Tri ân, chăm lo người có công với cách mạng không chỉ là đạo lý nghìn đời của dân tộc Việt Nam, mà còn là biểu hiện tập trung sinh động bản chất nhân văn, tiến bộ, vì nhân dân phục vụ của Đảng, Nhà nước ta. Trong kỷ nguyên phát triển mới, chính sách “Đền ơn đáp nghĩa” cần tiếp tục được cụ thể hóa bằng các giải pháp thiết thực, đồng bộ, hiệu quả, phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước, góp phần củng cố niềm tin của nhân dân, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, hiện thực hóa khát vọng phát triển quốc gia hùng cường, thịnh vượng.
Quan điểm nhất quán, xuyên suốt của Đảng về chăm lo người có công với cách mạng
Ngay từ những ngày đầu sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặc biệt coi trọng công tác thương binh, liệt sĩ và chăm lo chu đáo gia đình có công với cách mạng. Trong “Thư gửi Ban Thường trực của Ban Tổ chức “Ngày Thương binh toàn quốc”” năm 1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn: “Thương binh là những người đã hy sinh gia đình, xương máu để bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ đồng bào/ Vì vậy, Tổ quốc và đồng bào phải biết ơn, phải giúp đỡ những người con anh dũng ấy”. Lời căn dặn giàu giá trị nhân văn ấy đã trở thành tư tưởng xuyên suốt trong chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước về công tác “Đền ơn đáp nghĩa”, thể hiện sâu sắc bản chất cách mạng vì nhân dân phục vụ của một Đảng cách mạng chân chính.
Trong mọi hoàn cảnh, thời kỳ, kể cả khi đất nước gặp khó khăn, thách thức, công tác người có công với cách mạng luôn được Đảng và Nhà nước xác định là nhiệm vụ ưu tiên. Điều đó không chỉ thể hiện tình cảm cách mạng và tinh thần trách nhiệm sâu sắc, mà còn là biểu hiện rõ nét của tầm nhìn chiến lược về xây dựng và phát huy khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Đây là nguồn lực nội sinh quan trọng bảo đảm sự ổn định chính trị và phát triển bền vững của đất nước. Văn kiện Đại hội XIII của Đảng khẳng định: “Hoàn thiện và thực hiện tốt luật pháp, chính sách đối với người có công trên cơ sở nguồn lực của Nhà nước và xã hội, bảo đảm người có công và gia đình có mức sống từ trung bình khá trở lên trong địa bàn cư trú”. Quan điểm nhất quán của Đảng ta về chăm lo người có công với cách mạng được xây dựng và phát triển trên nền tảng đạo lý truyền thống của dân tộc: “Uống nước nhớ nguồn”, “Ăn quả nhớ người trồng cây”, là trách nhiệm thiêng liêng của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân, đồng thời là một trong những nội dung cốt lõi thể hiện bản chất ưu việt, nhân văn và tiến bộ của chế độ xã hội chủ nghĩa Việt Nam, một tiêu chí quan trọng phản ánh bản lĩnh chính trị, đạo đức công vụ và tinh thần phụng sự nhân dân của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong hệ thống chính trị. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, chính sách ưu đãi người có công với cách mạng không ngừng được bổ sung, hoàn thiện theo hướng ngày càng toàn diện, bền vững, phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước và nguyện vọng chính đáng của nhân dân.
Những năm qua, chính sách ưu đãi người có công với cách mạng không chỉ dừng lại ở biện pháp hỗ trợ mang tính an sinh xã hội thuần túy, mà được đặt đúng vị trí là một cấu phần thiết yếu trong chiến lược phát triển con người Việt Nam toàn diện, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh - nơi giá trị của con người và sự hy sinh vì cộng đồng, vì đất nước được trân trọng, ghi nhận và chăm lo xứng đáng. Tại Hội nghị Trung ương 7 khóa XIII, yêu cầu “bảo đảm an sinh và phúc lợi xã hội; không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân... Chăm lo đời sống người có công với cách mạng” được nhấn mạnh. Nghị quyết số 42-NQ/TW, ngày 24-11-2023, của Hội nghị Trung ương 8 khóa XIII “Về tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng chính sách xã hội, đáp ứng yêu cầu sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn mới” nhấn mạnh: Chú trọng thực hiện chính sách ưu đãi người có công với cách mạng; quan tâm chăm lo đời sống vật chất, tinh thần người có công, nhất là người ở vùng sâu, vùng xa, người gặp khó khăn trong cuộc sống. Tiếp tục nâng mức chuẩn trợ cấp, phụ cấp ưu đãi theo hướng phải là mức cao nhất trong các chính sách xã hội.
Quan điểm của Đảng về chăm lo người có công với cách mạng còn gắn liền với định hướng chiến lược về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa - một Nhà nước lấy con người làm trung tâm, phục vụ nhân dân là tôn chỉ, nguyên lý xuyên suốt. Trong bối cảnh kỷ nguyên mới - kỷ nguyên của hội nhập quốc tế sâu rộng, chuyển đổi số, phát triển nhanh và bền vững, việc tri ân người có công với cách mạng không chỉ là biểu hiện đạo lý truyền thống, mà còn là thước đo, là chỉ dấu giá trị nhân văn của chế độ, đồng thời là nền tảng tinh thần vững chắc để khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc.
Kết quả nổi bật trong công tác chăm lo người có công với cách mạng
Những năm qua, công tác chăm lo người có công với cách mạng được triển khai bài bản, đồng bộ, ngày càng đi vào chiều sâu, đạt kết quả toàn diện, thiết thực. Hiện nay, cả nước có khoảng 9,2 triệu người có công với cách mạng, bao gồm 1,2 triệu liệt sĩ, gần 140.000 Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, 600.000 thương binh và người hưởng chính sách như thương binh, gần 185.000 bệnh binh, trên 312.000 người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học, cùng hàng triệu người có công với cách mạng khác, như thanh niên xung phong, người bị địch bắt tù đày, người hoạt động kháng chiến giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc, làm nghĩa vụ quốc tế và thân nhân của họ. Con số ấy phản ánh tầm vóc vĩ đại của sự nghiệp cách mạng, thể hiện quy mô sâu rộng và chiều sâu nhân văn của hệ thống chính sách ưu đãi người có công với cách mạng. Đây cũng là biểu hiện sinh động, cụ thể của bản chất Nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân.
Tính đến năm 2024, đã có trên 98,5% hộ gia đình người có công với cách mạng có mức sống bằng hoặc cao hơn mức sống trung bình tại khu dân cư nơi cư trú. Đây là kết quả quan trọng, thể hiện hiệu quả của việc lồng ghép chính sách ưu đãi người có công với cách mạng với chương trình phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương, đồng thời khẳng định vai trò điều tiết, lan tỏa chính sách an sinh xã hội của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân.
Song song với việc hoàn thiện thể chế, hệ thống cơ sở vật chất phục vụ công tác điều dưỡng, chăm sóc thương binh, bệnh binh và người có công với cách mạng được quan tâm đầu tư theo hướng hiện đại, đồng bộ và nhân văn. Nhiều trung tâm điều dưỡng, phục hồi chức năng, chăm sóc sức khỏe người có công với cách mạng được mở rộng quy mô, nâng cao chất lượng dịch vụ, từng bước đáp ứng tốt hơn nhu cầu cả về thể chất lẫn tinh thần của đối tượng chính sách. Đây là sự cụ thể hóa nội dung Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng về “xây dựng hệ thống y tế công bằng, chất lượng, hiệu quả, hiện đại và hội nhập quốc tế” gắn với chăm sóc nhóm đối tượng chính sách đặc biệt.
Hoạt động tri ân người có công với cách mạng tiếp tục được tổ chức thường xuyên, với hình thức phong phú, nội dung thiết thực, tạo hiệu ứng lan tỏa sâu rộng trong đời sống xã hội. Hàng chục nghìn căn nhà tình nghĩa được xây mới hoặc sửa chữa; hàng vạn sổ tiết kiệm tình nghĩa, học bổng, gói hỗ trợ khởi nghiệp, chương trình phụng dưỡng Bà mẹ Việt Nam Anh hùng được triển khai hiệu quả. Nhiều mô hình hỗ trợ sinh kế cho người có công với cách mạng và thân nhân của người có công với cách mạng tiếp tục được nhân rộng tại các địa phương, góp phần khơi dậy tinh thần tự lực, tự cường và ý chí hòa nhập cộng đồng. Đây là biểu hiện cụ thể của quan điểm khơi dậy khát vọng phát triển đất nước, phát huy giá trị văn hóa, con người Việt Nam trong công cuộc đổi mới mà Đảng ta đã nhấn mạnh trong nhiều nhiệm kỳ.
Đặc biệt, Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng đã đánh dấu bước tiến lớn trong hoàn thiện chính sách, pháp luật về người có công với cách mạng. Pháp lệnh xác định rõ đối tượng, điều kiện, tiêu chuẩn hưởng ưu đãi; quy định cụ thể trách nhiệm của các cấp, các ngành; thiết lập cơ chế giám sát chặt chẽ, công khai, minh bạch. Đây là bước thể chế hóa quan trọng định hướng của Đảng về xây dựng chính sách “đồng bộ, khả thi, công bằng, minh bạch, hiệu quả” đối với người có công với cách mạng trong giai đoạn mới.
Tuy nhiên, bên cạnh kết quả đạt được, công tác chăm lo người có công với cách mạng của nước ta còn bộc lộ một số hạn chế, bất cập, như một số chính sách cụ thể còn thiếu linh hoạt, chưa thật sự phù hợp với đặc điểm, điều kiện và nhu cầu đa dạng của các nhóm đối tượng thụ hưởng, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Việc giải quyết hồ sơ tồn đọng, xác nhận người có công với cách mạng trong một số trường hợp đặc thù còn kéo dài, ảnh hưởng đến sự công bằng, tính nhân văn của chính sách...
Bất cập đó đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật và chính sách ưu đãi người có công với cách mạng theo hướng bao trùm, công bằng, đúng đối tượng, đúng bản chất cách mạng, phù hợp với thực tiễn. Đây cũng là yêu cầu được nhấn mạnh trong Nghị quyết số 42-NQ/TW, ngày 24-11-2023, của Hội nghị Trung ương 8 khóa XIII “Về tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng chính sách xã hội, đáp ứng yêu cầu sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn mới”. Công tác phối hợp giữa các ngành, các cấp trong tổ chức thực hiện chính sách nhiều lúc chưa thật sự đồng bộ, thống nhất; nguồn lực đầu tư, nhất là ở cấp cơ sở, còn dàn trải, thiếu trọng tâm, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững. Một bộ phận cán bộ, công chức còn hạn chế về năng lực chuyên môn, đạo đức công vụ, ảnh hưởng đến hiệu quả thực hiện. Ngoài ra, việc triển khai công tác tuyên truyền, giáo dục truyền thống cách mạng và tri ân người có công với cách mạng chưa thật sự sâu rộng, thường xuyên, đặc biệt là đối với thế hệ trẻ. Điều này đòi hỏi “tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa” trong thế hệ trẻ như Đảng đã xác định trong các nghị quyết về công tác văn hóa, con người.
Yêu cầu cấp thiết đặt ra lúc này là tiếp tục đổi mới tư duy, hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện, phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Đây là tiền đề quan trọng để chủ trương, chính sách “Đền ơn đáp nghĩa” của Đảng và Nhà nước thực sự đi vào chiều sâu, góp phần củng cố niềm tin của nhân dân, giữ vững khối đại đoàn kết toàn dân tộc và tạo nền tảng chính trị - xã hội vững chắc cho sự nghiệp phát triển nhanh, bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới.
Yêu cầu đặt ra trong kỷ nguyên mới
Bước vào giai đoạn phát triển mới, nhất là trong bối cảnh đẩy mạnh hội nhập quốc tế, chuyển đổi số và phát triển kinh tế tri thức, công tác chăm lo người có công với cách mạng cần tiếp tục được xác định là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, thường xuyên, có ý nghĩa chiến lược trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đây không chỉ là yêu cầu khách quan nhằm cụ thể hóa đường lối phát triển con người Việt Nam toàn diện theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng, mà còn là nền tảng chính trị - xã hội quan trọng, góp phần bảo đảm an sinh bền vững, giữ vững ổn định chính trị, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Trong điều kiện cạnh tranh toàn cầu và yêu cầu ngày càng cao về quản trị xã hội hiện đại, chính sách “Đền ơn đáp nghĩa” cần được tiếp tục hoàn thiện theo hướng toàn diện, linh hoạt, nhân văn, thích ứng, thể hiện rõ cam kết chính trị của Đảng và Nhà nước trong kế thừa và phát huy truyền thống “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc. Trong bối cảnh tác động của các thách thức phi truyền thống, như già hóa dân số, biến đổi khí hậu, dịch bệnh, chính sách đối với người có công với cách mạng cần được đặt trong tổng thể chính sách phát triển con người, bảo vệ nhóm yếu thế và nâng cao năng lực chống chịu của xã hội. Điều đó đòi hỏi sự chuyển đổi mạnh mẽ về tư duy và phương thức thực hiện chính sách, từ hỗ trợ thụ động sang chủ động trao quyền, từ can thiệp đơn lẻ sang lồng ghép tổng thể, từ hành chính hóa sang xã hội hóa, phát huy vai trò toàn xã hội trong chăm lo người có công với cách mạng. Việc đặt công tác này trong tầm nhìn chiến lược, gắn với các chính sách lớn về con người, an sinh xã hội, quốc phòng - an ninh và đối ngoại, là yêu cầu tất yếu để hiện thực hóa mục tiêu phát triển đất nước “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”.
Một trong những nhiệm vụ then chốt hiện nay là thể chế hóa kịp thời, đồng bộ và hiệu quả chủ trương của Đảng về chính sách người có công với cách mạng thành quy định pháp luật khả thi, phù hợp thực tiễn, bảo đảm công bằng trong tiếp cận, linh hoạt trong triển khai và hiệu quả trong thực thi. Chính sách này cần được cụ thể hóa trong chiến lược phát triển con người toàn diện, coi con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển.
Một yêu cầu có tính đột phá hiện nay là đổi mới tư duy và phương thức tổ chức thực hiện chính sách ưu đãi người có công với cách mạng theo hướng phục vụ, hiện đại, hiệu quả và nhân văn. Giai đoạn hiện nay, ứng dụng chuyển đổi số và cải cách hành chính trong thực hiện chính sách là yêu cầu cấp thiết. Đây là công cụ quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý, minh bạch hóa quy trình, rút ngắn thời gian xử lý, giảm chi phí xã hội và tăng mức độ hài lòng của người dân. Đồng thời, góp phần chuyển đổi cách tiếp cận từ “quản lý hành chính” sang “quản trị xã hội”, thể hiện rõ tinh thần vì nhân dân phục vụ của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân. Việc chuyển hóa chính sách ưu đãi người có công với cách mạng từ “trách nhiệm, nghĩa vụ” sang “động lực phát triển” không chỉ góp phần làm sâu sắc thêm giá trị nhân văn của chế độ, mà còn lan tỏa mạnh mẽ trách nhiệm xã hội, ý chí tự lực và khát vọng vươn lên của những người đã cống hiến cho cách mạng. Đây là nền tảng để xây dựng một xã hội công bằng, bao trùm, không để ai bị bỏ lại phía sau, nơi mọi người dân, đặc biệt là người có công với cách mạng đều có cơ hội phát triển công bằng, toàn diện trong môi trường chính trị ổn định, xã hội nhân văn và văn minh.
Phát huy đạo lý tri ân không chỉ giúp tăng cường niềm tin xã hội vào Đảng, Nhà nước và chế độ xã hội chủ nghĩa, mà còn là cơ sở tinh thần bền vững để bồi đắp khát vọng phát triển, khơi dậy nội lực, hun đúc bản lĩnh chính trị, đạo đức công dân và phẩm chất cách mạng trong mỗi con người Việt Nam thời đại mới. Vì thế, một yêu cầu mang tính chiến lược hiện nay là đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục chính trị - tư tưởng về truyền thống yêu nước, đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, tinh thần tri ân và trách nhiệm công dân đối với người có công với cách mạng. Đây không chỉ là giải pháp bổ trợ cho chính sách “Đền ơn đáp nghĩa”, mà còn là phương thức quan trọng để bồi đắp giá trị văn hóa, tinh thần dân tộc trong quá trình phát triển và hội nhập. Đại hội XIII của Đảng xác định, phải “tăng cường giáo dục lòng yêu nước, lòng tự hào dân tộc, truyền thống và lịch sử dân tộc, ý thức trách nhiệm xã hội cho các tầng lớp nhân dân, nhất là thanh niên”(5). Thông qua hệ thống giáo dục quốc dân, hoạt động của các tổ chức chính trị - xã hội, như Đoàn Thanh niên, Hội Cựu chiến binh, Hội Phụ nữ..., cùng vai trò dẫn dắt của báo chí, văn học - nghệ thuật, cần phát huy mạnh mẽ vai trò của giáo dục truyền thống và khơi dậy tinh thần yêu nước trong toàn xã hội, đặc biệt trong thanh thiếu niên. Công tác tuyên truyền, giáo dục cần được xây dựng bài bản, hiện đại, gắn với thực tiễn đất nước và nhu cầu tiếp nhận của thế hệ trẻ. Việc xây dựng chương trình giáo dục lịch sử, truyền thống yêu nước trong nhà trường, tổ chức diễn đàn tri ân, cuộc thi tìm hiểu tấm gương người có công với cách mạng, cũng như lồng ghép chủ đề “Đền ơn đáp nghĩa” vào sản phẩm văn hóa, nghệ thuật, phim ảnh và nền tảng số sẽ góp phần lan tỏa giá trị nhân văn sâu rộng trong cộng đồng. Trong kỷ nguyên số, cần ứng dụng thành tựu khoa học - công nghệ hiện đại, như trí tuệ nhân tạo, thực tế ảo, thư viện số..., để đổi mới phương pháp giáo dục truyền thống cách mạng. Điều này giúp tăng tính tương tác, trải nghiệm, khơi dậy cảm xúc và nâng cao hiệu quả tiếp nhận, nhất là đối với thế
hệ trẻ.
Trong bối cảnh yêu cầu nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia và thực hiện dân chủ xã hội chủ nghĩa ngày càng trở nên cấp thiết, việc phát huy vai trò giám sát và phản biện xã hội đối với chính sách ưu đãi người có công với cách mạng cần được đặc biệt coi trọng, thể hiện rõ tính dân chủ, công khai, minh bạch của chế độ ta - yếu tố cốt lõi trong xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh, Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân. Cần hoàn thiện hành lang pháp lý, xây dựng quy chế phối hợp chặt chẽ giữa Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức thành viên với cơ quan nhà nước, báo chí, truyền thông và cộng đồng dân cư để hoạt động giám sát, phản biện xã hội thực chất, hiệu lực và hiệu quả hơn.
Bên cạnh đó, việc huy động sức mạnh tổng hợp của toàn xã hội trong phong trào “Đền ơn đáp nghĩa” cần được nâng lên tầm chiến lược. Đây là sự tiếp nối truyền thống “toàn dân chăm sóc người có công”, thể hiện sâu sắc đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” và là biểu hiện sinh động của tinh thần đoàn kết, trách nhiệm cộng đồng trong điều kiện mới với sự vào cuộc của tổ chức, doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế, tổ chức xã hội, nhóm thiện nguyện và toàn xã hội. Sự tham gia của toàn xã hội không chỉ tăng thêm nguồn lực, mà còn tạo sức lan tỏa, khơi dậy ý thức trách nhiệm và củng cố mối liên kết giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân.
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, việc lan tỏa giá trị tri ân còn góp phần xây dựng hình ảnh Việt Nam, một quốc gia - dân tộc nhân văn, nghĩa tình, trách nhiệm trong mắt bạn bè quốc tế. Xã hội hóa công tác chăm lo người có công trên nền tảng giữ vững vai trò lãnh đạo toàn diện của Đảng, điều hành của Nhà nước, không chỉ mở rộng không gian thực thi chính sách, mà còn tạo lập một hệ sinh thái tri ân đa chiều, bền vững. Qua đó, giá trị truyền thống cốt lõi tốt đẹp được tiếp nối và phát huy mạnh mẽ trong kỷ nguyên phát triển mới - kỷ nguyên độc lập, tự chủ, tự tin, tự lực, tự cường, tự hào dân tộc, hội nhập toàn diện và phát triển bền vững. Tri ân người có công với cách mạng không chỉ mang ý nghĩa đạo lý, mà còn góp phần củng cố niềm tin chiến lược, xây dựng nền tảng tinh thần cho phát triển bền vững và giữ vững khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Tri ân không chỉ là nghĩa vụ lịch sử, mà còn là nguồn lực tinh thần quý giá, hun đúc niềm tin, bồi đắp khát vọng và khơi dậy nội lực dân tộc. Tinh thần ấy tiếp tục là nền tảng vững chắc để Đảng, Nhà nước và nhân dân ta vững bước đi lên trên con đường độc lập, tự cường, hiện thực hóa mục tiêu: “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”, vì hạnh phúc của nhân dân, vì tương lai phồn vinh của đất nước, vì sự trường tồn của dân tộc Việt Nam.
