Tập trận trong vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam và những toan tính của Trung Quốc

 

          Tuần trước, Cục Hải sự Trung Quốc (MSA) thông báo cuộc tập trận diễn ra ở Biển Đông từ ngày 4 đến 15/3 trong khu vực nằm giữa tỉnh Hải Nam của Trung Quốc và Việt Nam. Trung Quốc cũng cảnh báo tàu thuyền tránh xa khu vực này. Đối chiếu tọa độ mà phía Trung Quốc công bố, khu vực tập trận nằm gần ngay chính giữa thành phố Tam Á của đảo Hải Nam và thành phố Huế của Việt Nam. Một phần của khu vực mà Trung Quốc thao dượt quân sự nằm trong vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý của Việt Nam.

          Đây là diễn biến mới nhất trong chuỗi những hành động xâm phạm vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam mà Trung Quốc tiến hành, dựa trên tuyên bố chủ quyền phi pháp ở Biển Đông. Lâu nay, Trung Quốc đơn phương vạch ra “đường chín đoạn” hay “đường lưỡi bò’ – một yêu sách chủ quyền phi lý chiếm tới 80% diện tích Biển Đông dựa trên lập luận “quyền lịch sử”, lấn sâu vào vùng đặc quyền kinh tế của nhiều nước ven Biển Đông, trong đó có Việt Nam.       Theo Công ước Liên hợp quốc về Luật biển (UNCLOS) năm 1982, các quốc gia ven biển xác định vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) của mình với chiều rộng không quá 200 hải lý tính từ đường cơ sở và thềm lục địa với chiều rộng không quá 350 hải lý tính từ đường cơ sở hoặc cách đường đẳng sâu 2.500 m một khoảng cách không quá 100 hải lý. Các vùng biển ngoài phạm vi tài phán của các quốc gia ven biển gọi là biển quốc tế hay biển cả, đáy biển và tài nguyên khoáng sản ở vùng biển quốc tế là di sản chung của nhân loại.        UNCLOS cũng xác định các quốc gia ven biển có quyền chủ quyền đối với tài nguyên thiên nhiên của vùng nước, đáy biển và lòng đất dưới đáy biển; thực hiện một số hoạt động kinh tế và quyền tài phán đối với các hoạt động nghiên cứu khoa học và bảo vệ môi trường. Mọi hoạt động liên quan đến thăm dò, khai thác tài nguyên thiên nhiên tại vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của quốc gia ven biển phải được phép của quốc gia đó; mọi hoạt động không được cấp phép đều là bất hợp pháp, vi phạm các quy định của UNCLOS.

          Đều là thành viên UNCLOS nhưng Trung Quốc lại không tuân theo quy định trên mà tự xác định vùng biển của mình ở Biển Đông một cách phi pháp, dựa trên khái niệm mơ hồ “quyền lịch sử”. Liên quan đến vấn đề này, tháng 6/2016, Tòa trọng tài trong vụ Philippines kiện Trung Quốc đã ra phán quyết cho rằng không có bất kỳ bằng chứng nào cho thấy về mặt lịch sử Trung Quốc đã chỉ một mình thực hiện việc kiểm soát vùng nước trong “đường chín đoạn” cũng như tài nguyên tại đây. Vì vậy, Tòa kết luận không có cơ sở pháp lý để Trung Quốc yêu sách “quyền lịch sử” với “đường chín đoạn”.

          Như vậy, có thể thấy việc Trung Quốc tiến hành tập trận trong vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam, dù dưới bất cứ lý do nào, là phi phạm chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán trên biển phù hợp luật pháp quốc tế, nhất là UNCLOS 1982, của Việt Nam. Nó không tuân thủ Thỏa thuận về các nguyên tắc cơ bản chỉ đạo giải quyết vấn đề trên biển mà Việt Nam và Trung Quốc đã ký kết năm 2011, vi phạm cam kết của Bắc Kinh với Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) ký giữa Trung Quốc và các nước ASEAN năm 2002. Điều 5 của DOC đã nêu rõ “Các bên chịu trách nhiệm thực hiện sự tự chế trong việc thi hành các hoạt động có thể gây phức tạp hoặc leo thang tranh chấp, ảnh hưởng tới hòa bình và sự ổn định…”.

          Liên quan đến hoạt động diễn tập quân sự của Trung Quốc đang diễn ra ở Biển Đông, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam đã khẳng định: “Một phần khu vực thông báo hàng hải thuộc vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa của Việt Nam được xác định theo UNCLOS 1982. Việt Nam đề nghị Trung Quốc tôn trọng và không vi phạm vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa của Việt Nam, không có hành động làm phức tạp tình hình, qua đó góp phần duy trì hòa bình, an ninh, ổn định ở khu vực Biển Đông”.