Thiếu tướng Nguyễn Cảnh Hiền - Người cán bộ nhiệt tình và năng động

 Ngôi làng nhỏ quê ông nằm dưới chân dãy núi Hồng Lĩnh, hợp với núi Quyết ở phía Tây thành Vinh và dòng sông Lam tạo nên một vùng nước biếc, non xanh cẩm tú. Tương truyền, đây là nơi có chín mươi chín ngọn núi giống như chín mươi chín con chim Phượng Hoàng, quay đầu về chầu vùng đất địa linh nhân kiệt thành Vinh, xứ Nghệ. Khi hành quân ra Bắc đánh tan 29 vạn quân Thanh, nhận thấy hình sông thế núi ở đây đắc địa, Hoàng đế Quang Trung đã cho xây dựng thành "Phượng Hoàng Trung Đô".

Thôn Xuân Thủy, xã Thanh Xuân, huyện Thanh Chương, quê ông, còn là nơi phát tích của dòng họ Nguyễn Cảnh nổi tiếng "trung, cần, nhân, nghĩa" kéo dài suốt 272 năm, từ năm 1406 đến năm 1678 trong lịch sử phong kiến Việt Nam, từ triều đại Hậu Trần đến triều đình nhà Nguyễn, với nhiều danh tướng kiệt xuất như Đại tướng quân Nguyễn Cảnh Chân, Đại tướng quân Nguyễn Cảnh Dị...

Sinh ra và lớn lên trên vùng đất huyền thoại ấy, tốt nghiệp phổ thông trường huyện, ông lên đường nhập ngũ giữa lúc đất nước còn chia cắt hai miền Nam, Bắc. Nhìn người con thứ ba xúng xính trong bộ quân phục mới, người cha thân yêu của ông dặn dò: Con đi bộ đội, nhớ phấn đấu cho bằng anh, bằng em, xứng đáng với truyền thống quê hương và gia đình. Nắm chặt bàn tay nhăn nheo của người cha vất vả cả cuộc đời hai sương một nắng vì các con, Nguyễn Cảnh Hiền nhòe lệ: Xin cha cứ yên tâm, dù gian khổ thế nào, con cũng sẽ xứng đáng với quê hương của phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh!...

Nói đến đây, Thiếu tướng Nguyễn Cảnh Hiền bỗng dừng lại, mắt ông đỏ hoe, rưng rưng xúc động. Hiểu tấm lòng "trung, cần, nhân, nghĩa" của ông, tôi vội quay đi, để cho ông có khoảng lặng trầm tư trong căn phòng làm việc của mình. Tuổi học trò của tôi vẫn còn thuộc lòng bài học về lịch sử hào hùng phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh những năm 1930, trong đó có Thanh Chương quê hương ông, với những người nông dân áo vải, tay cầm búa liềm nhất tề đứng dậy: "Kìa, Bến Thủy đứng đầu dậy trước. Nọ, Thanh Chương tiếp bước đứng lên. Nam Đàn, Nghi Lộc, Hưng Nguyên. Anh Sơn, Hà Tĩnh một phen dậy rồi...".

Những ngày đầu trong quân ngũ, cũng như những người lính khác, Nguyễn Cảnh Hiền luôn tâm niệm: "Thao trường đổ mồ hôi, chiến trường bớt đổ máu". Làm người lính của Đại đội 6, Tiểu đoàn 2, Đoàn 22b, Quân khu 4, nơi chuyên huấn luyện bộ đội để chi viện cho chiến trường miền Nam, Nguyễn Cảnh Hiền thấy mơ ước của mình được cầm súng, vượt Trường Sơn tham gia chiến đấu, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, có cơ hội trở thành hiện thực. Anh thanh niên ngày nào vẫn còn nhớ mãi các món ăn dân dã của quê hương "nhút Thanh Chương, tương Nam Đàn", nay vác khẩu súng AK với vòng lá ngụy trang rung rinh trên ba lô, nghĩ đến việc xông thẳng vào trận địa quân giặc mà nhả đạn, cùng đồng đội giải phóng nửa nước thân yêu, đã thấy hả lòng, hả dạ, thỏa nguyện chí làm trai của mình.

Với thành tích xuất sắc trên thao trường nóng bỏng gió Lào khô cháy, anh được cấp trên điều đi học Trường Hạ sĩ quan của Quân khu, ra trường trở thành Tiểu đội trưởng của Đại đội 6, Tiểu đoàn 2, Đoàn 22b, Quân khu 4. Đúng vào lúc này, cấp trên có chủ trương điều chuyển một số cán bộ quân đội sang lực lượng Công an nhân dân vũ trang. Nguyễn Cảnh Hiền trăn trở: Nguyện vọng của anh được vào chiến trường đánh Mỹ, nhưng là người lính cách mạng, làm nhiệm vụ gì cũng vẻ vang. Nguyễn Cảnh Hiền trở thành người chiến sĩ quân hàm xanh "Chân đạp mây bay, tóc vờn gió núi". Sau thời gian huấn luyện bổ sung nghiệp vụ cuối năm 1975, anh được về Đại đội 1 Cơ động, Công an nhân dân vũ trang Quảng Bình. Vừa vào đến Quảng Bình, Nguyễn Cảnh Hiền lại được điều động vào Công an nhân dân vũ trang tỉnh Thừa Thiên Huế, biên chế bổ sung về Đồn Biên phòng Hương Sơn, biên giới phía Tây giáp với tỉnh Quảng Nam.

Nhìn vị tướng Biên phòng với gần 40 năm công tác, da sạm đen vì nắng gió, dạn dày nơi biên ải, tôi hỏi nhỏ: Lần đầu tiên làm người chiến sĩ Biên phòng, đứng gác ở biên giới phía Tây Tổ quốc, Thiếu tướng có suy nghĩ gì về lãnh thổ và chủ quyền an ninh biên giới quốc gia? Thiếu tướng Nguyễn Cảnh Hiền mỉm cười hồn hậu: "Đúng là lần đầu tiên cầm súng đứng gác ở nơi biên giới phía Tây tỉnh Thừa Thiên Huế, bên kia biên giới là nước bạn Lào, cảm xúc của mình cứ lâng lâng. Trước đây, chưa biết gì về khái niệm chủ quyền biên giới, lãnh thổ. Nay, đứng ở vùng đất cuối trời của huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế, tình cảm với biên giới thân thương mới ập về, căng tràn lồng ngực: "Mình đã hiểu, thế nào là người lính Biên phòng với trách nhiệm giữ gìn biên cương Tổ quốc! Chính tình cảm chân thành, cái suy nghĩ ban đầu mộc mạc ấy, đã theo suốt mình trong quãng thời gian làm người chiến sĩ quân hàm xanh". Tôi hiểu, có lẽ vì thế mà sau này, khi đã trở thành một vị Tướng Biên phòng, ông vẫn có cảm xúc tươi mới của thuở ban đầu "Non xanh nước biếc trùng trùng. Giữ gìn Tổ quốc ta không ngại ngùng gian lao".

Tháng 8/1976, Nguyễn Cảnh Hiền được cấp trên tin tưởng cử đi học sĩ quan tại Trường Sĩ quan Biên phòng 2 ở thành phố Vũng Tàu, tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu. Sau 3 năm học tập tại trường, tốt nghiệp khóa I, Nguyễn Cảnh Hiền được Bộ Tư lệnh Công an nhân dân vũ trang điều đi học tiếp lớp bồi dưỡng về nghiệp vụ công tác quản lý cán bộ của lực lượng. Ngày ra trường cũng là ngày biên giới Tây Nam của Tổ quốc chìm trong lửa khói, chém giết tàn bạo của bọn xâm lấn từ bên kia biên giới tràn sang. Đồng bào các dân tộc Kinh, Khmer, Chăm cùng với Bộ đội Biên phòng dũng cảm chiến đấu, đánh trả bọn Pol Pot xâm lược, để giữ gìn vẹn nguyên đất đai Tổ quốc. Tháng 8/1979, Nguyễn Cảnh Hiền được cấp trên điều bổ sung về Trung đoàn 6, là một trong 8 Trung đoàn Công an nhân dân vũ trang sang giúp bạn, chiến đấu ở tỉnh Cô Công và Pua Xát, Campuchia, giáp với Thái Lan.

Lúc đầu phối thuộc Lữ đoàn 950, Vùng 5, Bộ Tư lệnh Hải quân, sau đó về trực thuộc Sư đoàn 4, Quân khu 9. Với cương vị là Trưởng ban Cán bộ Trung đoàn, ở chiến trường ác liệt, ra khỏi nhà là "chạm tay vào thần chết", bởi bọn Pol Pot cài mìn ở nhiều nơi. Thời tiết lại rất khắc nghiệt, sốt rét như cơm bữa. Có tháng chỉ ăn lương khô với thịt hộp. Có người phải băng rừng ra suối, đi tìm nắm lá chua về ăn cho đỡ nhớ rau xanh. Bộ đội của Trung đoàn phần vì chiến đấu hy sinh, phần vì bị sốt rét quật ngã. Đau xót nhất là có đồng chí hy sinh, bị giặc Pol Pot xẻ ra làm ba, bốn mảnh cài mìn bên dưới, khi anh em ta trở lại lấy thi hài liệt sĩ lại bị mìn nổ, tiếp tục thương vong.

Mỗi lần đi cùng Chính ủy, Chủ nhiệm Chính trị Trung đoàn xuống các đơn vị làm công tác tư tưởng và tổ chức, thấy bộ đội cứ vơi đi sau mỗi bữa ăn, Nguyễn Cảnh Hiền lại nén đau, nuốt nước mắt vào trong. Anh hiểu, để có biên giới lãnh thổ của Tổ quốc được bình yên, những người con của đất Việt không thể không đổ máu nơi đất bạn. Đó còn là chiến lược bảo vệ biên giới từ xa, giúp bạn là tự giúp mình... Kỷ niệm mà anh nhớ nhất trong những ngày chiến đấu bên đất Campuchia là lần xuống Tiểu đoàn 2 của Trung đoàn. Đây là đơn vị tiến công trên hướng trọng điểm, chiến đấu hy sinh nhiều nhất, có đợt thương vong tới 36 đồng chí mà không lấy được thi hài liệt sĩ. Tiểu đoàn trưởng là đồng chí Đàm Thìn đã từng tâm sự, có khi hàng chục ngày liền không ăn không ngủ được, cứ nhắm mắt là thấy anh em, đồng đội trở về. Nguyễn Cảnh Hiền đã tham mưu để Trung đoàn 6 bàn với Ban Chỉ huy Tiểu đoàn, tìm mọi cách lấy bằng được thi hài liệt sĩ, an táng chu đáo cho anh em, rồi động viên chia sẻ với người Tiểu đoàn trưởng cũng là người bạn thân thiết cùng quê, xốc lại đội hình chiến đấu, trả thù cho đồng đội.

Mùa đông năm 1981, Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 2 lúc này là Nguyễn Tiến Hải chỉ huy bộ đội quần nhau với giặc trên điểm cao 199, tỉnh Cô Công, bị thương rất nặng vào khớp háng. Đang đêm, vượt qua bãi mìn dày đặc, lội bộ gần 10 cây số, Nguyễn Cảnh Hiển cùng đồng đội lên đưa người Tiểu đoàn trưởng về tuyến sau chữa trị. Đêm ấy, giữa cái ác liệt của bom đạn chiến trường, nhìn người đồng đội bị thương rất nặng đang lịm dần, anh thầm nghĩ: Sự hy sinh xương máu của đồng chí, đồng đội vô cùng cao cả, nhưng cao cả hơn đó là những đóng góp của mỗi người lính được cầm súng chiến đấu, bảo vệ Tổ quốc và giúp nước bạn thoát khỏi họa diệt chủng.

Cũng chính mùa đông năm ấy, anh được cấp trên cho nghỉ phép. Nhìn thấy người con trai từ chiến trường ác liệt bên đất bạn trở về, người mẹ già hơn sáu mươi tuổi nhớ thương anh mòn mỏi, đã lâm bệnh, cầm tay con bà bật khóc nức nở. Hai ngày sau thì người mẹ thân yêu của anh ra đi mãi mãi... Một tháng sau đó, bà nội của anh cũng trở về cõi vĩnh hằng. Nỗi đau chồng lên nỗi đau. Nguyễn Cảnh Hiền gồng mình lên chịu đựng. Anh hiểu, để có chiến thắng trở về sum họp với gia đình, trong chiến tranh, mỗi chiến sĩ, ngoài nỗi đau chịu đựng sự hy sinh mất mát của đồng chí, đồng đội, còn phải gánh chịu nỗi đau mất mát quá lớn về người thân, sau những ngày chờ đợi dài dằng dặc và căng thẳng ở quê nhà.

Sau đợt nghỉ phép đầy nước mắt, ông trở lại chiến trường Campuchia. Tháng 10/1984, ông được điều về Quân khu 4, rồi về Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Nghệ An làm trợ lý, rồi làm Trưởng ban Cán bộ, sau đó là Phó Chủ nhiệm Chính trị Bộ đội Biên phòng tỉnh. Năm 1992, ông được cử đi học trường trung cao Biên phòng, rồi về làm Chủ nhiệm Chính trị Bộ đội Biên phòng Nghệ An. Sau đó lại đi học tiếp bổ túc ở Học viện Lục quân Đà Lạt. Ra trường, tháng 4/1994, ông được điều đi nhận nhiệm vụ Tiểu khu phó Tiểu khu 50 (Kỳ Sơn) và 6 tháng sau ông lại được Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng bổ nhiệm Tiểu khu trưởng. Đây là quãng thời gian rèn luyện, thử thách năng lực cán bộ chỉ huy, đồng thời tạo điều kiện cho ông tích lũy được kinh nghiệm, sau này trở thành "tài sản quý báu" của một vị tướng Biên phòng.

Bởi một lẽ, Nghệ An là một tỉnh lớn, có cả biên giới trên bộ và tuyến biển, đảo. Đời sống của nhân dân các dân tộc trong tỉnh nói chung và Bộ đội Biên phòng Nghệ An nói riêng, còn rất nhiều khó khăn, thiếu thốn. Khi làm Chủ nhiệm Chính trị, ông mạnh dạn đề xuất với Đảng ủy, Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh tổ chức phát động phong trào kết nghĩa giữa các huyện phía sau với các đồn Biên phòng. Sau đó nâng lên một bước, đề nghị các huyện, thị và sở, ngành trong tỉnh đỡ đầu đồn Biên phòng và các xã biên giới, nhằm giảm bớt khó khăn trong cuộc sống cho bộ đội và nhân dân vùng biên giới. Nhờ hiệu quả to lớn của phong trào này ở Nghệ An, mà sau đó, Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng tổ chức rút kinh nghiệm, nhân rộng phong trào ra cả nước.

Từ đây, ông đã đúc kết nên một điều: Đối với người chỉ huy, phải chăm lo cuộc sống cho bộ đội và nhân dân các dân tộc, cùng đứng chân trên địa bàn, xây dựng cho được mối đoàn kết chặt chẽ giữa quân với dân, gắn đơn vị biên phòng với cấp ủy, chính quyền địa phương, tạo sức mạnh tổng hợp chăm lo bảo vệ biên giới, từ đó xây dựng nền biên phòng toàn dân vững chắc. Điều này đã theo ông trong những năm tháng làm chỉ huy Tiểu khu 50, Nghệ An. Không kể ngày hay đêm, mưa nguồn lũ quét của mùa mưa hay gió bấc rét cắt thịt, buốt da của mùa khô, ông lăn lộn ở tất cả các xã biên giới nơi đồng bào Mông của huyện Kỳ Sơn sinh sống. Chỗ thì ông đề nghị cấp ủy, chính quyền địa phương và đồn Biên phòng đưa cây lúa nước cho năng suất cao vào trồng thay thế giống lúa cũ, năng suất thấp. Nơi thì ông vận động bà con đưa cây cam, cây mận tam hoa, giống ngô lai, gia súc, gia cầm giống mới vào để nuôi trồng, tạo điều kiện cải thiện cuộc sống và thúc đẩy phát triển kinh tế cho đồng bào.

Những ngày ấy, đồng bào Mông ở Na Ngoi, Nậm Càn, Mường Lống, Mường Xén của huyện Kỳ Sơn, thấy ông đi lại như con thoi giữa các thôn, bản, xóm làng trên vùng núi cao biên giới Việt - Lào, bất chấp khó khăn, vất vả, nguy nan. Yêu quý người chiến sĩ quân hàm xanh, đồng bào Mông ở xã Na Ngoi, Kỳ Sơn đã làm lễ buộc chỉ cổ tay, đặt cho ông cái tên Lầu Vả Xênh, ai cũng yêu qúy, coi ông là người con dân tộc Mông. Người già còn tin tưởng coi ông như già làng, trưởng bản của dân tộc mình. Cùng đồng cam cộng khổ, cùng chia ngọt, sẻ bùi với nhau. Sau này, khi ông chia tay bà con, về lại Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng Nghệ An, đồng bào và cán bộ huyện Kỳ Sơn đã xúc động dặn dò: Lầu Vả Xênh à, về thành phố, nhớ đừng quên con suối, vạt lúa, nương ngô của người Mông ở Kỳ Sơn nhé!

Nhắc đến thời gian làm chỉ huy Tiểu khu 50, ông vẫn nhớ nằm lòng một kinh nghiệm quý trong công tác vận động quần chúng, là hết sức trân trọng đối với tầng lớp trên của đồng bào Mông. Có lẽ vì thế mà sau này, khi đã là Chỉ huy trưởng Bộ đội Biên phòng tỉnh, kinh nghiệm đó được ông vận dụng trong suốt quá trình cùng địa phương xây dựng thế trận bảo vệ an ninh biên giới quốc gia tỉnh Nghệ An. Đó là chuyện về ông Vừ Chông Pao, nguyên Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện, sau này là Bí thư Huyện ủy huyện Kỳ Sơn, tỉnh Nghệ An, tuy đã ngoài 60 tuổi, là già làng có uy tín của đồng bào Mông ở Kỳ Sơn nói riêng và vùng cao biên giới Việt - Lào tỉnh Nghệ An nói chung. Cán bộ, chiến sĩ Biên phòng Nghệ An còn biết, ông Vừ Chông Pao là "hạt giống đỏ" của cấp ủy, chính quyền cơ sở, của sự đoàn kết các dân tộc phía Tây của tỉnh. Người vợ yêu quý của ông vừa mất, tâm trạng ông chông chênh vì nỗi cô đơn nơi núi cao, rừng thẳm dễ bị các đối tượng xấu mua chuộc, lôi kéo. Bằng mọi cách phải giữ cho được ông Vừ Chông Pao, phải tìm cho ông một người bạn đời, sớm hôm nương tựa vào nhau để ông bớt đi nỗi cô quạnh.

Nghĩ là làm, ông cùng lãnh đạo huyện Kỳ Sơn và anh em Biên phòng ở Tiểu khu 50 lặn lội khắp núi rừng, thôn bản, phải kỳ công lắm mới tìm được người phụ nữ tâm đầu ý hợp, đồng ý làm bạn cùng ông. Sau đó, ông đã tham mưu và đề nghị lãnh đạo tỉnh Nghệ An có chính sách đưa ông Vừ Chông Pao về làm Phó Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc tỉnh. Năm 2010, ông Vừ Chông Pao và huyện Kỳ Sơn được Đảng, Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Là Phó Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Nghệ An, gặp lại Thiếu tướng Nguyễn Cảnh Hiền, ông Vừ Chông Pao vẫn cười lớn, siết chặt vị tướng Biên phòng trong vòng tay to khỏe của mình, như núi rừng Kỳ Sơn thuở nào ôm cả hai người con thân yêu của quê hương vào lòng.

Tháng 7/1995, ông được bổ nhiệm giữ chức Phó Chỉ huy trưởng Bộ đội Biên phòng tỉnh Nghệ An, phụ trách ngành hậu cần kỹ thuật. Trên cương vị mới, ông đau đầu một điều, phải làm sao để cùng tập thể Đảng ủy, Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh chăm lo cải thiện đời sống cán bộ, chiến sĩ vượt qua được khó khăn, thiếu thốn, yên tâm bảo vệ chủ quyền an ninh biên giới, vùng biển, đảo của Tổ quốc. Vào thời điểm này, cán bộ, chiến sĩ ở một số đồn Biên phòng tuyến núi tỉnh Nghệ An xuất hiện bệnh đại tràng và bệnh sốt rét, có nơi 9 bệnh nhân nằm điều trị thì có tới 7 đồng chí mắc bệnh đại tràng.

Đi công tác lên miền núi, biên giới, ông đã cho quân y của Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh đi cùng, để tìm nguyên nhân và biện pháp giải quyết vấn đề bức xúc của sức khỏe bộ đội đang đặt ra. Sau một thời gian nghiên cứu, tìm hiểu, thấy được nguyên nhân chủ yếu do đời sống sinh hoạt, ăn uống kham khổ, thiếu khoa học, ông chỉ đạo thực hiện ngay các giải pháp cấp bách: Các đơn vị khẩn trương khai hoang và vận động đồng bào các dân tộc khai hoang trồng lúa nước, vận chuyển gạo từ miền xuôi lên cho các đồn tuyến núi. Quân y Biên phòng quan hệ chặt chẽ với Sở Y tế tỉnh Nghệ An, các trung tâm y tế, các bệnh viện tuyến huyện, mở chiến dịch phòng, chống sốt rét, chữa bệnh đại tràng cho cán bộ, chiến sĩ Biên phòng và nhân dân các xã biên giới.

Nhờ có các giải pháp kịp thời này, chỉ trong một thời gian ngắn, dịch sốt rét và căn bệnh đại tràng của cán bộ, chiến sĩ giảm hẳn, quân số khỏe của các đơn vị đã tăng lên nhanh chóng, sức chiến đấu của các đồn Biên phòng được tăng cường, bộ đội phấn khởi, nhân dân yên ổn sản xuất, yên tâm bám trụ, vững vàng nơi khó khăn, gian khổ ở miền Tây của tỉnh. Thêm một kinh nghiệm quý báu nữa trong chỉ huy, điều hành, quản lý bộ đội mà ông không bao giờ quên...

Đợi Thiếu tướng Nguyễn Cảnh Hiền chiêu một ngụm nước, tôi đột ngột hỏi: Thưa Thiếu tướng, thế còn chuyện riêng về ông, người chiến sĩ quân hàm xanh thì thế nào ạ? Vị tướng Biên phòng hấp háy mắt, tủm tỉm cười nhìn tôi: "Năm 1986 mình lấy vợ. Bà xã nhà mình nguyên là chiến sĩ thông tin, chuyển ngành về làm nhân viên lương thực huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh. Buổi đầu gặp nhau, mình chỉ biết đó là một cô gái dễ thương, có mái tóc đen dài, óng mượt, gia đình có truyền thống cách mạng, bố là cán bộ cách mạng lão thành. Sau này thành gia thất, mình mới nhận ra, đó là người vợ tuyệt vời, cần cù chịu khó, biết chia sẻ khó khăn, đồng cam cộng khổ, thương chồng, yêu con, đặc biệt là biết đối nhân, xử thế, quan hệ hài hòa, chân thành. Mình có được như ngày hôm nay, một phần là nhờ công lao của người vợ Võ Thị Thảo hết mực thương yêu, gia đình trọn vẹn hai chữ Thảo - Hiền, được mọi người yêu quý. Đó là hậu phương vững chắc nhất, làm cơ sở để mình yên tâm phấn đấu trên con đường sự nghiệp". Thiếu tướng Nguyễn Cảnh Hiền nở nụ cười mãn nguyện khi nói về người vợ thân thương của mình.

Là một nhà báo, tôi có may mắn được gần gũi nhiều với ông, kể từ khi ông mang trên vai quân hàm Đại úy, cho đến bây giờ ông trở thành một vị tướng, Phó Tư lệnh lực lượng Bộ đội Biên phòng, nên tôi rất hiểu tình cảm và tính cách của ông. Năm 1998, ông được giao quyền Chỉ huy trưởng Bộ đội Biên phòng Nghệ An. Báo Biên phòng lúc đó luôn quan tâm tuyên truyền về lực lượng Biên phòng quê hương Bác Hồ. Trong thời gian 2 năm tạm quyền, ông đã vượt qua bao khó khăn thử thách "đầy sóng gió". Bằng bản lĩnh và phẩm chất vốn có, ông đã cùng tập thể Thường vụ, Bộ Chỉ huy BĐBP tỉnh quyết tâm củng cố, kiện toàn, đưa lực lượng Bộ đội Biên phòng tỉnh dần ổn định và từng bước phát triển. Sự phấn đấu không mệt mỏi của ông được Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng, Tỉnh ủy Nghệ An ghi nhận.

Tháng 8/2000, ông được bổ nhiệm Chỉ huy trưởng lúc tròn 41 tuổi. Ngay sau khi nhậm chức, chủ trương mà ông đưa ra bàn trong Thường vụ là: Rút ra bài học của người đi trước, tập trung xây dựng mối đoàn kết chặt chẽ trong Thường vụ Đảng ủy, Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh, tìm giải pháp tích cực đưa đơn vị vững bước đi lên. Trước mắt, bằng hành động cụ thể, ông và các đồng chí trong tập thể Thường vụ Đảng ủy, Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh phải gương mẫu, nói đi đôi với làm, xây dựng cho được lòng tin trong cán bộ, chiến sĩ, để Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng, Bộ Tư lệnh Quân khu IV, Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An tin tưởng, giúp đỡ, hỗ trợ Bộ đội Biên phòng.

Ông và tập thể Thường vụ Đảng ủy, Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh đã thống nhất tập trung vào các giải pháp: Xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện, chăm lo đời sống bộ đội, xây dựng quyết tâm bảo vệ biên giới và xây dựng thế trận bảo vệ an ninh biên giới quốc gia tỉnh Nghệ An. Những năm ấy, Bộ đội Biên phòng Nghệ An đã làm được nhiều việc, tạo dựng được lòng tin của cán bộ, chiến sĩ các đơn vị. Sau cái đận nhọc nhằn "vượt thác vũ môn" ấy, Bộ đội Biên phòng Nghệ An liên tục lập công xuất sắc trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ an ninh biên giới Tổ quốc. Thời điểm đó, dọc tuyến biên giới phía Tây, đối diện với tỉnh Nghệ An, có rất nhiều cụm phỉ, vùng phỉ hoạt động ráo riết, trắng trợn, gây bất ổn về an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội ở khu vực biên giới cả cho ta và cho Bạn (Lào).

Nguyễn Cảnh Hiền cùng tập thể chỉ huy đề ra Kế hoạch KT.02 của Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh về vận động, kêu gọi phỉ và những người tiếp tay cho hoạt động phỉ ra hàng. Kế hoạch này được báo cáo Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng, Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An, sau đó sang hợp đồng với lãnh đạo và các lực lượng của Bạn có liên quan. Kế hoạch đó bắt đầu bằng đợt tấn công chính trị, Bộ Chỉ huy Biên phòng tỉnh coi đây là bước đột phá then chốt, tạo động lực để xây dựng biên giới hòa bình, hữu nghị, ổn định, hợp tác và phát triển bền vững, lâu dài giữa Nghệ An với các tỉnh của Bạn. Vì thế, lực lượng được tung vào đây bao gồm những cán bộ dày dạn kinh nghiệm công tác trinh sát, vận động quần chúng do đồng chí Phó chỉ huy trưởng Bộ đội Biên phòng tỉnh chỉ huy.

Mục tiêu tiếp theo của kế hoạch là kết hợp tấn công chính trị, với đấu tranh phản gián làm tan rã các tổ chức phỉ, các cụm phỉ và vùng phỉ ở trong rừng sâu, nằm giữa biên giới hai nước Việt Nam - Lào. Vận động kêu gọi phỉ ra hàng, vận động người thân của phỉ, nhân dân trong vùng phỉ về với chính quyền cách mạng của Bạn. Giáo dục số đối tượng ở các bản của ta không tiếp tay, tiếp tế, che giấu các lực lượng phỉ.

Thiếu tướng Nguyễn Cảnh Hiền nhớ lại: Những năm ấy, đây là kế hoạch lớn của Bộ đội Biên phòng Nghệ An, được các đồng chí lãnh đạo của ta và Bạn đánh giá cao. Vì nó đặt vấn đề sách lược đấu tranh phòng chống tội phạm trong đồng bào Mông, lấy vận động, kêu gọi là chính, làm tan rã các cụm phỉ trong rừng, lâu nay vẫn gây nhức nhối cho an ninh trật tự hai nước, bảo đảm sự đoàn kết, nhân ái, tránh đối đầu, góp phần bảo vệ biên giới từ xa cho chúng ta. Quá trình thực hiện kế hoạch, Thường vụ Tỉnh ủy Nghệ An đã cử các đồng chí trong Thường vụ Tỉnh ủy, Thường vụ Huyện ủy các huyện lên biên giới, cùng với Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh chỉ đạo phối hợp tấn công chính trị. Ban ngày tấn công chính trị, ban đêm đốt lửa trại giao lưu văn nghệ với đồng bào các dân tộc để ổn định tình hình nhân dân và làm giảm căng thẳng của chiến dịch. Riêng Đại tá Nguyễn Cảnh Hiền, có lần ông dẫn "Đội K" của Bộ đội Biên phòng tỉnh Nghệ An, đi cùng đồng chí Bí thư Tỉnh ủy Xiêng Khoảng, lội bộ 3 ngày vào vùng phỉ ở Na Khon (Lào) để vận động, kêu gọi những người lầm đường, lạc lối trở về với nhân dân.

Những ngày sau đó, phỉ và dân phỉ ra hàng các lực lượng của Bạn, đông tới hơn 3.000 người, ra hàng bên phía Nghệ An hơn 100 người, trong đó có hơn chục tướng phỉ "tự phong" ra hàng lực lượng vũ trang của hai nước. Nhân dân tố giác 119 đối tượng chuyên tiếp tế cho các vùng phỉ Lào với Bộ đội Biên phòng Nghệ An. Chỉ huy trưởng Nguyễn Cảnh Hiền giao cho các đồn Biên phòng lấy lời khai, đưa ra giáo dục, kiểm điểm trước nhân dân. Kết thúc kế hoạch với thắng lợi lớn, phía Bạn tin tưởng và cảm phục, phía ta Đại tướng Phạm Văn Trà, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng khi ấy đã đánh giá: Đây là kế hoạch có tầm chiến lược, giúp Bạn là giúp mình, bảo đảm được an ninh biên giới và bảo vệ được biên giới từ xa.

Tiếp theo Kế hoạch KT.02, Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng Nghệ An xây dựng Đề án "Chiến lược bảo đảm an ninh biên giới tỉnh Nghệ An từ năm 2001-2005 và những năm tiếp theo", nhằm thực hiện Nghị quyết 08 của Bộ Chính trị khóa IX về bảo đảm an ninh quốc gia trong tình hình mới. Thường trực Tỉnh ủy Nghệ An đã phê duyệt Đề án này. Nội dung chủ yếu của Đề án là sử dụng lực lượng thanh niên của tỉnh trong thời bình, góp phần xây dựng, phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, bảo đảm an ninh trật tự trên địa bàn toàn tỉnh. Đó là thành lập các Tổng đội Thanh niên xung phong và các Làng Thanh niên lập nghiệp ở khu vực biên giới tỉnh Nghệ An.

Mục đích là sắp xếp lại dân cư, chuyển đổi giống cây trồng, vật nuôi, tạo bước đột phá để nâng cao dân trí và phát triển đồng đều giữa các vùng miền, dân tộc trong địa bàn tỉnh. Lấy thanh niên làm lực lượng chính, vừa vận dụng khoa học kỹ thuật, tạo nên sự trao đổi kinh nghiệm về lao động, sản xuất; vừa tạo tiền đề sinh hoạt văn hóa, làm chuyển biến nhận thức giữa các vùng miền, giữa các dân tộc, có sức lan tỏa lớn trong nhân dân, làm cho tuyến biên giới phía Tây của tỉnh Nghệ An trở thành phên giậu vững chắc bảo vệ chủ quyền an ninh biên giời quốc gia. Đến nay, Nghệ An đã có 15 Tổng đội Thanh niên xung phong và nhiều Làng Thanh niên lập nghiệp nằm dọc tuyến biên giới phía Tây của tỉnh. Đó chính là thành quả mà cán bộ, chiến sĩ Bộ đội Biên phòng Nghệ An đã chung tay, góp sức với cán bộ, đảng viên và nhân dân các dân tộc trong tỉnh tạo lập nên hơn một chục năm vừa qua.

Một kế hoạch lớn và cũng rất tâm đắc nữa của Đại tá Nguyễn Cảnh Hiền, đó là phải xây dựng cho được thế trận biên phòng toàn dân, nằm trong thế trận quốc phòng và an ninh nhân dân trên địa bàn toàn tỉnh. Nhắc đến kế hoạch này, Thiếu tướng Nguyễn Cảnh Hiền không quên nhớ lại vai trò to lớn của người Bí thư Đảng ủy Bộ đội Biên phòng tỉnh, Thượng tá Hoàng Xuân Lương, Phó Chỉ huy trưởng về Chính trị Bộ đội Biên phòng tỉnh (hiện nay ông là Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc của Chính phủ) và tập thể Đảng ủy, Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Nghệ An đầy bản lĩnh và mưu lược. Những ngày ấy, Chỉ huy trưởng Nguyễn Cảnh Hiền đã cùng Bí thư Đảng ủy Hoàng Xuân Lương và tập thể Đảng ủy, Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Nghệ An, tập trung trí tuệ, bàn bạc cụ thể, tỉ mỉ những nội dung chủ yếu của kế hoạch, phương pháp lãnh đạo, chỉ đạo, các giải pháp thực hiện, để triển khai thực hiện kế hoạch thắng lợi và hiệu quả.

Với kế hoạch này, Bộ đội Biên phòng Nghệ An đã tham mưu cho cấp ủy, chính quyền địa phương tập trung vào 3 nội dung chủ yếu của việc xây dựng thế trận biên phòng toàn dân. Đó là củng cố và tăng cường hệ thống chính trị ở cơ sở. Phát hiện, bồi dưỡng, đào tạo, thử thách và sử dụng đội ngũ cán bộ là người các dân tộc. Xây dựng và phát triển các mô hình kinh tế trong vùng đồng bào các dân tộc nơi biên giới, đưa cán bộ chuyên môn của tỉnh, huyện về xã, bản giúp dân làm trang trại. Lấy các đồn Biên phòng làm nòng cốt vừa tham gia xây dựng, phát triển kinh tế, vừa bố trí, điều chỉnh lại các lực lượng công an xã, dân quân, tự vệ các thôn, bản, để tạo thế trận quốc phòng toàn dân và thế trận an ninh nhân dân.

Vào thời điểm ấy, dọc biên giới phía Tây của tỉnh Nghệ An, rất nhiều trang trại với mô hình "vườn, ao, chuồng và rừng", kết hợp giữa phát triển kinh tế với công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm ma túy, tệ nạn nghiện hút, vượt biên trái phép ra nước ngoài, chống các thế lực thù địch và bọn phản động lưu vong câu móc, cài cắm người vào khu vực biên giới tỉnh Nghệ An, đã được xây dựng, như khu kinh tế Nậm Cắn, Mường Lống, Mường Xén, Tri Lễ, Hạnh Dịch, Tam Hợp... trải dài khắp các huyện biên giới của tỉnh như Kỳ Sơn, Tương Dương, Thanh Chương, Quế Phong...

Trong thời gian này, Bộ đội Biên phòng toàn tỉnh tập trung chủ yếu vào việc tham gia xây dựng, củng cố hệ thống chính trị cơ sở các xã biên giới. Tăng cường cán bộ Biên phòng về giữ các chức danh cấp ủy, chính quyền, đoàn thể, nhằm nâng cao hiệu quả lãnh đạo ở các xã biên giới. Sau đó, tiếp tục đưa cán bộ, đảng viên Bộ đội Biên phòng về sinh hoạt tại các chi bộ, các địa bàn ít đảng viên, làm nòng cốt xây dựng chi bộ, phát triển đảng viên, phát hiện và đào tạo cán bộ là người các dân tộc cho các xã biên giới. Thành công và hiệu quả to lớn trong việc thực hiện kế hoạch này đối với sự nghiệp xây dựng, quản lý và bảo vệ chủ quyền an ninh biên giới quốc gia, được Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng đánh giá cao về cách làm của Bộ đội Biên phòng Nghệ An.

Cũng trong thời gian ông làm Chỉ huy trưởng Bộ đội Biên phòng Nghệ An, cả biên giới trên bộ và trên biển của tỉnh đều nổi lên tình hình phức tạp về an ninh trật tự. Trên biên giới phía Tây, tội phạm ma túy xuyên quốc gia hoạt động ráo riết, trắng trợn, với những thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt. Trên tuyến biển, đảo, tình hình buôn lậu, gian lận thương mại nổi lên nhức nhối, công khai. Đảng ủy, Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh cùng một lúc chỉ đạo xác lập các chuyên án đấu tranh cả với tội phạm ma túy, tội phạm buôn lậu chống người thi hành công vụ ở các tuyến, các địa bàn trọng điểm như Nậm Cắn, Thanh Chương, Tương Dương, Quế Phong (về ma túy), Quỳnh Lưu, Cửa Lò, Nghi Lộc (về buôn lậu).

Có lần, khi phát hiện xe ô tô tải từ Xiêng Khoảng về cửa khẩu Nậm Cắn, anh em kiểm tra mãi mà vẫn không thấy ma túy đâu. Bằng kinh nghiệm dày dạn và ý thức nghiệp vụ, Chỉ huy trưởng Nguyễn Cảnh Hiền ra lệnh kiểm tra cụ thể từng chi tiết nhỏ, kín đáo của chiếc xe tải thì những gói heroin mới lộ diện. Hoặc lần khác, ông đi chỉ đạo đánh tội phạm ma túy ở Đồn Biên phòng Quế Phong. Bọn tội phạm ở đây công khai dựng lán trại dọc đường biên giới làm nơi "cảnh giới" với lực lượng Biên phòng, đồng thời làm trạm trung chuyển tiếp nhận ma túy từ nước ngoài về. Trắng trợn hơn, chúng còn ngang nhiên treo giải thưởng lấy đầu Đồn trưởng đồn Biên phòng với cái giá vài chục ngàn đôla. Ông và các cán bộ, chiến sĩ dưới quyền vẫn không nao núng, quyết tâm phá vỡ đường dây buôn bán, vận chuyển ma túy, bắt bằng được bọn cầm đầu.

Trên tuyến biển của tỉnh, hàng lậu từ Trung Quốc và các nước khác được chở bằng tàu thủy, tàu đánh cá ồ ạt đổ về Nghệ An, với vô số đồ cũ đã qua sử dụng như ti vi, tủ lạnh, xe máy, xe đạp, kính xây dựng-làm náo loạn thị trường ven biển ở địa phương và nhiều nơi trong nước. Ông và các đồng chí trong Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh quên ăn, quên ngủ, tìm ra cách đấu tranh mang lại hiệu quả cao nhất mà vẫn yên lòng dân. Với những thành tích hết sức ấn tượng ấy trên tất cả các lĩnh vực, Đại tá Nguyễn Cảnh Hiền xứng đáng được Đại hội Đảng bộ tỉnh Nghệ An bầu đi dự Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX. Và suốt những năm ông làm lãnh đạo, chỉ huy Bộ đội Biên phòng Nghệ An, lực lượng Bộ đội Biên phòng quê Bác nhiều lần được Thủ tướng Chính phủ, Bộ Quốc phòng tặng Cờ thi đua xuất sắc. Riêng ông được Chủ tịch nước tặng thưởng Huân chương Chiến công...

Tháng 11/2005, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định bổ nhiệm Đại tá Nguyễn Cảnh Hiền giữ chức Phó Tư lệnh Bộ đội Biên phòng. Đầu năm 2006, ông được Đảng, Nhà nước thăng quân hàm Thiếu tướng.

Giữ chức Phó Tư lệnh Bộ đội Biên phòng, ông xác định: Vinh dự đấy, nhưng lo lắng cũng không phải ít. Cùng với Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng, ông đã bắt nhịp hòa nhập nhanh vào công việc, thực hiện tốt chức trách, nhiệm vụ của mình, góp phần vào sự nghiệp xây dựng, quản lý, bảo vệ chủ quyền an ninh biên giới quốc gia, vùng biển, đảo của Tổ quốc và xây dựng lực lượng Bộ đội Biên phòng vững mạnh, đáp ứng yêu cầu của đất nước hội nhập và phát triển. Vừa trau dồi thêm kiến thức đã có khi còn học ở Học viện Lục quân, ông vừa miệt mài nghiên cứu nghệ thuật quân sự Việt Nam, truyền thống ông cha ta giữ gìn, bảo vệ biên giới, mở rộng và nâng cao tầm hiểu biết về tri thức quốc phòng, an ninh và đường lối đối ngoại của Đảng.

Được giao chỉ đạo, chỉ huy công tác trinh sát, đấu tranh phòng chống tội phạm ma túy của toàn lực lượng, bằng mọi giải pháp và tư duy cao nhất, ông cùng tập thể Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng hạ quyết tâm xây dựng cho được hai lực lượng tinh nhuệ: Đó là đội ngũ cán bộ Trinh sát Biên phòng và lực lượng chuyên trách đấu tranh phòng, chống tội phạm ma túy. Vào thời điểm ấy, công tác nắm tình hình từ xa để có đối sách chủ động ứng phó đang được đặt ra cấp thiết. Cuộc giao ban, cuộc họp nào, từ cấp thấp đến cấp cao, vấn đề chủ động nắm chắc thông tin, tình hình cả trong và ngoài biên giới, liên tục được đặt lên bàn nghị sự. Không nắm được thông tin, tình hình nội, ngoại biên, thì không biết phải điều quân đi đâu, "đánh" vào vị trí nào, như thế khác nào người bị bịt mắt.

Xây dựng lực lượng Trinh sát Biên phòng không những giỏi về nghiệp vụ tình báo và phản gián, mà còn phải tinh nhuệ trong tác chiến độc lập, nắm được nhiều thông tin có giá trị, chủ động tấn công vào hang ổ của tội phạm thì mới mong thực hiện được chiến lược bảo vệ biên giới từ xa, góp phần bảo vệ toàn vẹn chủ quyền lãnh thổ Tổ quốc, bảo vệ vững chắc an ninh biên giới quốc gia. Cũng trong thời gian này, tội phạm ma túy đã có nhiều phương thức, thủ đoạn hoạt động mới, tinh vi và phức tạp. Chúng đã hình thành các đường dây xuyên quốc gia, lập nhiều đường dây, ổ nhóm lớn, liên kết với cả bọn phản động lưu vong, với các tổ chức chính trị, hoạt động cả bằng đường bộ, đường biển và đường hàng không. Vì vậy, Bộ đội Biên phòng phải xây dựng lực lượng chuyên trách phòng, chống tội phạm ma túy, đủ sức đấu tranh có hiệu quả với mọi âm mưu, thủ đoạn hoạt động của địch và các đối tượng.

Với Thiếu tướng Nguyễn Cảnh Hiền, ông đã cùng tập thể Thường vụ Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng tập trung chỉ đạo, triển khai các biện pháp tích cực để nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác Trinh sát Biên phòng và xây dựng lực lượng chuyên trách phòng, chống tội phạm ma túy. Trong đó, nhiệm vụ được quan tâm chỉ đạo là xây dựng và củng cố tư tưởng, tổ chức của cơ quan Cục Phòng, chống tội phạm ma túy và lực lượng phòng chống tội phạm ma túy Bộ đội Biên phòng, nhằm rèn luyện, tập huấn cho đội ngũ cán bộ, chiến sĩ tinh thông nghiệp vụ, có bản lĩnh chính trị vững vàng, mưu trí dũng cảm, có khả năng chiến đấu cao không chỉ ở khu vực biên giới, mà phải mở rộng khả năng hợp tác với các lực lượng phòng chống tội phạm ma túy nước láng giềng và trong khu vực. Đó chính là tầm nhìn không chỉ cho hôm nay, mà còn phải nghĩ tới cả mai sau của lực lượng Bộ đội Biên phòng trong nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền an ninh biên giới quốc gia.

Và quả thật, việc xây dựng các chuyên án, vụ án với cách đánh mưu trí, dũng cảm, luồn sâu vào hang ổ, băng nhóm, đường dây của bọn tội phạm ma túy cả trong và ngoài nước, từ năm 2005 đến nay, lực lượng phòng, chống tội phạm ma túy của Bộ đội Biên phòng trên khắp cả nước phối hợp chặt chẽ với Quân đội, Công an đã liên tục lập nên những chiến công xuất sắc, được Đảng, Nhà nước và nhân dân ghi nhận.

Ngồi trong căn phòng của Thiếu tướng Nguyễn Cảnh Hiền ở tòa nhà của Bộ Tư lệnh tại số 4 Đình Công Tráng, Hà Nội, tôi nghe ông say sưa kể về những năm tháng lăn lộn cùng cán bộ, chiến sĩ Bộ đội Biên phòng lập án đấu tranh chống tội phạm ma túy xuyên quốc gia. Ông đã cùng các đồng chí trong Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng tập trung nghiên cứu, thảo luận, xây dựng chương trình, dự án lớn, dài hạn đấu tranh chống tội phạm ma túy trên khắp dải biên phòng của Tổ quốc Việt Nam. Những ngày ấy, Cục Phòng chống tôi phạm ma túy của Bộ đội Biên phông mới thành lập, Thiếu tướng Nguyễn Sinh Xô, Cục trưởng Cục Phòng, chống tội phạm ma túy, một người chỉ huy đầy tâm huyết, nhiệt tình, trách nhiệm và có nhiều kinh nghiệm trong chỉ đạo đấu tranh với loại tội phạm nguy hiểm này, đã được Bộ Tư lệnh cử đi cùng với các cán bộ, tiến hành điều tra cơ bản khu vực nội, ngoại biên và một số nước trong khu vực, tìm hiểu đặc điểm của các loại đối tượng có liên quan, để phân loại và đề ra các giải pháp đấu tranh.

Có được những cán bộ dày dạn kinh nghiệm như vậy, ông rất yên tâm và càng tập trung nhiệt huyết chỉ đạo cụ thể, Cục Phòng, chống tội phạm ma túy Bộ đội Biên phòng, xác định đúng tuyến và địa bàn trọng điểm, đường dây trọng điểm, tháng cao điểm, để tìm ra cách đánh thích hợp, mang lại hiệu quả cao, nhưng phải đảm bảo an toàn, giảm đến mức thấp nhất hy sinh, đổ máu cho cán bộ, chiến sĩ trực tiếp tham gia đấu tranh chống tội phạm ma túy. Với sự nỗ lực không mệt mỏi của tập thể lãnh đạo Bộ Tư lệnh trong chỉ đạo, chỉ huy, Cục Phòng, chống tội phạm ma túy Bộ đội Biên phòng, các Đoàn Đặc nhiệm, các đơn vị phòng chống ma túy của Bộ đội Biên phòng các tỉnh, thành phố trong cả nước, đã lập nên những chiến công xuất sắc. Hàng loạt các chuyên án lớn, các đường dây tội phạm ma túy xuyên quốc gia ở các tỉnh Điện Biên, Sơn La, Lào Cai, Quảng Ninh, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Tây Ninh, Bà Rịa-Vũng Tàu, thành phố Hồ Chí Minh bị Bộ đội Biên phòng triệt phá. Hàng trăm đối tượng trong và ngoài nước, hàng triệu viên ma túy tổng hợp, hàng nghìn bánh heroin, hàng chục tấn cần sa, thuốc phiện và nhiều loại vũ khí nóng của bọn tội phạm ma túy, bị Bộ đội Biên phòng bắt giữ, tịch thu.

Từ năm thành lập (năm 2005) đến nay, lực lượng phòng, chống tội phạm ma túy Bộ đội Biên phòng liên tục lập công xuất sắc, được Đảng và Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý. Những chiến công xuất sắc của lực lượng phòng, chống tội phạm ma túy luôn nhận được sự quan tâm đặc biệt của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng. Hàng trăm lượt cán bộ, chiến sĩ vinh dự được tặng thưởng huân chương, huy chương, bằng, giấy khen của Nhà nước, Chỉnh phủ, các bộ, ngành Trung ương, địa phương và Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng. Tất cả những chuyên án, những thành tích trên của lực lượng phòng, chống tội phạm ma túy Bộ đội Biên phòng đều mang dấu ấn chỉ đạo đậm nét của Thiếu tướng Nguyễn Cảnh Hiền, Phó Tư lệnh Bộ đội Biên phòng. Đây quả là một kỳ tích của lực lượng chuyên trách non trẻ chống tội phạm ma túy của Bộ đội Biên phòng trong những năm qua.

Gần đây, để tham mưu cho Đảng, Nhà nước, Bộ Quốc phòng trong việc đấu tranh chống loại tội phạm nguy hiểm này, ông và các đồng chí của mình còn bắt tay xây dựng và thí điểm thực hiện một kế hoạch đặc biệt, mang tên KH.1048. Mục đích của kế hoạch này là, làm sao đưa được cả hệ thống chính trị vào cuộc chiến phòng, chống ma túy một cách thật sự và có hiệu quả, chứ không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng chuyên trách. Để có được kế hoạch này, ông và hai vị tướng Biên phòng đứng đầu hai Cục của Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng phải "nếm mật nằm gai", ăn đói, nhịn khát, nằm ngủ giữa rừng Lóng Luông, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La nhiều ngày đêm để chỉ đạo các Trinh sát Biên phòng nghiên cứu, điều tra quy luật của bọn tội phạm, khi vận chuyển ma túy qua biên giới Việt Nam - Lào.

Theo Thiếu tướng Nguyễn Cảnh Hiền, tuy Chính phủ chỉ đạo rất sát sao, phải phát động được toàn dân tham gia phòng, chống ma túy; các lực lượng Công an, Quân đội, Bộ đội Biên phòng đã tích cực đấu tranh chống tội phạm ma túy, nhưng sự phối kết hợp chưa thực sự đồng bộ, bài bản. Công an làm gì, Quân đội làm gì, Bộ đội Biên phòng làm gì, cấp ủy, chính quyền địa phương làm gì và nhân dân tham gia gì trong "thế trận toàn dân phòng chống ma túy" ấy, thì chúng ta chưa tạo ra sức mạnh tổng hợp. Cái hay của kế hoạch KH.1048 của Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng chính là ở chỗ đã chỉ ra được, đã "phân vai" cho cả hệ thống chính trị tham gia cuộc chiến chống ma túy cực kỳ cam go, quyết liệt và nguy hiểm này. Hay nói cách khác, đây là kế hoạch chủ động phòng ngừa tội phạm ma túy tận gốc của cả hệ thống chính trị từ tỉnh, huyện, xã, bản biên giới cùng với Bộ đội Biên phòng. Đây mới là kế hoạch cơ bản, lâu dài, chiến lược do Bộ đội Biên phòng làm nòng cốt, chuyên trách.

Khi kế hoạch KH.1048 triển khai thực hiện thí điểm ở địa bàn tỉnh Sơn La và Hủa Phăn (Lào), sau khi nghe Thiếu tướng Nguyễn Cảnh Hiền thuyết trình, đồng chí Bí thư Tỉnh ủy Sơn La đã bật thốt lên: Từ khi tôi làm Bí thư Tỉnh ủy, thấy rất rõ Sơn La là địa bàn trọng điểm về ma túy, muốn được nghe một lực lượng nào đó, một cơ quan nào đó, một đơn vị chức năng nào đó, làm tham mưu đề xuất một kế hoạch toàn diện về công tác đấu tranh chống loại tội phạm nguy hiểm này. Nay Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng đem Kế hoạch KH.1048 đưa "cả hệ thống chính trị vào cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm ma túy" lên thí điểm thực hiện ở địa bàn hai tỉnh Sơn La và Hủa Phăn, thì tôi mừng quá rồi! Nói theo cách của nhà khoa học thế giới đó là "Ơrêca. Ơrêca - Tìm thấy rồi, tìm thấy rồi!"

Theo Kế hoạch KH.1048, khâu quan trọng nhất là phát động ý thức tự giác của quần chúng, nhận rõ cái đúng, cái sai. Quần chúng sẽ cung cấp tin tức đối tượng ở địa bàn đi đâu, làm gì, đến nhà ai, đều báo cho Công an, Quân đội, Bộ đội Biên phòng. Cấp ủy, chính quyền địa phương phải quản lý được đối tượng tại nơi ở và nơi đến. Trinh sát nghiệp vụ phải kiểm soát được hành vi của đối tượng mua bán cái gì, trao đổi, gặp gỡ với ai, lên được danh sách đối tượng và sờ được "gáy" đối tượng. Từ chứng cứ nghiệp vụ trinh sát, chuyển hóa thành chứng cứ pháp lý, để cấp ủy, chính quyền địa phương gọi hỏi đối tượng về lý do vắng mặt, đi khỏi nơi cư trú và đến cư trú trái phép ở nơi khác, mà không đăng ký quản lý hành chính. Sau đó mới đưa ra trước nhân dân để nhân dân kiểm điểm giáo dục. Lúc này, một là đối tượng biết bị lộ vì dính đến ma túy, nên ăn năn hối hận, không dám phạm tội nữa. Hai là, nếu đối tượng vẫn cố tình phạm tội thì sẽ bị nhân dân theo dõi, tố giác, bị lực lượng chức năng bắt giữ (công tác bắt giữ chỉ là phần ngọn).

Cái cốt lõi nhất của kế hoạch, chính là giải pháp đưa cả hệ thống chính trị vào cuộc "Xây dựng thế trận toàn dân tham gia phòng, chống tội phạm ma túy" một cách thực sự. Hơn một năm nay, kế hoạch này được tiến hành thí điểm ở địa bàn tỉnh Sơn La, đã làm cho đồng chí Thào Xuân Sùng, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Sơn La (nay đồng chí là Phó Trưởng ban Dân vận Trung ương) rất tâm đắc, phấn khởi và đồng tình ủng hộ. Bí thư Thào Xuân Sùng còn đề nghị Bộ Tư lệnh Bộ đội biên phòng nâng cấp thành "kế hoạch quốc gia" để Chính phủ nhân rộng ra địa bàn cả nước.

Nhìn gương mặt tự tin của Thiếu tướng Nguyễn Cảnh Hiền, tôi biết ông và Bộ Tư lệnh cũng rất tâm đắc với kế hoạch đầy trí tuệ và thiết thực này. Phải chăng, đây cũng là một nét chấm phá của kế hoạch tổng thể mang tầm chiến lược trong bảo vệ an ninh biên giới quốc gia trước tình hình mới. Thấy được tầm quan trọng, thiết thực của Kế hoạch KH.1048, sau này ông khởi xướng, thống nhất trong Bộ Tư lệnh nghiên cứu sâu hơn cả cơ sở lý luận và thực tiễn, nâng lên thành một đề tài khoa học cấp bộ do ông làm chủ nhiệm. Năm 2014 đề tài được Bộ nghiệm thu, đánh giá xuất sắc và từ đó tiếp tục được ứng dụng trong thực tiễn, đạt hiệu quả cao.

Dù ở bất kỳ cương vị công tác nào, dù khó khăn, gian khổ và nguy hiểm đến đâu ông vẫn kiên định, vững vàng, quyết tâm vượt qua, luôn tìm tòi sáng tạo với những cách làm hiệu quả, đề xuất nhiều giải pháp thiết thực trong công tác biên phòng, đến nay vẫn còn nguyên giá trị, đặc biệt trong đấu tranh phòng chống tội phạm ma túy. Sau thành công của nhiều trận đánh, nhiều chuyên án mà ông trực tiếp chỉ đạo, nhiều người cho rằng, tên ông là Nguyễn Cảnh Hiền, nhưng ông chỉ dành chữ Hiền trong quan hệ với đồng đội, với nhân dân, còn trong chỉ đạo tấn công tội phạm thì ông luôn nhiệt tình và năng động.