Nhận diện tin giả và cơ chế lan truyền tin giả

 

Theo các tác giả Zimmermann & Kohring, trên Tạp chí Nghiên cứu Truyền thông (Đức) năm 2018, tin giả là bất kỳ loại thông tin sai lệch nào được tạo ra hoặc phân phối có chủ ý trong một môi trường nơi một sự thật nào đó được khẳng định là có tồn tại, thường chúng có liên quan đến các sự kiện hiện tại, và mang đến cảm giác/hương vị như là tin tức.

Theo các nhà nghiên cứu thuộc tổ chức Friedrich Naumann Stiftung (Đức), đối tượng tạo ra tin giả và lan truyền tin giả không chỉ có người dùng thật, mà nhiều trong số đó là các "social bot". Bots là các chương trình máy tính thực hiện một số tác vụ phần lớn một cách tự chủ, ví dụ: quét các trang web được chỉ định nội dung hoặc gửi tin nhắn. Trên mạng xã hội, các "social bot" tạo tài khoản giả giống tài khoản thật (tức là con người). 

Những tài khoản như vậy có thể chia sẻ tweet trên Twitter hoặc cung cấp lượt thích trên Twitter (và các nền tảng mạng xã hội khác). Mục tiêu chính của các tương tác tự động như vậy với các mục tin tức không phải để thu hút sự chú ý của người dùng thực sự, mà để đảm bảo rằng các thuật toán của nền tảng truyền thông xã hội đánh giá là mục tin tức được quan tâm cao, tăng tương tác của người dùng được chỉ định, tăng mức độ liên quan, và từ đó có nhiều khả năng được hiển thị cho những người dùng khác. Mục đích của "social bot" là thao túng cơ chế này.

Hai động lực chính cho việc sản xuất tin giả là lợi ích tiền bạc và lợi ích tư tưởng. Các đối tượng tạo ra tin giả hoặc phát tán tin giả nhằm có lượng tương tác lớn, gây chú ý trong cộng đồng mạng, hoặc để thu hút quảng cáo, khách hàng; hoặc giúp "lăng xê" hay hạ thấp uy tín của ai đó (có thể là đối thủ chính trị, kinh doanh, hoặc trong đời sống cá nhân).

Nội dung tin giả, thông tin sai lệch thường có nội dung: Châm biếm hoặc chế nhạo: Tin tức không có ý định gây hại nhưng có khả năng lừa gạt; Nội dung gây hiểu lầm: Sử dụng thông tin gây hiểu lầm để đóng khung vấn đề hoặc cá nhân. Loại nội dung này xảy ra khi ai đó sử dụng thông tin gây hiểu lầm để trình bày về các vấn đề hay các cá nhân theo những cách nhất định bằng cách cắt ghép hình ảnh, chọn lọc trích dẫn hay số liệu thống kê; Nội dung mạo danh: Khi các nguồn tin thật bị mạo danh; Nội dung bịa đặt: Nội dung giả hoàn toàn, được thiết kế để lừa dối hoặc gây hại; Liên kết sai: Khi tiêu đề, hình ảnh, chú thích không hỗ trợ hoặc không liên quan đến nội dung; Bối cảnh sai: Khi nội dung thật được đặt trong bối cảnh sai; Nội dung ngụy tạo: Khi thông tin hoặc hình ảnh thật bị tác động để lừa gạt người xem.

Theo kết quả nghiên cứu của Viện Công nghệ Massachuset (MIT), Mỹ, tin sai (false news) thường mới lạ hơn tin thật, và đó có thể là lý do tại sao chúng ta chia sẻ tin giả nhanh hơn và rộng rãi hơn tin đúng (true news) nhiều. Những phản ứng thường thấy và nổi bật đối với tin sai là ngạc nhiên, sợ hãi hay ghê tởm. Trong khi đó, tin tức đúng có xu hướng gây ra phản ứng như buồn, vui, mong đợi và tin tưởng.

                                                                                                STPQ