Ảnh hưởng kéo dài từ đại
dịch Covid-19 đã khiến nhiều hoạt động của nhà trường, phụ huynh, học sinh,
sinh viên phải thay đổi để thích ứng với tình hình mới. Song song với hoạt động
giảng dạy trực tuyến, các nền tảng, ứng dụng công nghệ cũng đem tới giải pháp
hỗ trợ trong hoạt động quản lý, trao đổi thông tin giữa giáo viên với gia đình
và người học.
Tuy nhiên do một số nguyên
nhân, nhiều bất cập đã nảy sinh trong quá trình vận hành, trong đó đáng lo ngại
là nguy cơ thông tin độc hại núp bóng các diễn đàn học sinh, sinh viên, đòi hỏi
cần phải ngăn chặn kịp thời.
Trên thực
tế, các công cụ, ứng dụng, phần mềm như thư điện tử, sổ liên lạc điện tử, ứng
dụng tin nhắn, trang fanpage... dần trở nên quen thuộc, phổ biến. Xuất phát từ
nhu cầu học tập, mở rộng giao lưu, tương tác, không ít giáo viên, phụ huynh
cũng như học sinh, sinh viên đã tích cực sử dụng diễn đàn trực tuyến (forum) và
gần đây là các ứng dụng tin nhắn, mạng xã hội.
So
với hình thức truyền thống như họp phụ huynh tại lớp, phát giấy thông báo,
phiếu khảo sát lấy ý kiến phản hồi của học sinh, sinh viên về hoạt động của nhà
trường,... các nền tảng, công cụ trên có nhiều ưu điểm như: tiết kiệm thời gian
đi lại, tiết kiệm chi phí in ấn tài liệu, việc cập nhật, chia sẻ, phản hồi
thông tin nhanh chóng, trực tiếp.
Quá trình tạo trang (page),
nhóm (group) trên các nền tảng mạng xã hội khá đơn giản; mọi tài liệu, từ văn
bản liên quan đến các đoạn hội thoại, bình luận đều có thể được ghi nhớ, lưu
trữ, tải về máy tính, điện thoại thông minh một cách dễ dàng nhờ nền tảng ứng
dụng hoặc dịch vụ cloud storage (lưu trữ đám mây). Một số phần mềm như Google
form (biểu mẫu) cho phép người dùng thực hiện chế độ ẩn danh khi tham gia đánh
giá, đặt và trả lời câu hỏi khảo sát, bình chọn. Nhờ tính năng kết nối mở,
nhiều đơn vị tuyển dụng cũng có thể tham gia các diễn đàn, trang, nhóm của nhà
trường và học sinh, sinh viên để tìm kiếm nhân lực phù hợp.
Chưa kể, những công cụ này còn
có chức năng tìm kiếm, liên lạc, hỗ trợ làm cầu nối giữa nhà trường với cựu học
sinh, sinh viên, giúp mối liên kết có thể kéo dài trong nhiều năm. Xét từ ưu
thế công nghệ, thói quen người dùng cùng với sự tác động của đại dịch, lựa chọn
ứng dụng, mạng xã hội phục vụ cho việc dạy, học, quản lý và đối thoại giữa nhà
trường với người học, thầy cô giáo với cha mẹ học sinh không còn là giải pháp
tình thế mà trở thành xu hướng thiết yếu trong thời đại 4.0.
Dù vậy thời gian qua, một số
hoạt động trên các trang, nhóm được lập với mục đích tương tác giữa thầy và
trò, giữa học sinh, sinh viên, giữa thầy cô và cha mẹ học sinh, lại chưa diễn
ra như mong muốn. Nguyên nhân chủ yếu là do các diễn đàn này đều được lập ra
một cách tự phát. Đó là chưa kể đến tình trạng hàng loạt trang, nhóm trên mạng
xã hội mang tên các trường đại học, trường trung học phổ thông danh tiếng song
thực chất được lập ra với mục đích bán hàng, lừa đảo tuyển dụng cùng nhiều động
cơ không trong sáng.
Không chỉ rơi vào tình trạng
nhiễu loạn thông tin, một số trang, nhóm của học sinh, sinh viên, fanpage của
nhà trường đang hoạt động sai mục đích ban đầu. Chẳng hạn, có trang danh nghĩa
là diễn đàn của sinh viên nhưng chuyên đăng tải các tin tức cóp nhặt, quảng
cáo, truyện ngôn tình nhảm nhí, thậm chí cổ xúy lối sống hưởng thụ, thực dụng,
ích kỷ của một nhóm người trẻ.
Tuy nhiên, mỗi bài đăng của
trang này vẫn thu hút đến hàng nghìn lượt yêu thích, bình luận, chia sẻ. Hiện
tượng sử dụng câu hỏi ẩn danh, nhóm kín để bôi nhọ, tấn công cá nhân, đời tư
của giảng viên và sinh viên, xúc phạm nhà trường cũng đang diễn ra tràn lan
trên nhiều trang, nhóm.
Cá biệt, có trường hợp ở một
trường THPT tại Hà Nội, một nhóm chat (trò chuyện phiếm) đã được lập để một số
học sinh nói xấu, miệt thị ngoại hình của một học sinh khác trong lớp. Hiện
tượng này đang là nỗi ám ảnh của nhiều người, gây hệ lụy khó lường. Một số học sinh
vì bị phê bình nặng lời hay công kích, nói xấu, tẩy chay ngầm trên diễn đàn đã
rơi vào trạng thái trầm cảm hoặc dẫn tới việc có thái độ, hành vi tiêu cực.
Bên cạnh đó, có tình trạng một
số admin (người quản lý) các trang, nhóm về nhà trường và học sinh, sinh viên
hiện nay còn thiếu chuyên nghiệp, thậm chí hầu như chưa có kinh nghiệm về điều
hành, quản trị các nền tảng mạng xã hội, nên để xảy ra không ít sai sót, bất
cập. Công tác quản trị, bảo mật kém cũng dẫn đến tình trạng bài viết có nội
dung “rác”, quảng cáo lậu, đường dẫn chứa phần mềm virus, mời gọi vào các nhóm
mang chủ đề cờ bạc, khiêu dâm,... xuất hiện nhan nhản trên nhóm, trang song
chưa có biện pháp khắc phục hữu hiệu.
Thậm chí, website, fanpage
chính thức của một số trường tên tuổi ở trong nước gần như không hoạt động, mà
chỉ lập ra mang tính hình thức. Vì vậy việc tam sao thất bản các văn bản, tin
tức của nhà trường trên các trang, nhóm đó khá phổ biến. Cũng vì thiếu cơ chế
kiểm soát nghiêm ngặt, trên trang web của một trường khá nổi tiếng ở miền trung
còn dẫn lại thông báo tuyển sinh “học bổng xã hội dân sự” của một tổ chức phản
động. Đây chỉ là một vài thí dụ cho thấy những thông tin sai sự thật, độc hại
đang lan tràn mất kiểm soát trên một số diễn đàn mạng của các trường hoặc của
học sinh, sinh viên.
Những diễn biến có chiều hướng
phức tạp như trên trong việc ứng dụng công nghệ số để tạo mối liên kết giữa nhà
trường, học sinh, sinh viên cũng như cha mẹ học sinh cho thấy các nhà trường
cần quan tâm hơn nữa tới hoạt động quản lý, đối thoại với phụ huynh học sinh
trên các nền tảng mạng xã hội, ứng dụng tin nhắn,... Việc thường xuyên quan
tâm, lập các tài khoản, trang chính thức là cần thiết để phụ huynh, học sinh có
một kênh trao đổi chính thống với ban giám hiệu, giáo viên nhà trường. Đây cũng
là biện pháp hữu hiệu góp phần hạn chế, ngăn chặn tài khoản, trang mạo danh để
lan truyền thông tin xấu, độc, sai sự thật.
Nhà trường cần quan tâm, theo
sát hoạt động cụ thể của một số trang, nhóm mang chủ đề giáo dục, học tập, đời
sống học sinh, sinh viên có nhiều lượt người theo dõi. Từ đó, có thể hợp tác
với quản trị viên các nhóm này để cùng đăng tải, chia sẻ những thông tin, thông
báo chính xác, kiến thức giá trị, quảng bá hình ảnh về môi trường học tập cho
những người quan tâm, muốn tìm hiểu các hoạt động của nhà trường. Bên cạnh đó,
mỗi trường cũng cần tuyên truyền định hướng quy tắc ứng xử cho giáo viên, sinh
viên, học sinh khi tham gia mạng xã hội dựa trên Bộ quy tắc ứng xử trên mạng xã
hội được Bộ Thông tin và Truyền thông ban hành ngày 17/6/2021.
Đặc biệt chú ý vai trò của gia
đình trong công tác quản lý, giám sát học sinh, sinh viên (nhất là các em ở độ
tuổi vị thành niên) khi tham gia môi trường mạng là hết sức quan trọng. Thực tế
hiện nay, vì nhiều nguyên nhân khác nhau, một bộ phận phụ huynh học sinh, sinh
viên còn lơ là, chủ quan, xao nhãng khi thấy con em tham gia các nhóm, trang
mạng xã hội, chỉ đến khi sự cố đáng tiếc, nghiêm trọng xảy ra mới phản ánh tới
giáo viên, ban giám hiệu nhà trường. Khi đó, việc khắc phục hậu quả là không dễ
dàng.
Cùng với những tiện ích, các
ứng dụng công nghệ và mạng xã hội cũng mang đến thách thức mới cho ngành giáo
dục, đặc biệt với người làm công tác quản lý, thầy cô, cha mẹ học sinh, sinh
viên. Chỉ khi nắm bắt, hiểu rõ vấn đề này, chúng ta mới có những biện pháp,
cách thức thích ứng phù hợp. Giờ đây, bên cạnh kiến thức chuyên môn, thầy cô và
cha mẹ học sinh, sinh viên cần trang bị cả kỹ năng tin học, tâm lý,... để có
thể đồng hành, bảo vệ học sinh, con em mình trước nhiều hiểm họa tiềm ẩn trên
không gian mạng.
Cần coi việc phối hợp tạo ra
các chuyên trang, nhóm trên mạng xã hội, ứng dụng tin nhắn có chất lượng cao
liên quan đến giáo dục, nhà trường và đời sống của học sinh, sinh viên là nhiệm
vụ cấp bách. Bởi lẽ, tạo ra không gian sinh hoạt, học tập lành mạnh chính là
biện pháp hữu hiệu nhất giúp học sinh, sinh viên có thêm động lực, nhiệt huyết
để phấn đấu, phát huy năng lực của bản thân, tránh xa và ngăn chặn kịp thời
những thông tin độc hại núp bóng các diễn đàn học sinh, sinh viên đang tồn tại
trên internet và mạng xã hội.