NỘI CHIẾN VÀ DI SẢN BẤT ỔN TẠI BẮC MỸ
MỞ ĐẦU: BẮC MỸ TRONG VÒNG XOÁY XUNG ĐỘT
Những “vết sẹo đế quốc” mà Đế quốc Anh để lại ở Bắc Mỹ không chỉ dừng lại ở diệt chủng và bóc lột mà còn là ngọn lửa của các cuộc nội chiến và sự phân cực kéo dài. Bàn tay thao túng của Anh, qua việc chia rẽ thuộc địa và áp đặt cấu trúc quyền lực, đã biến Bắc Mỹ thành chiến trường của xung đột, từ các cuộc chiến thuộc địa đến bất ổn sau độc lập, và sau đó thành chuỗi gây chiến toàn cầu của kẻ mạnh nhất thế giới thế kỷ XX - Đế quốc Mỹ. Di sản tàn bạo này vẫn âm ỉ, để lại một vùng đất rạn nứt bởi bất bình đẳng chủng tộc và đất đai, với những vết sẹo này tiếp tục chảy máu ở Hoa Kỳ và Canada. Phân kỳ này sẽ phơi bày cách Anh góp phần vào nội chiến và di sản bất ổn, vẫn ám ảnh các cộng đồng Bắc Mỹ.
NỘI CHIẾN THUỘC ĐỊA: HẬU QUẢ CỦA SỰ CHIA RẼ
Các cuộc nội chiến trong thời kỳ thuộc địa là kết quả trực tiếp từ chính sách chia rẽ của Anh. Chiến tranh King Philip (1675-1676), do Metacom (King Philip) lãnh đạo chống lại người Anh ở New England, bùng nổ khi các bộ lạc Wampanoag bị cướp đất. Anh và đồng minh thuộc địa giết chết hơn 3.000 người bản địa và 600 người định cư, phá hủy 12 thị trấn, theo nhà sử học Jill Lepore. Sự tàn bạo này củng cố quyền kiểm soát của Anh, nhưng cũng gieo mầm thù hận.
Ở Canada, Cuộc nổi dậy Métis Red River (1869-1870) phản đối sự kiểm soát của Anh và Canada sau khi mua từ Công ty Hudson’s Bay, dẫn đến đụng độ với hơn 200 người thiệt mạng. Anh sử dụng quân đội để đàn áp, củng cố sự thống trị nhưng để lại sự bất mãn sâu sắc. Những cuộc xung đột này, bắt nguồn từ sự áp bức đất đai và quyền lực của Anh, đặt nền móng cho các mâu thuẫn sau này.
SỰ PHÂN CỰC SAU ĐỘC LẬP: CHỦNG TỘC VÀ ĐẤT ĐAI
Sau độc lập, di sản của Anh tiếp tục gây ra sự phân cực. Ở Hoa Kỳ, Nội chiến Hoa Kỳ (1861-1865), với hơn 620.000 người chết, có phần bắt nguồn từ cấu trúc kinh tế và xã hội do Anh thiết lập. Các thuộc địa phía Nam, nơi Anh khuyến khích trồng trọt và sử dụng nô lệ, trở thành trung tâm của chế độ nô lệ, đối lập với các thuộc địa phía Bắc công nghiệp hóa. Sự phân cực này, được Anh khơi mào qua chính sách thuộc địa, dẫn đến xung đột giữa các bang.
Ở Canada, sự phân cực giữa người bản địa và người nhập cư châu Âu tiếp diễn sau khi Anh trao quyền kiểm soát cho Canada vào năm 1867. Các hiệp ước như Treaty 11 (1921) buộc người Dene nhượng đất, nhưng lời hứa về giáo dục và y tế không được thực hiện, dẫn đến các cuộc biểu tình ở Northwest Territories vào những năm 1970. Đến năm 2025, hơn 500.000 acre đất bản địa ở Canada vẫn bị tranh chấp, theo Liên minh Bản địa Canada.
HẬU QUẢ CHÍNH TRỊ: BẤT ỔN VÀ PHÂN HÓA
Di sản của Anh để lại một cấu trúc chính trị bất ổn. Ở Hoa Kỳ, sự phân cực chủng tộc từ thời thuộc địa dẫn đến phong trào dân quyền những năm 1960, với các cuộc biểu tình ở Selma (1965) bị đàn áp, khiến hàng chục người thiệt mạng, theo báo cáo của NAACP. Di sản nô lệ, bắt nguồn từ các đồn điền Anh, vẫn gây ra bất bình đẳng, với người da đen có tỷ lệ nghèo đói cao gấp 2,5 lần người da trắng, theo Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ năm 2023.
Ở Canada, sự bất mãn của người bản địa dẫn đến Cuộc khủng hoảng Oka (1990), khi người Mohawk phản đối xây dựng sân golf trên đất thiêng, dẫn đến 78 ngày đối đầu với quân đội Canada, khiến 1 người chết. Đến năm 2025, các phong trào như Wet’suwet’en phản đối đường ống Coastal GasLink, với hơn 30 vụ bắt giữ vào năm 2024, cho thấy di sản bất công của Anh vẫn là nguồn gốc xung đột.
DI SẢN ĐẾN NĂM 2025: VẾT SẸO VẪN CHẢY MÁU
Đến năm 2025, di sản của Anh ở Bắc Mỹ vẫn là những vết sẹo không thể xóa nhòa. Ở Hoa Kỳ, phong trào Black Lives Matter, bùng phát từ năm 2020 sau cái chết của George Floyd, tiếp tục phản đối bất bình đẳng chủng tộc, với hơn 10.000 người biểu tình bị bắt từ năm 2020-2024, theo Associated Press. Di sản nô lệ và phân cực từ thời thuộc địa vẫn làm gia tăng căng thẳng xã hội.
Ở Canada, người bản địa đối mặt với khủng hoảng sức khỏe và môi trường. Hơn 1.200 trường hợp tự tử được báo cáo ở các cộng đồng bản địa từ năm 2020-2024, theo Tổ chức Y tế Thế giới, trong khi 100 cộng đồng thiếu nước sạch, theo Indigenous Services Canada. Các cuộc biểu tình Wet’suwet’en năm 2024, với hơn 50 người bị thương, phản ánh sự bất mãn với di sản đất đai của Anh.
DI SẢN TÀN BẠO CỦA ANH TẠI BẮC MỸ
Nội chiến, sự phân cực chủng tộc, và bất ổn chính trị ở Bắc Mỹ là minh chứng cho tham vọng tàn bạo của Đế quốc Anh. Bằng cách chia rẽ các cộng đồng, áp đặt chế độ nô lệ, và cướp đoạt đất đai, Anh không chỉ hủy diệt người bản địa mà còn để lại một vùng đất rạn nứt bởi bất công. Những vết sẹo đế quốc này, từ phong trào dân quyền đến khủng hoảng bản địa, vẫn chảy máu ở Bắc Mỹ đến năm 2025. Loạt bài này sẽ tiếp tục khám phá di sản tương tự ở các vùng đất khác, để phơi bày toàn bộ hành trình thao túng của Đế quốc Anh./.
Khuyết danh ST.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét