Lý luận về hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa

 

Về khái niệm, vị trí, vai trò của hệ thống chính trị, từ Hội nghị Trung ương 6, khóa VI năm 1989, lần đầu tiên Đảng ta nêu thuật ngữ “hệ thống chính trị” và đến Đại hội VII (1991), thuật ngữ “Hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa” được thống nhất sử dụng trong các văn kiện của Đảng, Nhà nước cho đến nay. Hệ thống chính trị ở Việt Nam là một chỉnh thể gồm Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội. Trong đó, Đảng giữ vai trò cầm quyền, lãnh đạo; Nhà nước đóng vai trò quản lý, điều hành, kiến tạo phát triển; Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội có vai trò phát huy quyền làm chủ của nhân dân, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân. Hệ thống chính trị được xây dựng và hoạt động theo những mối quan hệ, cơ chế và nguyên tắc nhất định, thống nhất từ Trung ương đến địa phương và cơ sở, nhằm mục đích xây dựng, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, bảo đảm mọi quyền lực thuộc về nhân dân. Đại hội VIII, Đảng ta khẳng định: “Toàn bộ tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị nước ta trong giai đoạn mới là nhằm xây dựng và từng bước hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa”^[1].

Về tổ chức và cơ chế, phương thức hoạt động, hệ thống chính ở Việt Nam được tổ chức chặt chẽ từ Trung ương đến cơ sở và vận hành theo phương thức hoạt động, cơ chế “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ”, bảo đảm mọi quyền lực thuộc về nhân dân. Đến Văn kiện Đại hội XIII bổ sung, nhấn mạnh: “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội làm nòng cốt để nhân dân làm chủ”^[2].

Về đổi mới hệ thống chính trị, trong đường lối đổi mới của Đảng Cộng sản Việt Nam từ Đại hội VI đến nay, đổi mới hệ thống chính trị là nội dung cốt lõi của lý luận về đổi mới chính trị. Đổi mới hệ thống chính trị ở Việt Nam vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự nghiệp đổi mới, nhằm tăng cường vai trò và nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền của Đảng, hiệu lực, hiệu quả quản lý và điều hành của Nhà nước; nâng cao tính năng động, sáng tạo và vai trò giám sát, phản biện của Mặt trận tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội, bảo đảm toàn bộ quyền lực thuộc về nhân dân. Đổi mới hệ thống chính trị phải tuân thủ nguyên tắc đổi mới nhưng không làm thay đổi chế độ, mục tiêu chính trị; đổi mới nhưng phải giữ vững ổn định chính trị - xã hội.

Đổi mới hệ thống chính trị phải đồng bộ ở cấp Trung ương và cấp địa phương, cơ sở; đổi mới hệ thống chính trị toàn diện, đồng bộ, những phải có bước đi vững chắc, cách làm phù hợp, đúng đắn, có trọng tâm, trọng điểm. Đổi mới hệ thống chính trị gắn với xây dựng, hoàn thiện và phát huy vai trò, hiệu lực, hiệu quả hoạt động của từng thành tố trong hệ thống ấy.

Đổi mới, hoàn thiện hệ thống chính trị gắn kết chặt chẽ với xây dựng, chỉnh đốn Đảng. Đây là nội dung lý luận được Đảng ta bổ sung, phát triển trong Văn kiện Đại hội XIII. Ngay trong chủ đề Đại hội XIII, Đảng đã phát triển thành tố “Tăng cường xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh” của Văn kiện Đại hội XII thành “Tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh. Điểm mới là bổ sung “xây dựng hệ thống chính trị” và không chỉ đề cập đến xây dựng Đảng, mà cả chỉnh đốn Đảng. Mục tiêu xây dựng Đảng gắn với mục tiêu xây dựng hệ thống chính trị, “Nâng cao năng lực lãnh đạo, năng lực cầm quyền và sức chiến đấu của Đảng; xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh toàn diện”^[3]. Điểm mới bổ sung là không chỉ nâng cao “năng lực lãnh đạo” mà cả “năng lực cầm quyền”, không chỉ “xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh” mà cả “hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh toàn diện”. Theo đó, đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với bộ máy và hoạt động của hệ thống chính trị theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 6, khóa XII và Nghị quyết Trung ương 6, khóa XIII. Trong điều kiện mới, bộ máy hệ thống chính trị phải được đổi mới theo hướng tinh, gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả. Đồng thời, đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động của hệ thống chính trị, trên cơ sở đẩy mạnh đổi mới, nâng cao chất lượng công tác nghiên cứu xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện các nghị quyết của Đảng; đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác tổ chức, cán bộ; đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền, giáo dục, vận động; phát huy vai trò, trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên; đồng thời, đẩy mạnh cải cách hành chính; đổi mới phong cách lãnh đạo, phương pháp công tác, lề lối làm việc của các cơ quan lãnh đạo của Đảng từ Trung ương tới cơ sở.

---

[1] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 1996, tr.152.

[2] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Tập I, Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội,2021, tr.172.

[3] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Tập I, Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021, tr.33, 110, 169.