mang tính đột phá, nhất thiết phải thực hiện một sự thay đổi mang tính cách mạng, nhằm chuyển đổi mô hình quản lý và phát triển kinh tế - xã hội cho phù hợp với tình hình mới. Đó là cơ sở để Đảng ta đề ra đường lối đổi mới toàn diện đất nước vào năm 1986.

Có thể khẳng định, đường lối đổi mới của Đảng là khoa học, cách mạng và khả thi. Bởi đường lối ấy được xây dựng trên cơ sở chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh - học thuyết khoa học và cách mạng vì sự nghiệp giải phóng nhân loại, giải phóng giai cấp và giải phóng con người, cũng như xuất phát từ thực tiễn cách mạng Việt Nam. Trên cơ sở nền tảng tư tưởng ấy, Đảng ta đã đề ra đường lối đổi mới khoa học và cách mạng, mang tính sáng tạo, đột phá, được thể hiện tập trung ở ba trụ cột chủ yếu là: lý luận kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; nền dân chủ xã hội chủ nghĩa.

Theo đó, lý luận “kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa” là một sáng tạo đột phá của Đảng Cộng sản Việt Nam trong lý luận về đường lối đổi mới. Lý luận này được đề xuất trên cơ sở tổng kết thực tiễn chủ nghĩa xã hội hiện thực trên thế giới thế kỷ XX, cũng như xuất phát từ thực tế khủng hoảng kinh tế - xã hội trong nước theo mô hình kinh tế kế hoạch tập trung quan liêu, bao cấp đã tồn tại lâu dài trong chủ nghĩa xã hội. Lý luận này tạo ra bước ngoặt căn bản cho sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, tạo tiền đề cho sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Đại hội IX của Đảng xác định mô hình kinh tế tổng quát ở Việt Nam là “nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa”¹. Từ Đại hội IX đến Đại hội XIII, lý luận kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa càng được nhận thức, bổ sung, phát triển đầy đủ, sâu sắc. Văn kiện Đại hội XIII của Đảng xác định: “Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Việt Nam có nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế; trong đó, kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo; kinh tế tập thể, kinh tế hợp tác không ngừng được củng cố, phát triển; kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng; kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài được khuyến khích phát triển phù hợp với chiến lược, quy hoạch và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội”².

Tiếp đó, sự hình thành khái niệm “nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa” là một trong những đóng góp quan trọng bổ sung, phát triển cơ sở lý luận về nhà nước của chủ nghĩa Mác - Lênin. Đồng thời, làm thay đổi căn bản lý luận về quyền lực chính trị trong chủ nghĩa xã hội hiện thực. Chủ trương xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, dưới sự lãnh đạo của Đảng là bước đột phá trong đổi mới tư duy chính trị của Đảng ta, đánh một dấu mốc quan trọng trong đổi mới hệ thống chính trị nói chung, đổi mới Nhà nước ở nước ta nói riêng, góp phần thúc đẩy sự phát triển của đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

Cùng với đó, nền dân chủ xã hội chủ nghĩa vừa là mục tiêu, vừa là động lực của chủ nghĩa xã hội cũng là sự phát triển mới về tư duy lý luận của Đảng. Thực tế cho thấy, dân chủ là một nội dung của cuộc cách mạng do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo từ khi mới thành lập - cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân. Sau 40 năm đổi mới đất nước, từ quan điểm “Dân là gốc”, “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” đến “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”, nền dân chủ xã hội chủ nghĩa đã tạo cơ sở, điều kiện cho toàn thể nhân dân lao động Việt Nam thực hiện được những quyền và thụ hưởng được những lợi ích căn bản của mình, góp phần giải phóng, phát triển con người và hoàn thiện xã hội.

Như vậy, kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; nền dân chủ xã hội chủ nghĩa được coi là trụ cột của đường lối đổi mới. Bởi lẽ, ba yếu tố này tạo nên nền tảng cho chế độ kinh tế, chế độ chính trị và chế độ xã hội của mô hình chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Ba yếu tố này làm điều kiện, tiền đề cho nhau, vừa tạo ra sự vững chắc, ổn định, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển. Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tạo ra nền tảng vật chất cho nhà nước xã hội chủ nghĩa, thông qua vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước; đồng thời, tạo ra cơ chế tự do, tự chủ thúc đẩy sự tiến bộ của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, tạo cơ sở cho sự giải phóng và phát triển con người. Nhà nước xã hội chủ nghĩa đảm bảo tính định hướng, cơ chế, chính sách thúc đẩy sự phát triển của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và nền dân chủ xã hội chủ nghĩa. Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa xây dựng và hoàn thiện thể chế kinh tế, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh, bình đẳng và minh bạch; thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội, dân chủ trong xã hội. Dân chủ xã hội chủ nghĩa vừa là mục tiêu, vừa là động lực để phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Chỉ khi nào có dân chủ thực sự thì kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa mới có môi trường phát triển đầy đủ, lành mạnh và khi có dân chủ thực sự thì quyền lực của nhà nước xã hội chủ nghĩa mới được thực thi một cách thực chất. Do đó, không thể phán bừa rằng đường lối đổi mới của Đảng là không khoa học, không có cơ sở lý luận và thực tiễn,... như những luận điệu xuyên tạc thường rao giảng.

Những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử gần 40 năm qua là minh chứng rõ nhất khẳng định tính đúng đắn, khả thi của đường lối đổi mới

Dưới sự lãnh đạo của Đảng, sau gần 40 năm đổi mới đất nước, Việt Nam đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử: “Kinh tế phát triển, lực lượng sản xuất được tăng cường; nghèo đói giảm nhanh, liên tục; đời sống nhân dân được cải thiện, nhiều vấn đề xã hội được giải quyết; chính trị, xã hội ổn định, quốc phòng, an ninh được bảo đảm; đối ngoại và hội nhập quốc tế ngày càng được mở rộng; thế và lực của quốc gia được tăng cường; niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng được củng cố”³. Có được kết quả đó là nhờ có đường lối phát triển đúng đắn, “phù hợp với quy luật khách quan, với thực tiễn Việt Nam và xu thế phát triển của thời đại; đường lối đổi mới của Đảng ta là đúng đắn, sáng tạo; sự lãnh đạo của Đảng là nhân tố hàng đầu quyết định mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam”⁴. Chính vì vậy mà cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế của đất nước đang ngày càng được tăng cường, củng cố. Điều đó được thực tế minh chứng, bác bỏ những quan điểm, nhận định sai trái, phiến diện của các thế lực thù địch.

Hiện nay, Việt Nam là một quốc gia độc lập, toàn vẹn, có chủ quyền, được tất cả các nước trên thế giới trong Liên hợp quốc công nhận. Việt Nam có tiềm lực ngày càng mạnh mẽ về kinh tế, quân sự, quốc phòng, an ninh, đối ngoại…; tham gia các tổ chức quốc tế lớn, như: Liên hợp quốc, Hội đồng nhân quyền và nhiều tổ chức quốc tế khác. Những giá trị bản sắc văn hóa truyền thống, con người Việt Nam đang được phát huy mạnh mẽ, góp phần định hình những giá trị chung cho nhân loại.

Trên lĩnh vực kinh tế, quy mô GDP của Việt Nam năm 2023 đạt khoảng 433,3 tỷ USD, xếp thứ 5 trong khu vực Đông Nam Á và là nền kinh tế lớn thứ 34 trên thế giới. Năm 2024, quy mô GDP của Việt Nam được dự báo đạt khoảng 469,67 tỷ USD⁵. Thu nhập bình quân đầu người đạt ngưỡng 4.000 USD/người/năm; tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt mức kỷ lục 732 tỷ USD, đưa Việt Nam vào trong nhóm 20 nước có quy mô thương mại lớn nhất thế giới và duy trì xuất siêu năm thứ bảy liên tiếp⁶. Đặc biệt, giai đoạn 1986 - 2022, Việt Nam  nằm trong top 5 nước có quy mô kinh tế tăng nhiều nhất thế giới. 

Về chính trị, sức mạnh đại đoàn kết dân tộc được củng cố; dân chủ xã hội chủ nghĩa tiếp tục phát huy được quyền làm chủ của nhân dân. Đảng Cộng sản cầm quyền ngày càng khẳng định vai trò lãnh đạo đối với hệ thống chính trị và toàn xã hội. Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa được xây dựng và ngày càng hoàn thiện, góp phần quan trọng trong bảo vệ lợi ích chính đáng và hợp pháp của nhân dân. Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân phát huy tốt quyền làm chủ của nhân dân trong xây dựng hệ thống chính trị và đời sống xã hội, góp phần thực hiện mục tiêu: “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”. 

Về xã hội, việc thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội ngay trong từng bước, từng chính sách và trong suốt quá trình phát triển đạt được nhiều tiến bộ vượt bậc. Con người trở thành mục tiêu, động lực của sự phát triển. Người dân được thụ hưởng những thành quả của sự nghiệp đổi mới, chất lượng cuộc sống được nâng cao rõ rệt. Tuổi thọ trung bình, giáo dục, y tế, chăm sóc sức khỏe,… đạt mức độ tương xứng với trình độ phát triển của nhiều nước trên thế giới. Năm 2023, tuổi thọ trung bình của cả nước là 73,7 (năm 2022 là 73,6 tuổi), trong đó nam là 71,1 tuổi và nữ là 76,5 tuổi⁷. Chỉ số Phát triển con người (HDI) của Việt Nam ngày càng tăng cao; từ năm 1990 đến năm 2022, giá trị HDI của Việt Nam thay đổi từ 0,492 lên 0,726, tăng gần 50%. Việt Nam  liên tục đạt được tiến bộ trong 30 năm qua⁸.

Về văn hóa, những giá trị cốt lõi của văn hóa, con người Việt Nam như lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết, cố kết cộng đồng, ý chí tự lực, tự cường, tự tôn, tự hào dân tộc, nhân cách, đạo đức, trí tuệ, thẩm mỹ,… được phát huy mạnh mẽ. Tính tích cực xã hội, sức sáng tạo, những năng lực bản chất nhất của con người Việt Nam được khơi dậy mạnh mẽ. Đây là sức mạnh vĩ đại, nguồn lực to lớn, mạnh mẽ, sống động,… thúc đẩy sự phát triển của quốc gia - dân tộc trên con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội. 

Về quốc phòng, an ninh, gần 40 năm đổi mới, đất nước luôn giữ được ổn định về an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội; quốc phòng được củng cố và bảo vệ vững chắc “Năm 2023, Việt Nam nằm trong nhóm các quốc gia cải thiện thứ hạng về chỉ số hòa bình, tăng 4 hạng lên vị trí 41/163 quốc gia và vùng lãnh thổ”⁹. Với chủ trương đa phương hóa, đa dạng hóa, chủ động tích cực hội nhập quốc tế, là bạn là đối tác tin cậy, là thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế, vì hòa bình, hợp tác và phát triển, Việt Nam trở thành địa điểm gặp gỡ, giao lưu văn hóa, kinh tế, đối thoại an ninh, chính trị an toàn của nhiều quốc gia và nhiều tổ chức quốc tế lớn trên thế giới, như: Chủ tịch ASEAN-2020, AIPA-41, Ủy viên không Thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc; Phó Chủ tịch Đại hội đồng Liên Hợp Quốc khóa 77; tổ chức thành công Hội nghị Diễn đàn Kinh tế Thế giới về ASEAN, Hội nghị Thượng đỉnh Mỹ - Triều lần 2; Chủ tịch ASEAN và Chủ tịch AIPA, Hội đồng Nhân quyền nhiệm kỳ 2014 - 2016, 2023 - 2025, Ủy ban Di sản Thế giới của UNESCO nhiệm kỳ 2013 - 2017, Hội đồng Kinh tế - Xã hội của Liên hợp quốc (ECOSOC) nhiệm kỳ 2016 - 2018, v.v.

Thế giới đánh giá cao lực lượng gìn giữ hòa bình của Việt Nam tại Phái bộ Cộng hòa Trung Phi, Cộng hòa Nam Sudan, Khu vực Abyei và đội tham gia tìm kiếm, cứu nạn ở Thổ Nhĩ Kỳ..., qua đó góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam yêu chuộng hòa bình, nhân văn và có trách nhiệm với cộng đồng quốc tế, v.v. 

Những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử của 40 năm đổi mới đất nước đã minh chứng cho tính ưu việt về bản chất của chế độ xã hội chủ nghĩa, tính đúng đắn, khả thi của đường lối đổi mới và vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, cũng như những nỗ lực của toàn thể nhân dân Việt Nam trong hành trình gian nan đó. Điều này bác bỏ hoàn toàn những luận điệu xuyên tạc, phủ nhận, bóp méo sự thật của các thế lực thù địch, phản động đối với đường lối đổi mới do Đảng Cộng sản Việt Nam khởi xướng và lãnh đạo./.

St

CHUYỆN VỀ ANH HÙNG ALĂNG BẢY BÊN DÒNG SÔNG KÔN

 Từ bao đời nay, dòng sông Kôn khởi nguồn từ dãy núi Mang, qua bao thác ghềnh xuôi dòng ôm ấp bản làng Cơ Tu. Vùng quê giàu truyền thống đấu tranh cách mạng (xã Sông Kôn, huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam) có một già làng tiêu biểu bởi tên ông gắn liền với những chiến công hiển hách, đó là già làng Alăng Bảy – người anh hùng của đại ngàn Trường Sơn trong những năm chống Mỹ, cứu nước, người con ưu tú bình dị, thương dân của đồng bào Cơ Tu...

Kỳ tích bắn rơi 5 máy bay Mỹ bằng súng trường

Cách đây 3 năm, cùng đoàn công tác của Bộ CHQS tỉnh Quảng Nam lên chúc sức khỏe, tặng quà nhân ngày Thương binh-Liệt sĩ (27-7), tôi thấy Anh hùng Alăng Bảy còn minh mẫn và tráng kiện lắm. Khi hỏi về những chiến công năm xưa, ông say sưa kể cho tôi nghe về ký ức một thời oanh liệt...

Anh hùng Alăng Bảy sinh năm 1930, tại xã Atiêng, huyện Hiên (nay là huyện Đông Giang, Quảng Nam). Buôn làng Cơ Tu nghèo khó, đồng bào lam lũ, chiến tranh thảm khốc, kẻ địch dã man tàn sát, giết hại người vô tội. Vì căm thù giặc, năm 1958 ông thoát ly theo cách mạng. Đúng hai năm sau, ông được kết nạp vào Đảng. Ngày ấy, tình hình chiến tranh và cục diện trên chiến trường ngày càng ác liệt nên năm 1963 Bộ CHQS tỉnh Quảng Nam điều động ông về tăng cường cho Huyện đội Tây Giang (nay là Ban CHQS huyện Tây Giang), đảm nhiệm chức vụ trợ lý tác chiến cho huyện đội. Thực hiện chủ trương tăng cường cán bộ chủ chốt cho cơ sở, huyện đội Tây Giang điều Đại úy Alăng Bảy về giữ chức chính trị viên, kiêm xã đội trưởng đồng thời là Chủ tịch UBND xã Atiêng, rồi Bí thư xã Atiêng từ năm 1968 đến 1975. Chính trong thời gian này Alăng Bảy đã lập nhiều chiến công. Tiêu biểu nhất phải kể tới kỳ tích dùng súng trường bắn rơi 5 máy bay Mỹ.

Khi tôi nhắc tới kỳ tích này, anh hùng Alăng Bảy hào hứng kể: “Năm 1962, tại khu vực đồi Ahu, xã Atiêng (Tây Giang), tôi cùng các chiến sĩ đang kiên trì mai phục địch, bỗng nhiên một chiếc máy bay trinh sát HU 1A của Mỹ quần lượn sát đồi và chuẩn bị hạ cánh. Lúc này tôi cùng 2 chiến sĩ lợi dụng địa hình, địa vật bò lên sát đỉnh đồi chọn ví trí ẩn nấp và chờ thời cơ nổ súng. Khoảng 30 phút sau, khi chiếc HU 1A vừa hạ thấp độ cao thì tôi đã nã một phát đạn súng trường, chiếc máy bay bốc cháy ngùn ngụt chao đảo rồi cắm đầu lao xuống khe núi Ahu... Đến mùa thu năm 1963, tại sân bay dã chiến trên đồn Aró (xã Lăng), tôi lại cùng với đồng chí Bnướch Tâm chỉ huy tiểu đội 10 chiến sĩ vào khoảng 3 giờ sáng bí mật lẻn vào sân bay phục kích chờ đợi thời cơ. Sau một giờ đồng hồ kiên trì mai phục. Đến lúc trời vừa rạng sáng, tôi ra lệnh nổ súng diệt gọn 43 tên địch và bắn cháy 2 máy bay trực thăng Mỹ.

Bị đánh bất ngờ, quân địch hoảng loạn chống đỡ rồi gọi lực lượng đến tăng viện nhằm bao vây lực lượng ta, nên chúng tôi nhanh chóng mở đường máu thoát thân. Hôm ấy, tôi cùng các anh em cơ động vào rừng sâu đến hơn 7 giờ sáng mới trở về đơn vị an toàn. Lực lượng ta có đồng chí Alăng Cưa bị thương...”.

Trao đổi với các đồng chí ở Bộ CHQS tỉnh Quảng Nam và tìm hiểu truyền thống lịch sử, tôi biết thêm nhiều chiến công về Anh hùng Alăng Bảy... Cuối tháng 5-1968, ông cùng 4 du kích địa phương mật phục trên đỉnh núi (thôn Za rươt, xã Atiêng). Hôm ấy bất ngờ 1 chiếc trực thăng Mỹ chở biệt kích chuẩn bị hạ cánh xuống gần khu ẩn náu của ta. Lúc này Alăng Bảy chớp thời cơ nổ súng ngay lập tức. Chiếc máy bay trúng đạn, chao đảo không bay lên được, đành phải hạ cánh khẩn cấp. Khi đó, Alăng Bảy cùng đồng đội nhanh chóng ập tới, đồng loạt nổ súng tiêu diệt 5 tên (trong đó có 2 tên giặc lái) thu 4 khẩu súng và “bắt sống” cả chiếc máy bay.

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, ông Alăng Bảy tham gia chiến đấu 35 trận, cùng đồng đội bắn hạ 10 máy bay, tiêu diệt 301 tên địch, bắt sống 37 tên và làm bị thương hàng trăm tên địch. Trong đó, riêng ông Bảy tiêu diệt 51 tên địch, làm bị thương 46 tên, bắn rơi 3 máy bay lên thẳng. Với những chiến công tiêu biểu, xuất sắc Alăng Bảy được tặng thưởng 1 Huân chương Kháng chiến hạng Nhất; 3 Huân chương chiến sĩ vẻ vang các hạng 1, 2, 3; 2 Huy chương chiến công hạng 1, 2 và nhiều bằng khen, giấy khen... Năm 2015, ông vinh dự được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Người anh hùng bình dị, thương dân

Nhớ lần lên thôn văn hóa BhHôồng tham dự lễ hội, tôi được nghe Anh hùng Alăng Bảy thổi những làn điệu dân ca của người Cơ Tu bằng chiếc khèn Abel. Thấy tôi có vẻ tò mò, ông giải thích: “Một thời gắn bó với mảnh đất này, đồng đội tôi người còn, người mất, không bao giờ gặp mặt đông đủ. Thế nên khi vui, khi buồn mình đều lấy khèn ra thổi cho vơi nỗi nhớ đồng đội…”.

Đêm ấy, bên bếp lửa rực hồng than củi, tôi được nghe bà con say sưa kể những câu chuyện về già làng Alăng Bảy trong việc giúp dân phát triển kinh tế, xây dựng bản làng văn hóa, bảo vệ trật tự trị an... Năm 1995 Alăng Bảy về hưu khi trên mình vẫn còn mang 4 vết thương chiến tranh, một mảnh lựu đạn còn nằm bên trong đùi phải. Tiếng là được nghỉ hưu, nhưng Alăng Bảy đâu có chịu ngồi yên. Ông vẫn được mọi người tín nhiệm bầu làm Chủ tịch Hội Nông dân, Phó chủ tịch Hội Cựu chiến binh xã Sông Kôn. Phát huy phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ, Anh hùng Alăng Bảy vừa làm công tác đoàn thể địa phương, ông vừa làm kinh tế với hơn 5ha rừng trồng, kết hợp chăn nuôi bò, gia đình ông đã trở thành hộ dân có kinh tế khá giả trong làng, được các cấp tặng nhiều Bằng khen...

Ngày ấy, thôn BhHôồng nghèo xác xơ; đất đai bạc màu; khí hậu thời tiết khắc nghiệt; đồng bào dân tộc thiểu số chiếm tỷ lệ cao, trình độ dân trí thấp kém, còn tồn tại nhiều tập tục lạc hậu. Đời sống, sinh hoạt của người dân đặc biệt khó khăn, chủ yếu củ mài, củ sắn thay cơm. Trước thực trạng đó, Alăng Bảy luôn tự hỏi: Vì sao hòa bình rồi mà quê hương vẫn đói nghèo, lạc hậu? Phải làm sao đây để bà con hết khổ? Từ bao đời nay đồng bào quen sống du canh, du cư với tập tục “cuốc, đốt, cốt, trỉa” giờ về sống định canh, định cư thì biết lấy cái gì mà ăn, mà mặc? Giải được bài toán khó này không thể một sớm, một chiều..

Việc làm đầu tiên của ông là vận động bà con từ bỏ thói quen đốt rừng, chủ động khai hoang đất đồi trồng bắp, trồng mì để giải quyết khâu đói. Tập tục xưa cũ vốn ăn sâu vào tiềm thức, vào máu của người dân, nên ban đầu nhiều người chẳng tin những lời ông nói, những việc ông làm. Không nản lòng, ông chủ động “vào cuộc” để làm gương cho bà con. Hồi đó, từ sáng tinh sương, khi con gà rừng vừa cất tiếng gáy ông đã vác cuốc lên nương. Bàn tay quen cầm súng, cầm cung tên đánh giặc, thế mà giờ cầm cuốc vẫn bị rộp phồng, bỏng rát. Nhờ sự cần cù, chịu thương, chịu khó, Alăng Bảy đã giúp bà con cải tạo vùng đất hoang thành những nương bắp, nương mì xanh tốt... và công sức cùng những giọt mồ hôi của ông thấm vào lòng đất đã thu được kết quả như mong đợi. Bên cạnh đó ông cùng các đồng chí trong hội cựu chiến binh và cán bộ xã kiên trì tuyên truyền, vận động bà con. “Mưa dầm thấm lâu”, bà con trong thôn dần dần “sáng cái đầu, ưng cái bụng” rồi làm theo. Từ đó không riêng gì xã Sông Kôn mà tất cả các địa phương miền núi thuộc huyện Đông Giang từng bước giải quyết được khâu đói, vươn lên thoát nghèo.

Khi cuộc sống đã khá hơn, bà con có cái ăn, cái mặc, ông lại đau đáu nỗi niềm khi thấy lớp trẻ bây giờ không còn mặn mà với nét văn hóa truyền thống của đồng bào Cơ Tu. Thế nên ông tiên phong tham gia tuyên truyền vận động thanh thiếu niên học các làn điệu dân ca của đồng bào Cơ Tu. Ông nhiệt tình hướng dẫn con cháu trong thôn cách sử dụng các loại nhạc cụ dân tộc. Nhờ vậy, sau một thời gian kiên trì thuyết phục, phần lớn thanh thiếu niên trong làng đều sử dụng được các loại nhạc cụ truyền thống.

Ở độ tuổi ngoài 90, nhưng già làng Alăng Bảy vẫn vững vàng như cây lim, cây táu giữa đại ngàn. Ông thường nói, là đảng viên thì phải gương mẫu, là cán bộ thì phải thương dân. Lời nói và hành động của ông luôn nhất quán. Tuy sức lực không còn dẻo dai như trước, nhưng ông vẫn tích cực cùng con cháu tham gia lao động sản xuất, gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống đồng bào Cơ Tu. Cứ đến mùa lễ hội, hay các cuộc thi liên hoan văn hóa, văn nghệ, già làng Alăng Bảy cùng con, cháu tham gia biểu diễn nhạc cụ dân tộc.

Đêm hôm qua (ngày 1-10), núi rừng Bắc Quảng Nam se lạnh. Những giọt mưa rơi đều trên mái nhà rông thôn văn hóa BhHôồng. Xa xa, dòng sông Kôn vẫn chảy xuôi dòng. Thế nhưng người dân Đông Giang bỗng thấy buồn và tiếc thương người anh hùng của quê hương đã về với tiên tổ. Anh hùng Alăng Bảy đã trút hơi thở cuối cùng sau một thời gian dài chống chọi với bệnh tật. Ông đã mất trong niềm tiếc thương vô hạn của người thân và bà con thôn xóm. Già làng Alăng Bảy ra đi, nhưng cuộc đời và những đóng góp của ông cho quê hương còn để lại. Tiếng khèn, tiếng sáo và những ân tình của người anh hùng vẫn còn mãi với thời gian./.

St

ĐƠN GIẢN HÓA QUY TRÌNH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH

 

Để hoàn thành mục tiêu cắt giảm thời gian thực hiện, tạo điều kiện thuận lợi và phục vụ tốt nhất cho người dân, doanh nghiệp, theo các chuyên gia: Việt Nam cần kiên quyết cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính nội bộ và chuyển đổi mạnh mẽ sang xử lý hồ sơ công việc trên môi trường điện tử.

Theo báo cáo mới nhất, 47 trong tổng số 76 thủ tục hành chính thiết yếu đã được cung cấp trên môi trường mạng. Thế nhưng, độ thân thiện của các hệ thống này với người dùng vẫn còn là vấn đề lớn.

Nhiều nỗ lực cải tiến mới chỉ xuất phát từ góc độ của nhà quản lý. Khi nhìn vào giao diện tổng thể, việc đưa nhiều thông tin không cần thiết sẽ gây rối cho người dùng. Chúng ta cần phải tư duy thiết kế các chức năng theo vòng đời của người dân và doanh nghiệp, hoặc theo sự kiện đời sống, mới có thể phục vụ tốt hơn.

Yếu tố khác khiến người dân chưa thể sử dụng dịch vụ công trực tuyến một cách thuận tiện xuất phát từ việc kê khai mẫu biểu rất dài. Chúng ta phải thiết kế lại, để gần như người dân không phải kê khai gì cả.

Ngoài ra, muốn thực hiện mô hình giải quyết thủ tục hành chính công phi địa giới hành chính (như thủ tục đổi giấy phép lái xe), cần phải hình thành cơ sở dữ liệu chuyên ngành, phải liên thông và kết nối dữ liệu, cũng như hoàn thiện giải pháp thanh toán trực tuyến. Toàn bộ tiến trình này cần phải được tái cấu trúc để thân thiện với người dùng.

Cuối cùng, chúng ta vẫn đang ở trong giai đoạn chuyển tiếp. Các hệ thống phân tán vẫn cần thời gian để kết nối dần về Cổng dịch vụ công quốc gia.

Hiện tại, việc sử dụng dịch vụ công trực tuyến chưa thuận tiện và trải nghiệm của người dùng chưa thật sự tối ưu. Khi triển khai dịch vụ công trực tuyến, phải phân tích rõ hành vi, đặc điểm của khách hàng để xây dựng và thiết kế những dịch vụ công dễ sử dụng nhất. Cần phải dồn tâm huyết vào quá trình hoàn thiện cổng dịch vụ thay vì chạy theo thành tích để rồi bỏ đó.

Bên cạnh đó, do dịch vụ công trực tuyến mới được xây dựng, trong quá trình vận hành và phát triển, sẽ phát sinh những vấn đề phải điều chỉnh, phải sửa lỗi. Vì vậy, cần thường xuyên kiểm tra, rà soát, tiếp nhận ý kiến để điều chỉnh, sửa đổi, nâng cấp nhanh chóng. Chúng ta cũng cần xem xét cơ chế về tài chính để các đơn vị công nghệ có thể thường xuyên hỗ trợ nâng cấp, cập nhật.

Vấn đề lớn nhất là trước đây, Thành phố Hồ Chí Minh có rất nhiều Cổng dịch vụ công riêng biệt. Hiện tại, chúng tôi tập trung vào việc tích hợp tất cả về hệ thống chung. Song song, chúng tôi cũng nỗ lực đầu tư cải thiện các tính năng, chức năng dành cho người dùng.

Dự kiến, tháng 11, Thành phố Hồ Chí Minh sẽ vận hành ứng dụng Công dân số. Ngoài đối tượng người dân địa phương, ứng dụng này hướng tới đội ngũ người lao động đến sinh sống và làm việc tại đây, giúp họ dễ dàng tiếp cận và được cung cấp thông tin về dịch vụ công thiết yếu (y tế, giáo dục, dịch vụ hành chính...).

Chúng tôi sẽ chuyển thông tin về tình trạng xử lý hồ sơ trực tuyến lên ứng dụng này, để người dân biết hồ sơ đã được tiếp nhận và tiến độ giải quyết. Đây cũng là nơi để người dùng chia sẻ những nội dung đánh giá về sự hài lòng, phản ánh hay đóng góp ý kiến... Người dân có thể sử dụng ứng dụng này để đặt lịch tiếp nhận hồ sơ, hoặc lấy số đăng ký. Tất cả nhằm tăng cường sự minh bạch thông tin và cải thiện trải nghiệm người dùng.

 

TỰ CHẤT VẤN ĐỂ LUÔN TỈNH TÁO!

 

Dù chỉ mất vài phút để người tiêu dùng thông tin có thể nhận ra điểm bất hợp lý, nhưng số lượng người dùng mạng xã hội - trong đó có không ít bạn trẻ - vẫn dễ dàng bị thao túng bởi Cheapfake. Chia sẻ với Nhân Dân cuối tuần, PGS, TS Trần Thành Nam - Phó Hiệu trưởng Trường đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội), kiến giải về hiện tượng này và gợi mở một vài giải pháp.

 Trước tiên, theo ông, tại sao những tin giả thấp cấp được tạo nên một cách thô sơ vẫn có thể dễ dàng khiến cho nhiều người trẻ tin tưởng? Và những hệ lụy mà điều này có thể dẫn đến?

- Vâng, tôi cho rằng một nguyên nhân lớn dẫn đến việc bị dẫn dắt thao túng bởi cheapfake là: Trong bối cảnh quá tải thông tin hiện nay, những người trẻ thường ưu tiên tốc độ tiếp nhận thông tin, thay vì sử dụng tư duy phản biện về nguồn thông tin được tiếp nhận.

Đã có nghiên cứu khảo sát chỉ ra: Năm 2000, khi tiếp cận một bài viết có vẻ thú vị trên mạng, giới trẻ kiên nhẫn được khoảng 12 giây để đọc mẩu tin đó. Nhưng đến năm 2020, sự kiên nhẫn này đã giảm xuống trung bình chỉ còn khoảng tám giây. Hãy hình dung, nếu chỉ sử dụng tám giây để cập nhật một bài viết mà cá nhân cảm thấy thú vị và muốn đọc thông tin, thông thường chúng ta sẽ chỉ đọc tít của bài báo, xem cái ảnh (đôi khi chỉ lướt qua chú thích ảnh), và lưu ý những câu trích dẫn được làm nổi bật. Với cách đọc hời hợt ấy, rất khó nhận ra những điểm bất hợp lý.

Thứ hai, không chỉ giới trẻ mà người đọc thông thường sẽ xuất hiện hiệu ứng tâm lý “khẳng định thiên kiến” (confirmation bias). Chúng ta dễ dàng tự động tin vào những thứ phù hợp với mindset (kiểu tư duy) của mình, và bỏ qua những thông tin mâu thuẫn với quan điểm đó. Vậy nên, nếu tin giả phù hợp với những giả định có sẵn, thì bạn có thể sẽ bỏ qua một vài điểm bất hợp lý nho nhỏ, để tự động tin vào nó.

Và tất nhiên, hậu quả là chúng ta bị dẫn dắt, bị thao túng bởi tin giả, mà cơ bản là cheapfake. Tin vào tin giả khiến chúng ta cũng trở thành một công cụ đắc lực để lan truyền nó. Lâu dần, với lượng “ngấm” đã đủ, nó sẽ có đủ sức mạnh để làm thay đổi thế giới quan và nhân sinh quan, thậm chí có thể làm xói mòn niềm tin vào các giá trị chính thống, âm thầm làm gia tăng xung đột trong xã hội, và đưa đến những hậu quả khó lường.

- Không chỉ tiếp nhận thụ động, hiện nay, có không ít bạn trẻ lại chủ động tạo ra những cheapfake. Ông nhìn nhận thế nào về hiện tượng này?

- Thật ra, hiện tại, với không ít người trẻ, “di sản” để lại sau khi chúng ta trở về cát bụi sẽ gắn liền với chuyện “tên mình ra sao khi search trên Google” (cười).

Giới trẻ thường cảm thấy mình lạc hậu nếu không bắt kịp những tin tức nóng. Đó là một phần hệ quả của Hội chứng Sợ bị bỏ lỡ (FOMO), như tôi đã nhắc đến nhiều lần cùng quý báo. Cũng bởi tâm lý này, nỗi sợ phải là người đi sau trở nên lớn hơn nhiều so nỗi sợ lan truyền thông tin sai lệch, bởi nhiều bạn trẻ cho rằng: Sai, thì cũng chỉ cần đính chính và xin lỗi là xong. Sau đó, cái vòng luẩn quẩn này lại tiếp tục.

Không những vậy, nỗi ám ảnh muốn được chú ý, muốn "chiếm spotlight" khiến cho họ có thể kể những câu chuyện được thêm các gia vị theo tưởng tượng và suy diễn của họ, để có vẻ thú vị và cuốn hút hơn. Khi câu chuyện đó được nhắc đi nhắc lại nhiều lần, bản thân "tác giả" thậm chí cũng có xu hướng tự động tin vào câu chuyện mà mình tạo nên đó.

- Vậy, làm thế nào để trang bị và củng cố một "hàng rào bảo vệ" cho giới trẻ? Vâng, thưa ông, vấn đề đặt ra ở đây là để kiểm chứng được mức độ tin cậy của thông tin, cần có những nguyên tắc đáng lưu ý nào? Làm thế nào để không trở thành nạn nhân của Cheapfake, chưa nói đến Deepfake?

- Gần đây, công thức REAL (Sự thật) thường được nhắc đến, bắt đầu bằng R - Read the URL (xem địa chỉ trang web xem có phải nguồn tin từ một cơ quan truyền thông chính thống, uy tín không); sau đó là E - Examine the content (kiểm tra xem nội dung có rõ ràng hợp lý không, thông tin có mâu thuẫn không, ảnh có cập nhật đúng thời gian không); rồi đến A - Ask about author (tác giả là ai, họ có đáng tin cậy và có chuyên môn trong lĩnh vực không); và sau cùng là L - Look at the links (kiểm tra chéo các liên kết).

Chúng ta cũng có bộ tiêu chí COCA - viết tắt của Currency (Tính cập nhật), Objectivity (Tính khách quan), Credibility (Độ tin cậy) và Audience (Đối tượng), mỗi yếu tố đều đóng vai trò quan trọng trong việc xác định giá trị của một nguồn thông tin.

Hơn hết, chúng ta cần phát triển thói quen tư duy phản biện, hết sức tránh cảm tính. Luôn nghi ngờ những thông tin có vẻ đúng, gây sốc, thúc giục bạn phải hành động ngay. Lúc đó hãy nhắc nhở mình về các công thức REAL hoặc COCA để kiểm tra và xác thực lại thông tin.

Hiện nay, ngày càng có nhiều công cụ xác thực thông tin (Bộ Thông tin và Truyền thông cũng đã có trang web để cảnh báo tin giả), bên cạnh đó cũng có nhiều trang web hỗ trợ kiểm tra thông tin (fact checking) như FactCheck.org, hoặc Google Image Search để bạn xác thực thông tin và hình ảnh. Đặc biệt, trong bối cảnh hiện tại, ai cũng có thể dễ dàng tạo nên hoặc bị cuốn theo cheapfake, thí dụ như những tấm ảnh câu view được dàn dựng thô sơ bằng các công cụ AI miễn phí, nhưng lại được phát tán đúng thời điểm, nương theo cảm xúc của dư luận.

Cuối cùng, tôi muốn nhắn nhủ với các bạn trẻ còn đang chủ động dàn dựng hay "nhắm mắt" chia sẻ cheapfake. Hãy tự hỏi bản thân: Liệu những người lớn - cha mẹ, người thân, thầy cô, mọi người chung quanh tôi có nghĩ rằng điều này là phù hợp không? Điều này có thể làm cho tôi gặp rắc rối ở trường học hay với pháp luật không? Nó có cung cấp bất kỳ thông tin nào về tôi hoặc người khác mà tôi không nên chia sẻ không? Nội dung này có nói lên tôi là ai hay không? Tôi có muốn mọi người nhìn nhận như thế về mình không? Điều này có thể ảnh hưởng thế nào đến các cơ hội tương lai của tôi, chẳng hạn như học bổng và việc làm?

Cần bước chuyển trong tư duy quản trị số

Lời tòa soạn: Tính đến tháng 7/2024, tỷ lệ nộp hồ sơ trực tuyến đối với các dịch vụ công trực tuyến toàn trình cấp tỉnh, thành phố chỉ đạt 17%. 

Khảo sát Chỉ số Hiệu quả quản trị và hành chính công cấp tỉnh ở Việt Nam (PAPI) ghi nhận, chỉ 7,6% số người dân dùng Cổng Dịch vụ công cấp tỉnh năm 2023. Thực tế đó đặt ra yêu cầu cấp thiết về giải pháp giải tỏa điểm nghẽn, với tiêu chí là được thiết kế trên cơ sở tư duy quản trị số, nhằm từng bước nâng cao chất lượng dịch vụ công trực tuyến, thúc đẩy tốc độ chuyển đổi số.

CẤP SỐ NHÂN TRONG THẢM HỌA

 

Trong bối cảnh thiên tai như đợt bão lũ vừa qua, hệ lụy của những tin giả cấp thấp mang công thức quen thuộc như trên trở nên đáng lo ngại gấp nhiều lần, dù không phải lúc nào cũng được phát tán chủ động và mang mục đích lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Ông Nguyễn Mạnh Cường - Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Thủy điện Thác Bà, không quên thời điểm căng thẳng nhất trong đợt bão lũ khi mực nước trong hồ quá mức báo động 1 vào đêm rạng sáng 10/9. “Đó là lúc chúng tôi phải đưa ra những quyết định để chuẩn bị cho kịch bản xấu nhất có thể xảy ra đối với Thủy điện Thác Bà. Cũng lúc này, mạng xã hội xuất hiện những tin đồn về việc vỡ đập Thác Bà, gây hoang mang trong dư luận và lan truyền với tốc độ chóng mặt. Điều này khiến chúng tôi vừa phải ứng phó với tình huống khẩn cấp, vừa phải kết nối tới các cơ quan chức năng, các cơ quan báo chí, truyền thông để đính chính tin đồn thất thiệt, rất vất vả”, ông nhớ lại.

Khác với câu chuyện lừa đảo cá nhân thuần túy, những tin đồn thất thiệt diễn ra trong thời gian bão lũ quá khó để kiểm chứng, đặc biệt với những người chịu ảnh hưởng trực tiếp. Tại những địa phương chịu ảnh hưởng nặng nhất của bão Yagi như Quảng Ninh, Thái Nguyên, Yên Bái, Hải Phòng, Lào Cai, Cao Bằng, Bắc Kạn... thông tin trở thành mặt hàng xa xỉ khi phần lớn trạm phát sóng gãy đổ, khiến người dân rơi vào "vùng trắng".

Bất kỳ thông tin nào xuất hiện trong thời điểm ấy đều có thể tạo ra những hệ lụy khó lường, nhất là với những người khao khát được biết những gì đang xảy đến với gia đình mình.

Theo báo Chính phủ, nhiều tài khoản tung tin giả vỡ đê Yên Lập (Phú Thọ), vỡ thủy điện ở Bát Xát (Lào Cai), vỡ đê Sông Cầu, vỡ đê ở Bắc Giang, đã bị phát hiện và xử phạt. Làm sai phải chịu trách nhiệm, nhưng điểm đáng bàn nhất: Động cơ của những người phát động tin giả không phải tiền. Thứ họ cần chỉ là sự chú ý, nói đơn giản là những lượt “thích”, “thả tim” và “chia sẻ” trên các nền tảng mạng xã hội. Rất phù phiếm, nhưng lại khiến cả cộng đồng xáo động, và không ít người "chết đi sống lại" bởi lo lắng cho thân nhân.

Dĩ nhiên, kẻ gian cũng không bỏ lỡ cơ hội để phát tán tin giả nhằm chiếm đoạt tài sản. Thủ đoạn của nhóm này khá đơn giản như lập fanpage giả mạo Ủy ban Mặt trận Tổ quốc cấp huyện kêu gọi chuyển khoản tiền ủng hộ người dân vùng lũ, nhắn tin điện thoại ủng hộ theo cú pháp hoặc nhắn tin mua hàng cứu trợ... Trên mạng xã hội trong thời gian này, có nạn nhân (đề nghị được giấu tên) thừa nhận đã chuyển 140 triệu đồng cho người lạ để mua 7.000 áo phao chuyển lên Tuyên Quang. Ngay sau khi chuyển tiền, số điện thoại ấy đã không thể liên lạc được.

Chỉ vài giờ sau khi bão Yagi đổ bộ gây thiệt hại lớn tại Quảng Ninh và Hải Phòng, tin đồn về nhắn tin để có lưu lượng internet miễn phí của Viettel lan truyền với tốc độ chóng mặt. Bất chấp việc Cổng thông tin chính phủ và chính Tổng công ty Viễn thông Viettel Telecom xác nhận đây là tin giả, nhưng thời gian từ lúc tin bị phát tán đến lúc đính chính vẫn là quá đủ để kẻ gian trục lợi thành công.

Vẫn là đánh vào cảm xúc và ra tay đúng thời điểm, khi cả nước oằn mình chống bão, và vẫn vô cùng thô sơ như thế, nhưng cheapfake cũng vẫn luôn có "đất dụng võ". Vậy thì, chẳng lời cảnh báo nào là thừa, và mọi sự lơ là đều có thể làm sâu thêm những vết thương.

Cố gắng bình tĩnh để kiểm chứng thông tin, đặc biệt là đối chiếu với các nguồn thông tin chính thống, là điều tuyệt đối nên làm. Hơn thế, việc áp dụng những chế tài nghiêm khắc hơn nữa, giàu tính răn đe hơn nữa từ pháp luật, nhằm xây dựng ý thức tự giác chịu trách nhiệm với phát ngôn của mình trên môi trường mạng, cũng là điều vô cùng cần thiết, từ phía Nhà nước.

Xã hội luôn trân trọng những trái tim nhiệt huyết. Song, điều ấy cần phải đi kèm lý trí, kiến thức, tư duy...

HỆ LỤY MỚI TỪ NHỮNG CÔNG THỨC CŨ

 Định nghĩa đơn giản nhất của Cheapfake, xét cho cùng, chính là tin giả. Song, nó được mang một tên gọi mới, bởi trong kỷ nguyên mạng xã hội này, càng lúc, hệ lụy của những tin giả thô sơ lại càng trở nên đáng sợ

Những "chiêu thức" đơn giản nhưng hiệu quả

Tháng 3/2023, chị L. (40 tuổi) gần như khóc ngất khi nghe cuộc gọi lạ ngay trước lúc đón con tại trường cách cơ quan 30 phút di chuyển. Ở đầu dây bên kia, một người tự nhận là giáo viên trường con chị đang theo học với giọng vồn vã yêu cầu chị chuyển gấp 200 triệu đồng để làm phẫu thuật. Cậu con trai mới 9 tuổi đang nguy kịch do tai nạn giao thông, theo thông tin từ người này. Trong cơn hoảng loạn, chị đã định chuyển tiền. May sao, đồng nghiệp của chị L. kịp can ngăn. Theo lời khuyên, chị L. đã gọi điện tới giáo viên chủ nhiệm để kiểm tra. Con chị hoàn toàn bình an, vẫn đang ở trường đợi phụ huynh tới đón. Số điện thoại lạ nọ cũng không thể liên lạc lại. Khi tỉnh táo lại, chị L. mới nhận ra “giáo viên” nọ không nói rõ con chị học lớp nào, ngã xe ở đâu...

Những cuộc gọi lừa đảo kiểu này từng có thời điểm khiến các phụ huynh hỗn loạn mỗi cuối giờ chiều tại không ít địa phương. Sau nhiều cảnh báo, người dân đã tỉnh táo hơn trước thủ đoạn này. Nhưng, những kẻ lừa đảo không mất nhiều thời gian để "tung chiêu mới": Dụ dỗ nâng hạn mức thẻ tín dụng nhằm chiếm đoạt thẻ.

Không vồn vã hối thúc, kẻ gian trong tình huống này cư xử lịch thiệp, từ tốn hệt như nhân viên ngân hàng được đào tạo chính quy. Qua điện thoại, chúng đặt vấn đề nâng hạn mức thẻ tín dụng với những ưu đãi hấp dẫn như giảm % mua đồ qua sàn thương mại điện tử, giảm giá vé máy bay... Sau khi chuốc cho nạn nhân “say ưu đãi", kẻ gian nhấn mạnh quá trình này hoàn toàn có thể làm online, quá tiện lợi với khách hàng ngại di chuyển ra quầy. Cứ thế, sau vài lần tặc lưỡi, chủ thẻ sẽ tự tay dâng cho kẻ gian toàn bộ số thẻ, mã CVC lẫn OTP gửi về điện thoại để phục vụ cho quá trình nâng hạn mức.

Cả hai thủ đoạn lừa đảo qua điện thoại làm mưa làm gió trong hai năm trở lại, thực tế có cùng công thức: Đánh vào cảm xúc. Công thức này không phức tạp, nhưng hiệu quả vì kẻ gian luôn ra tay đúng thời điểm (thường vào cuối giờ chiều, khi óc phán đoán của phần lớn người dân bị ảnh hưởng sau cả ngày dài làm việc), cũng như dẫn dụ được "con mồi" vào tình thế cảm xúc chi phối hành động.

Và đó, cũng là công thức của mọi thứ cheapfake

CHEAPFAKE VÀ HỆ LỤY THỜI 4.0

 

Về mặt định nghĩa, Cheapfake là thuật ngữ chỉ những nội dung giả mạo được tạo ra bằng các kỹ thuật đơn giản, không đòi hỏi công nghệ phức tạp như Deepfake. Cheapfake có thể là các video, hình ảnh hoặc âm thanh bị chỉnh sửa bằng các công cụ đơn giản như cắt ghép, tua nhanh, làm chậm, thêm văn bản hoặc thay đổi âm thanh. Những chỉnh sửa này thường nhằm thay đổi ngữ cảnh hoặc tạo ra sự hiểu lầm, từ đó gây hoang mang, dẫn dắt dư luận hoặc phục vụ các mục đích lừa đảo.

Khác với Deepfake, vốn sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và học máy để tạo ra các nội dung giả nâng cao và khó phát hiện, Cheapfake chỉ cần những công cụ cơ bản và kỹ thuật thô sơ, do đó có thể dễ dàng được tạo ra trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, sự đơn giản trong cách thức tạo lập không làm giảm đi tính nguy hiểm của Cheapfake; mà ngược lại, nó trở nên phổ biến vì sự dễ tiếp cận và nhanh chóng gây ảnh hưởng.

Như đề cập, Cheapfake không phải là một hiện tượng mới. Giai đoạn đầu, vào thế kỷ 20, các kỹ thuật chỉnh sửa hình ảnh thô sơ đã được sử dụng trong các tờ báo và truyền thông để định hình dư luận. Những bức ảnh cắt ghép, thêm bớt chi tiết nhằm thay đổi câu chuyện không phải là hiếm gặp. Sau đó, sự phát triển nhanh chóng của internet và các nền tảng mạng xã hội như Facebook, YouTube, Twitter đã khiến Cheapfake bùng nổ về quy mô và tần suất. Chỉ cần một phần mềm chỉnh sửa video miễn phí và kỹ năng cơ bản, bất cứ ai cũng có thể tạo ra các nội dung Cheapfake, để phát tán đến hàng triệu người. Cho đến ngày nay, Cheapfake đã trở thành một công cụ được sử dụng rộng rãi không chỉ bởi các cá nhân mà cả các tổ chức với mục đích chính trị, thương mại hoặc lừa đảo.

Internet và mạng xã hội chính là những “cánh tay đắc lực” giúp Cheapfake gây ra nhiều tác hại nghiêm trọng, như: Làm mất uy tín và danh dự - Cheapfake có thể được dùng để hạ bệ danh tiếng của cá nhân, tổ chức thông qua việc tạo ra các nội dung sai lệch về họ. Chúng ta hoàn toàn có thể bắt gặp một video bị chỉnh sửa có thể khiến người xem tin rằng một chính trị gia, một doanh nghiệp, một người tu hành... đã có những lời nói hoặc hành vi không đúng quy chuẩn đạo đức hay quy phạm pháp luật; Gây hiểu nhầm và chia rẽ cộng đồng - Tin giả phổ thông có thể được dùng để lan truyền thông tin sai lệch, gây hiểu nhầm và kích động xung đột giữa các nhóm cộng đồng, tôn giáo, chính trị; Lừa đảo và chiếm đoạt tài sản - thông tin sai lệch thường được sử dụng trong các chiến dịch lừa đảo trực tuyến. Hiện nay, các đối tượng hoàn toàn có thể dễ dàng tạo ra các video giả mạo một người nổi tiếng khuyên dùng một sản phẩm nào đó, có thể khiến người xem mua hàng hoặc đầu tư mà không kiểm tra kỹ lưỡng. Hay, sẽ không khó để chúng ta bắt gặp các biển quảng cáo có hình ảnh của ngôi sao Hàn Quốc đang… cắt tóc tại một tiệm nhỏ ở Việt Nam; Đe dọa an ninh và chính trị - Cheapfake còn có thể làm xói mòn niềm tin của người dân với chính quyền, gây mất ổn định xã hội.

Đòi hỏi giải pháp đồng bộ

Để phòng chống Cheapfake hiệu quả, cần có sự phối hợp toàn diện giữa các cá nhân, tổ chức và chính phủ. Các giải pháp kỹ thuật hay hành chính không thể có được hiệu quả cao nếu như dân trí và tư duy phản biện của công dân vẫn ở mức thấp.

Đầu tiên luôn phải bắt đầu từ nâng cao nhận thức và giáo dục. Tăng cường giáo dục về kỹ năng số và truyền thông, về nhận biết thông tin giả mạo, kỹ năng kiểm tra thông tin và phê phán các nguồn tin không đáng tin cậy. Chú trọng xây dựng các chương trình đào tạo về kỹ năng số, nhắm đến mọi đối tượng từ trẻ em, học sinh, sinh viên cho đến nhân viên văn phòng, giúp họ hiểu rõ về Cheapfake và cách phòng tránh.

Thứ hai, đầu tư cho công nghệ và công cụ phát hiện. Hiện nay đã có khá nhiều công cụ trực tuyến có khả năng phát hiện các nội dung chỉnh sửa như InVID (để kiểm tra video), TinEye (kiểm tra ảnh), giúp người dùng kiểm tra độ tin cậy của các nội dung nghi ngờ. Hoặc, đơn giản nhất là sử dụng Google để kiểm tra nguồn gốc ảnh. Đầu tư, phát triển, áp dụng AI để phát hiện Cheapfake. Đây là giải pháp đang được các công ty công nghệ lớn phát triển các thuật toán AI để có thể phát hiện các dấu hiệu chỉnh sửa trong video và hình ảnh, giúp ngăn chặn sự lan truyền của Cheapfake.

Thứ ba, hoàn thiện Quy định pháp lý và kiểm duyệt. Thắt chặt các quy định pháp lý, cơ quan quản lý Nhà nước cần xây dựng và áp dụng các luật pháp mạnh mẽ để xử lý những cá nhân hoặc tổ chức tạo ra và phát tán Cheapfake. Khi chế tài đủ mạnh và có khả năng thực thi, những hành vi vi phạm sẽ ít cơ hội xảy ra hơn. Các nền tảng mạng xã hội cũng cần được áp các khung chính sách chặt chẽ để kiểm duyệt và gỡ bỏ các nội dung Cheapfake, đồng thời cung cấp cho người dùng công cụ để báo cáo các nội dung sai lệch. Trình độ và bản lĩnh của người kiểm duyệt cũng phải được nâng cao, để có thể nhận dạng các dấu hiệu đáng ngờ.

Thứ tư, nâng cao trách nhiệm của cá nhân và cộng đồng khi kiểm tra thông tin trước khi chia sẻ. Với mặt bằng dân trí và tư duy phản biện còn hạn chế, đây là thách thức đầu tiên và lớn nhất để ngăn các thông tin sai lệch được phát tán. Không ngừng tăng cường ý thức cộng đồng, khuyến khích cộng đồng cùng nhau chống lại Cheapfake bằng cách báo cáo các nội dung sai lệch và không lan truyền chúng, thông qua những công cụ từ các cơ quan có thẩm quyền.

Xét cho cùng, dù muốn hay không, Cheapfake vẫn tồn tại trong cuộc sống. Việc nhận diện và phòng chống Cheapfake là một nhiệm vụ cấp thiết trong thời đại số, đòi hỏi sự hợp tác của mọi người từ cấp độ cá nhân đến toàn cầu, nhằm bảo vệ tính trung thực của thông tin.

CHEAPFAKE- ẨN HỌA KHÔNG THỂ BỎ QUA

 

Theo những bước tiến chóng mặt của trí tuệ nhân tạo (AI), chúng ta bị cuốn vào sự cảnh giác dành cho Deepfake- nghĩa là những thông tin giả được dàn dựng công phu, với các công nghệ thông tin hiện đại, mỗi lúc một khó nhận diện. Tuy nhiên, thực tế, điều vẫn luôn làm mưa làm gió trong xã hội thật cũng như trên mạng ảo, vào bất cứ thời kỳ nào, lại là Cheapfake (có thể tạm hiểu là tin giả bình dân) - những dạng tin giả (fakenews) rẻ tiền, có thể tạo ra một cách cực kỳ đơn giản, dễ phát tán trên môi trường mạng.

Đặc biệt, dù bị cộng đồng đánh giá thấp, Cheapfake vẫn có khả năng tạo nên những tác động tiêu cực rộng rãi, thậm chí không kém gì Deepfake

Cheapfake thật ra không phải là một hiện tượng mới, mà đã xuất hiện từ thế kỷ 20. Song hành cùng sự phát triển của internet và mạng xã hội, các dạng Cheapfake càng được phát tán rộng rãi, thông qua nhiều dạng thức khác nhau, tác động đến nhiều mặt của xã hội.

Đặc biệt, trong một số cộng đồng đặc thù, Cheapfake có thể lan truyền rất nhanh chóng mà ít gặp phải các ý kiến trái chiều, nhờ vào sức lan tỏa mạnh mẽ của mạng xã hội và xu hướng tiêu dùng thông tin của xã hội hiện đại. Do đó, Cheapfake luôn là một ẩn họa đích thực. Đặc điểm nhận dạng Cheapfake, trên thực tế, được thể hiện khá rõ qua các tiêu chí: Chỉnh sửa thô sơ; Ngữ cảnh bị thay đổi - Các video hoặc hình ảnh thường bị cắt bỏ một phần hoặc sắp xếp lại theo cách khác để làm sai lệch thông tin ban đầu; Biến dạng âm thanh - Thay đổi giọng nói, chèn thêm âm thanh hoặc hiệu ứng để tạo ra ấn tượng sai lệch; Thêm văn bản, hình ảnh - Chữ viết, mốc thời gian, biểu tượng hoặc hình ảnh được thêm vào file gốc, để hướng người xem đến một thông điệp sai lệch; Không tự nhiên - Dễ nhận thấy các điểm bất hợp lý khi xem kỹ (thí dụ: miệng không khớp với âm thanh, tư thế không thay đổi, biểu cảm khuôn mặt, các mốc thời gian của sự kiện...). Trong nhiều trường hợp, Cheapfake cũng có thể kết hợp nhiều hoặc tất cả các yếu tố trên.

 

SỚM ỔN ĐỊNH ĐỜI SỐNG NHÂN DÂN

 

Ngày 17/9/2024, Thủ tướng Chính phủ ban hành Nghị quyết số 143/NQ-CP về các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm để khẩn trương khắc phục hậu quả bão số 3. Trong nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm về chuẩn bị sẵn sàng ứng phó với thiên tai, bão lũ, ngập lụt, sạt lở… trong thời gian tới, Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn rà soát các thôn, bản, các gia đình bị vùi lấp mất nhà, tái định cư cho các bản, làng, nhà ở cho người dân đến chỗ an toàn và hoàn thành chậm nhất trước ngày 31/12/2024. Đồng thời, khẩn trương rà soát, tổng hợp các dự án bố trí ổn định dân cư vùng thiên tai cấp bách do các địa phương đề xuất, trong đó có phương án xây dựng khu tái định cư và di dân xen ghép, để di dân tại các địa bàn nguy cơ xảy ra lũ quét, sạt lở đất.

Theo Thứ trưởng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Trần Thanh Nam, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã thành lập các đoàn công tác đến những địa phương bị ảnh hưởng nặng do bão số 3 vừa qua. Qua khảo sát ở Lào Cai, Yên Bái, Tuyên Quang, Hà Giang… việc ổn định đời sống nhân dân là nhiệm vụ cấp bách và cần thiết. Vì vậy, các địa phương cần khẩn trương có những phương án ổn định chỗ ở cho người dân, đặc biệt quan tâm tới những hộ bị mất trắng nhà cửa và nơi có nguy cơ cao sạt lở. Việc bố trí các hộ dân bị mất nhà và những hộ dân ở vùng nguy cơ sạt lở cao cần theo hình thức xen ghép để ổn định cuộc sống. Để ổn định dân cư vùng xen ghép cũng cần bảo đảm đủ lương thực cho người dân. Đồng thời, các địa phương cần rà soát, xem xét, lựa chọn những nơi an toàn để xây dựng khu tái định cư lâu dài cho người dân. Việc xây dựng các khu tái định cư cũng cần tính đến bảo đảm đất sản xuất nông nghiệp cho người dân, tránh xa khu dân cư. Bên cạnh đó, khi xây dựng các khu tái định cư, cần có khoảng cách an toàn với các vùng núi có nguy cơ sạt lở cao; đối với những vùng nguy cơ cao sạt lở cần có hệ thống cảnh báo thiên tai nhằm thông báo tới người dân kịp thời khi xảy ra sự cố. Mặt khác, khi xây dựng kết cấu hạ tầng cần chú ý xây nhà cộng đồng theo hướng đa chức năng vừa là nơi sinh hoạt văn hóa vừa làm du lịch và cũng là nơi cho nhân dân tránh trú khi xảy ra thiên tai".

Trao đổi với chúng tôi, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái Nguyễn Thế Phước cho biết: "Hiện nay, Yên Bái có khoảng 500 đến gần 600 hộ có nhà bị sập đổ hoàn toàn và di dời khẩn cấp nhưng không thể quay về nơi ở cũ do nguy cơ sạt lở cao. Những hộ này, tỉnh đã cơ bản sắp xếp, bố trí để người dân sớm có chỗ ở mới trên tinh thần bố trí tái định cư xen ghép hoặc chọn các vùng đất không vướng vào quy hoạch để chuyển đổi mục đích sử dụng xây khu tái định cư. Tỉnh phấn đấu đến hết ngày 31/12 các hộ dân sẽ có nhà mới để ổn định cuộc sống. Tuy nhiên, về lâu dài cần có sự hỗ trợ từ Trung ương để tỉnh xây dựng các khu tái định cư".

BỐ TRÍ TÁI ĐỊNH CƯ CHO NHÂN DÂN VÙNG SẠT LỞ

 

Ảnh hưởng của mưa, bão, lũ vừa qua ở các địa phương vùng miền núi phía bắc khiến nhiều hộ dân bị sạt lở vùi lấp nhà cửa và có nguy cơ sạt lở chưa thể về nhà. Hiện nay, nhiều hộ dân ở các địa phương đang rất cần nơi ở mới, vì vậy việc sắp xếp, bố trí tái định cư cho nhân dân vùng sạt, nguy cơ sạt lở đang trở nên cấp thiết nhằm ổn định cuộc sống.

Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, bão số 3 (Yagi) và mưa, lũ sau bão ở các địa phương phía bắc khiến 240.291 nhà dân bị hư hỏng, tốc mái, 88.889 nhà dân bị ngập.

Nhiều hộ dân cần nơi ở mới

Tại Yên Bái, qua thống kê, tỉnh có 54 người bị chết (trong đó chủ yếu là do sạt lở đất), hơn 7.000 ha cây trồng thiệt hại. Mưa, bão, lũ cũng làm 27.331 nhà dân bị thiệt hại, trong đó 326 nhà sập đổ hoàn toàn, 973 nhà hư hỏng nặng…

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Yên Bái Nguyễn Xuân Sang cho biết: "Đối với các hộ có nhà bị sập hoàn toàn, tỉnh đã di dời và bố trí chỗ ở tạm nhà người thân. Riêng 21.368 hộ phải di dời người và tài sản trong đợt mưa, lũ vừa qua đến ngày 20/9 đã có 17.725 hộ quay về nhà sau khi nước rút và nguy cơ sạt lở giảm, còn lại 3.643 hộ chưa trở về nhà".

Theo Bí thư, Chủ tịch Ủy ban nhân dân thị trấn Thác Bà, huyện Yên Bình (Yên Bái) Nguyễn Xuân Tùng, thị trấn hiện có 201 hộ nguy cơ sạt lở cần phải di dời. Vấn đề là huyện, tỉnh xem xét đầu tư quỹ đất di dân tập trung để đưa các hộ có nguy cơ sạt lở cao đến nơi an toàn.

Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Lào Cai cho biết, mưa, lũ vừa qua trên địa bàn có 6.761 nhà dân bị ngập nước, sạt lở, lũ cuốn trôi... Đến ngày 22/9, các hộ dân có nhà bị hư hỏng nhẹ cơ bản đã được khắc phục xong và trở về sinh sống; các hộ bị thiệt hại nặng đang tiếp tục sửa chữa.

Hiện nay, vẫn còn hơn 1.101 hộ bị thiệt hại hơn 70% đang ở nhờ người thân, lán tạm thời hoặc các khu kết hợp tránh trú cộng đồng. Các hộ dân diện di dời đang được cung cấp thực phẩm, nước uống, nhu yếu phẩm thiết yếu, bảo đảm không bị thiếu, đói.

Riêng huyện Bảo Yên đã hoàn thành 25 nhà tạm và đưa 25 hộ dân mất nhà đến ở trong thời gian chờ làm nhà mới. Hiện nay, các địa phương đang khẩn trương triển khai thi công các hạng mục để bố trí nơi ở tạm cho các gia đình bị hư hỏng nhà ở hoặc phải di chuyển trong khi chờ xây dựng khu ở mới.

Tại Tuyên Quang, do ảnh hưởng hoàn lưu bão số 3, trên địa bàn tỉnh xảy ra nhiều đợt mưa vừa, mưa to đến rất to. Theo thống kê, toàn tỉnh có hơn 20.500 nhà dân bị thiệt hại nặng, ngập nước, sập đổ, hư hỏng hoàn toàn…

Riêng huyện Chiêm Hóa, có 1.856 nhà bị sập đổ, hư hỏng, trong đó 29 nhà bị lũ cuốn trôi, sập đổ hoàn toàn, 23 nhà bị hư hại rất nặng, 140 hộ phải di dời khẩn cấp ra khỏi vùng nguy hiểm. Nhiều hộ dân tại các xã: Tri Phú, Linh Phú, Bình Phú… vẫn chưa thể về nhà do nguy cơ sạt lở đất đá xảy ra bất cứ lúc nào…

Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Yên Thành, huyện Quang Bình (Hà Giang) Hoàng Ngọc Khánh chia sẻ: "Sau bão số 3, trên địa bàn có 59 hộ phải di dời khẩn cấp, trong đó năm hộ có nhà sập hoàn toàn và 54 hộ di rời khẩn cấp do có nguy cơ sạt lở cao. Riêng thôn Đồng Tâm có 37 hộ, trong đó 16 hộ dân tộc Dao, qua làm việc 14 hộ đã tự chủ động tìm đất để ổn định cuộc sống nhưng vị trí các hộ dự kiến làm nhà thuộc đất ruộng, đất rừng, đất trồng cây lâu năm, không phải đất ở. Đối với 21 hộ người H’Mông, hiện nay đang ở tập trung tại điểm trường thôn Đồng Tiến. Toàn bộ 21 hộ này không tự chủ động được đất ở để ổn định cuộc sống. Tại thôn Yên Lập có 14 hộ đã di dời và đang sống ở nhà văn hóa thôn và người thân".