Ngoại giao phải luôn đi đầu, phát hiện sớm, nhanh và đúng các nguy cơ và
thách thức
Baoquocte.vn. Theo Thiếu tướng Lê Văn Cương, nguyên Viện trưởng Viện
Nghiên cứu Chiến lược (Bộ Công an), tình hình khu vực và thế giới ngày càng
phức tạp, ngoại giao sẽ là lực lượng đầu tiên phát hiện sớm, phát hiện nhanh và
phát hiện đúng những thời cơ và thách Theo Thiếu tướng Lê Văn Cương, trong bối
cảnh tác động của quá trình toàn cầu hóa trên thế giới và Việt Nam hội nhập sâu
rộng - chính thức từ khi Việt Nam gia nhập ASEAN và bình thường hóa với Mỹ giữa
những năm 1990 - vấn đề an ninh-quốc phòng và đối ngoại trở nên gắn liền với
nhau không tách rời. Ông cho rằng, vấn đề đối ngoại thực chất xét đến cùng đó
là vấn đề an ninh quốc gia.
Mối quan hệ gắn chặt giữa quốc phòng
an ninh và đối ngoại do đó chính là vấn đề khách quan của thời đại toàn cầu,
hội nhập quốc tế sâu rộng. Đây cũng là vấn đề toàn cầu chứ không phải của riêng
Việt Nam.
Không chỉ có vậy, cũng theo ông Lê
Văn Cương, vai trò của đối ngoại còn bao trùm lên tất cả các lĩnh vực, trong đó
có cả kinh tế-xã hội, văn hóa, giáo dục...
Thế giới hiện nay đứng trước nhiều
thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống mà một quốc gia không thể
tự mình giải quyết. Theo ông, đối ngoại có vai trò như thế nào để giải quyết
các thách thức an ninh này?
Trước đây, an ninh truyền thống là
cuộc đấu tranh trên lĩnh vực quốc phòng, thông qua phương tiện là vũ khí chiến
tranh.
Còn hiện nay, việc cả thế giới với
hơn 200 quốc gia hiện đang gồng mình chống dịch Covid-19, rồi cuộc chiến đang
diễn ra trên không gian mạng giữa các cường quốc - giữa Mỹ và Trung Quốc, giữa
Mỹ và Nga - sục sôi, quyết liệt nhưng âm thầm không có tiếng súng, tiếng đạn
pháo. Đó là an ninh phi truyền thống.
Trong bối cảnh hiện nay, khi các thách
thức an ninh truyền thống, phi truyền thống ngày càng mở rộng thì đối ngoại
càng quan trọng, có vai trò dẫn đầu, có tính chất quyết định trong phát triển
của đất nước.
Đơn cử, việc kiểm soát đại dịch
Covid-19 cần phải có hợp tác quốc tế, thông qua các hoạt động đối ngoại là chủ
yếu, chứ không thể dùng súng đạn, điệp viên tình báo…
Các thách thức an ninh mới, mở rộng
hơn so với trước thì cũng dẫn đến yêu cầu phải có những hình thức mới của đối
ngoại. Ý kiến của ông như thế nào?
Nhớ lại trong lịch sử Việt Nam, thắng
lợi của hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ là do có sự lãnh đạo của
Đảng – yếu tố đóng vai trò quyết định, sự đồng thuận đoàn kết chặt chẽ của hàng
chục triệu người như một.
Nhưng trong đó, có một nguyên nhân
không bao giờ được bỏ qua, là sự hỗ trợ quốc tế. Nếu không có sự viện trợ vũ
khí, đạn dược từ Liên Xô, Trung Quốc thì Việt Nam cũng sẽ giải phóng được đất
nước, nhưng không phải là ngày 30/4/1975 mà sẽ bị đẩy lùi xa hơn với nhiều tổn
thất hơn nữa.
Ngày nay, khi các khái niệm an ninh
mở rộng thì chúng ta phải mở rộng phạm trù hoạt động ngoại giao, và phải sử
dụng những biện pháp tổng hợp phi vũ trang.
Đó là ngoại giao văn hóa để lôi cuốn
sự chú ý và và tôn trọng của đối tác. Đó là ngoại giao vaccine để thúc đẩy
chuyển giao công nghệ vaccine… Như vậy đối ngoại ở đây không chỉ trong lĩnh vực
văn hoá, mà còn cả y tế, xã hội...
Đối ngoại phải luôn
đi đầu, là hoa tiêu
Đánh giá của ông về vai trò của ngoại
giao nói chung?
Trong thời kỳ kháng chiến giành độc
lập và thống nhất đất nước, Đảng và Nhà nước ta đã sáng suốt thực hiện mặt trận
ngoại giao. Chính nhờ mặt trận ngoại giao mà chúng ta đã nhận được sự ủng hộ
rộng rãi, tạo điều kiện cho Việt Nam giảm bớt thương vong, rút ngắn thời gian
giải phóng đất nước.
Hiện nay cũng vậy. Không phải ngẫu
nhiên mà ta thiết lập quan hệ đối tác chiến lược và đối tác toàn diện với tất
cả các nước Ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc. Đây chính là mặt
trận ngoại giao.
Không phải ngẫu nhiên mà 192/193 quốc
gia bỏ phiếu cho Việt Nam trúng cử vào Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo
an Liên hợp quốc năm 2019.
Phải nói rằng hoạt động ngoại giao đã
giúp nâng tầm vị thế trên toàn cầu của Việt Nam. Thế giới đã biết đến Việt Nam
thông qua hoạt động ngoại giao, chứ không phải là biết đến Việt Nam có bao
nhiêu tàu ngầm hay bao nhiêu tên lửa.
Ngoại giao đã trực tiếp góp phần nâng
cao vai trò, vị thế của Việt Nam trên thế giới. Cũng chính ngoại giao đã góp
phần giữ ổn định quan hệ giữa Việt Nam với Trung Quốc và tiếp tục duy trì phát
triển mở rộng quan hệ Việt Nam với Mỹ.
Chính trong nhiệm kỳ Đại hội lần thứ
XII của Đảng, ngoại giao đã góp phần rất lớn trong những thành tựu chung của
đất nước. Ngoại giao cùng với quốc phòng an ninh đã tạo ra dấu ấn trong nhiệm
kỳ XII với những “điểm son” như: Năm 2017 tổ chức thành công APEC ở Đà Nẵng,
năm 2018 tổ chức thành công Diễn đàn Kinh tế thế giới ở Hà Nội mà mới đây ông
Giám đốc Diễn đàn nhấn mạnh rằng, trong 27 năm qua chưa bao giờ có một điễn đàn
kinh tế thành công như ở Hà Nội.
Tháng 2/2019, Việt Nam bảo vệ thành
công cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ-Triều giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Kim
Jong Un - sự kiện lôi cuốn cả thế giới chú ý theo dõi lần đầu tiên từ năm 1945
với hơn 2.700 nhà báo quốc tế đã đến Hà Nội để đưa tin.
Việc chúng ta bảo vệ thành công hàng
trăm cuộc họp các cấp của ASEAN trong suốt năm đảm nhận cương vị Chủ tịch luân
phiên năm 2020 cũng tạo ra dấu ấn đặc biệt quan trọng.
Những hoạt động phối hợp chặt chẽ
giữa ngoại giao - quốc phòng - an ninh như vậy đã khiến cả thế giới thừa nhận
Việt Nam là một đất nước thanh bình, an toàn, ổn định và mến khách.
Như vậy, trên trục đối ngoại an ninh
- quốc phòng, kinh tế thì ngoại giao gần như là một mũi đi trước hợp tác với an
ninh và quốc phòng, mở đường cho đất nước phát triển, ngược lại, an ninh-quốc
phòng hỗ trợ và gắn chặt với ngoại giao.
Ông có nghĩ rằng bởi vậy mà định
hướng đối ngoại của Đại hội Đảng lần thứ XIII đặt vấn đề phát huy vai trò tiên
phong của đối ngoại?
Đây là sự phát triển về nhận thức mới
của Đảng. Lần đầu tiên Nghị quyết Đại hội xác định vai trò tiên phong của đối
ngoại.
Nhưng thực tế thời gian vừa qua,
ngoại giao đã thực sự đi tiên phong, nhất là trong trực tiếp góp phần vào cuộc
chiến chống Covid-19 thông qua ngoại giao y tế, ngoại giao vaccine.
Đã có sự vào cuộc của không chỉ Bộ
trưởng Ngoại giao, mà với tất cả các lãnh đạo cấp cao nhất, từ Tổng Bí thư, Chủ
tịch nước, Thủ tướng và Chủ tịch Quốc hội, và cả hệ thống chính trị, mà trong
đó Bộ Ngoại giao đóng vai trò tham mưu, tổ chức.
Chống dịch như chống giặc. Chưa bao
giờ ngoại giao lại có thể xuyên thủng mọi hàng rào để mở rộng hợp tác như vậy.
Trong những điều kiện nhất định, có nước hỗ trợ chúng ta hàng chục triệu liều
vaccine, có nước hàng trăm nghìn liều. Nhưng điều quan trọng là chúng ta đã tận
dụng được lòng tin của cộng đồng quốc tế, góp phần chống dịch.
Không chỉ nhấn mạnh vai trò tiên
phong của đối ngoại, Đại hội Đảng cũng đặt vấn đề xây dựng một nền ngoại giao
toàn diện và hiện đại. Ông quan niệm thế nào là một nền ngoại giao toàn diện,
hiện đại?
Trước đây khi nói đến ngoại giao chỉ
là nói đến Bộ Ngoại giao, nhưng ngày nay ngoại giao đã trở thành hoạt động của
tất cả các cơ quan Đảng, Nhà nước, Quốc hội, và của nhân dân.
Ngoại giao cũng là của các ngành, của
các Bộ: ngoại giao, quốc phòng, công an, kế hoạch-đầu tư, tài chính, văn hóa...
Tính toàn diện được đặt ra là như
vậy. Chỉ trong vòng 7, 8 tháng đầu triển khai Nghị quyết Đại hội XIII, chúng ta
đã thấy các hoạt động ngoại giao được thực hiện toàn diện trên tất cả các lĩnh
vực, các ngành, kể cả cấp địa phương.
Cần phát hiện sớm,
nhanh và đúng các chuyển biến
Theo ông, bối cảnh mới, tình hình mới
đang đặt ra những yêu cầu mới nào với các hoạt động đối ngoại?
Văn kiện Đại hội lần thứ XIII của
Đảng xác định phông chung của thế giới là hòa bình, hợp tác phát triển vẫn là
xu thế chủ đạo. Nhưng trong xu thế chung đó, vẫn tồn tại nhiều xung đột khu
vực, xung đột trên lĩnh vực kinh tế, chính trị, an ninh, chủ quyền lãnh thổ,
tôn giáo, sắc tộc…
Bức tranh chung là như vậy. Nhưng
cũng có nhiều điểm mới. Đó là từ năm 2021, tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương
sẽ diễn ra hợp tác và cạnh tranh mang tính đối đầu ngày càng gay gắt giữa Mỹ và
Trung Quốc.
Khi quan hệ Mỹ-Trung vừa hợp tác vừa
cạnh tranh và cạnh tranh mang tính đối đầu và ngày càng gay gắt đặt ra cả thời
cơ cũng như thách thức cho Việt Nam. Khó khăn của Việt Nam là không cẩn thận sẽ
phải chọn bên, cũng như sẽ khó khăn trong hợp tác nội bộ ASEAN.
Nhưng ngược lại, trong căng thẳng đó,
ASEAN sẽ có cơ hội phát huy vai trò trung tâm kết nối, và vai trò của Việt Nam
cũng sẽ được đánh giá cao. Các cường quốc muốn hay không cũng phải thiết kế
quan hệ với Việt Nam. Về kinh tế, rất nhiều tập đoàn khi tìm đất mới để đầu tư
cũng sẽ đến Việt Nam.
Xét trên những khía cạnh đó thì theo
tôi, trong bối cảnh mới của khu vực và thế giới, Việt Nam có cả thách thức và
cơ hội nhưng nhìn tổng thể thì cơ hội lớn hơn thách thức. Vấn đề là Việt Nam
làm sao để tận dụng được cơ hội và vượt qua thách thức này.
Thật ra mà nói đây là một vấn đề lớn,
được đặt ra không phải bây giờ mà từ cách đây hơn 2.000 năm. Trong thời kỳ phát
triển rực rỡ nhất của Trung Quốc, những “người khổng lồ” như Khổng Tử, Tôn Tử,
Mạnh Tử… từ những năm 400, 500 trước Công Nguyên đã đặt ra vấn đề “giữ nước từ
khi còn chưa nguy”.
Trong bối cảnh tình hình thế giới
diễn biến phức tạp như hiện nay, các nguy cơ an ninh phi truyền thống và truyền
thống cùng tác động vào an ninh Việt Nam nói riêng và các nước nói chung, khơi
lại vấn đề “bảo vệ đất nước từ sớm, từ xa” có ý nghĩa quan trọng.
Và trong khi bảo vệ đất nước một cách
tổng thể, và cả từ sớm, từ xa như vậy, ngoại giao thực sự có vai trò đi tiên
phong, giống như “mắt thần” phát hiện những chuyển biến mới trên thế giới và
trong khu vực, phát hiện nguy cơ để cảnh báo Đảng, Nhà nước điều chỉnh chính
sách đối nội, đối ngoại và có phương án ứng phó kịp thời, tận dụng thời cơ,
vượt qua thách thức.
Vậy trong thời tới, làm thế nào để
phối hợp tốt hơn giữa an ninh và đối ngoại?
Quan trọng nhất là phải tỉnh táo,
nhận rõ những chuyển biến lớn của khu vực và thế giới, phán đoán được rung lắc
của những mối quan hệ đặc biệt quan trọng.
Do tình hình khu vực và thế giới ngày
càng phức tạp nên vai trò của ngoại giao càng ngày càng lớn và sẽ là lực lượng
đầu tiên giúp phát hiện sớm, phát hiện nhanh và phát hiện đúng những thời cơ và
thách thức trong chuyển biến, vận động của mối quan hệ quốc tế lớn, từ đó tham
mưu cho Đảng, Nhà nước có những kế sách để tận dụng tối đa ra những cơ hội và
vượt qua thách thức.