(Khách quan nhưng vẫn chống chỉ định với các bạn me Mẽo và nằm vùng)!
Nga từ lâu đã có một triết lý khoa học rất khác với phương Tây. Họ không coi công nghệ sinh học là một cuộc chạy đua thương mại, mà là hành trình tìm cách để tự nhiên tự chữa lành. Điều này thể hiện rõ ràng từ thời Sputnik-V – loại vắc xin từng bị phương Tây nghi ngờ và chèn ép, nhưng sau cùng lại chứng minh tính hiệu quả, an toàn và độ ổn định vượt trội so với các sản phẩm mRNA đình đám của Mỹ và châu Âu.
Khi thế giới năm 2020 lao vào cơn sốt mRNA, Nga chọn một hướng khác: vector virus adenovirus tái tổ hợp. Sputnik-V sử dụng hai loại vector khác nhau (Ad26 và Ad5) ở hai liều tiêm - một giải pháp cực kỳ khôn ngoan giúp tránh phản ứng miễn dịch với chính vector. Phương Tây lúc đó chế giễu, cho rằng công nghệ này “lạc hậu”, nhưng thực tế Sputnik-V lại đạt hiệu quả hơn 91%, ít tác dụng phụ, bảo quản dễ dàng, và được The Lancet công bố minh bạch. Chính vì không thuộc chuỗi lợi nhuận của Big Pharma và chịu sức ép chính trị, nó bị chậm công nhận bởi EMA và WHO – minh chứng rằng trong thế giới hiện đại, khoa học đôi khi thua truyền thông.
Nhưng ẩn sau Sputnik-V là cả một phương pháp luận – triết lý sinh học của Nga. Họ không “ép” tế bào làm điều trái tự nhiên, mà dẫn dắt tế bào tự làm đúng. Thay vì cưỡng bức gen hoạt động như trong mRNA, các nhà khoa học Nga hướng đến việc tái kích hoạt hoặc tái cấu trúc quá trình tự nhiên có sẵn trong cơ thể. Chính triết lý này đang được nối tiếp trong công nghệ gen mới: chia nhỏ gen lớn, rồi dùng protein intein để ghép lại bên trong tế bào, thay vì cố nhồi nhét toàn bộ gen vào vector virus nhỏ như phương Tây vẫn làm.
Phương Tây cũng đang nghiên cứu hướng split-intein, nhưng Nga cho thấy họ đã tối ưu hóa thành công với tỷ lệ phục hồi đến 80% tế bào – một con số ấn tượng nếu so với kết quả thử nghiệm dual-AAV của Mỹ và châu Âu. Việc công nghệ này đã hiệu quả trên tế bào gan và võng mạc cho thấy tiềm năng điều trị mù lòa và các bệnh di truyền nặng, vốn trước đây bị coi là bất khả thi do kích thước gen quá lớn.
Điểm khác biệt cốt lõi là ở tư duy. Phương Tây tiếp cận theo kiểu “engineer everything” – kỹ sư hóa toàn bộ sinh học: thiết kế protein nhân tạo, lập trình tế bào, mô phỏng DNA như mạch điện tử. Nga thì ngược lại, họ quan sát, hiểu cơ chế tự nhiên đến tận gốc, rồi để chính tự nhiên hoàn thành phần còn lại. Với họ, sinh học không phải là thứ để tái tạo, mà là hệ thống sống có thể được “thuyết phục” vận hành đúng hướng.
Từ Sputnik-V đến công nghệ intein, đó là một chuỗi tiến hóa liền mạch. Giai đoạn 2015–2020, Nga làm chủ vector adenovirus, xây dựng nền tảng kiểm soát biểu hiện gen an toàn. Giai đoạn 2021–2025, họ chuyển sang ghép nối gen nội tế bào – một bước tiến tự nhiên. Và nếu xu hướng này tiếp tục, đến năm 2030, nước Nga có thể đạt đến liệu pháp tự phục hồi gen – nơi tế bào tự sửa lỗi đột biến mà không cần can thiệp ngoại lai.
Không dừng lại ở đó, Nga còn đưa vào sử dụng lâm sàng vắc xin chống ung thư đầu tiên – một bước tiến mà nhiều tập đoàn dược phương Tây vẫn đang thử nghiệm ở giai đoạn nghiên cứu. Điều đặc biệt là Nga đã chuyển giao công nghệ này cho Việt Nam, minh chứng cho một cách tiếp cận khác: khoa học để phục vụ con người, chứ không phải để ràng buộc bản quyền hay kiểm soát thị trường.
Vắc xin ung thư của Nga hoạt động theo nguyên lý kích hoạt miễn dịch tự nhiên – giúp cơ thể nhận diện và tiêu diệt tế bào ung thư mà không gây tổn thương mô lành. Đây là một hướng đi nhân văn, khi Nga chọn chia sẻ công nghệ thay vì biến nó thành công cụ thương mại hóa như Big Pharma thường làm.
Đó không chỉ là câu chuyện khoa học, mà là một tuyên ngôn về đạo đức và nhân văn trong y học. Nga chứng minh rằng có thể phát triển công nghệ cao mà vẫn giữ được bản chất con người – không bị chi phối bởi lợi nhuận, không phục vụ cho thị trường chứng khoán, mà hướng đến sức khỏe cộng đồng.
Trong thế giới nơi Big Pharma định hình chuẩn mực, nơi khoa học bị gắn chặt với lợi nhuận và quyền lực, cách làm của Nga đôi khi bị xem là “ngoài lề”. Nhưng nếu nhìn từ góc độ kết quả – Sputnik-V vẫn an toàn sau hàng triệu liều, vắc xin ung thư đã đi vào lâm sàng, và công nghệ ghép gen intein đạt hiệu suất vượt chuẩn – thì rõ ràng, nước Nga không tụt lại, họ chỉ đang đi trên con đường riêng, chắc chắn và sâu hơn nhiều./.
Khuyết danh ST.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét