Tấm Cám là một trong những truyện cổ tích nổi tiếng nhất Việt Nam, được dịch ra nhiều thứ tiếng trên thế giới, được chuyển thể sang phim truyền hình, điện ảnh, âm nhạc, hoạt hình… Bài hát “Bống Bống Bang Bang” của bộ phim Tấm Cám còn là một trong những MV dành cho trẻ em được xem nhiều nhất châu Á và thế giới. Tấm Cám đi vào đời sống Việt Nam, là một bài học của người xưa về việc “ở hiền gặp lành”, sống lương thiện và tu dưỡng đạo đức. Bên cạnh đó còn mang những khát vọng về giai cấp, sự vươn lên, pháp luật, đạo đức và màu sắc văn hóa dân tộc, tín ngưỡng.
Nhưng, có nhiều Tiktoker, và cả những sao hài
kịch hạng A chắc do thiếu content, lại bật “mode xét lại” và họ bắt đầu ca
tụng, tẩy trắng cho Cám và dì ghẻ, nói Tấm ác độc, vu cho truyện Tấm Cám có
một kết thúc “man di” và “thiếu đạo đức”. Một số Tiktoker và nghệ sĩ hài lậm
ngôn tình quá đà bắt đầu “ship” linh tinh, từ ship Tấm với Cám, ship vua với mẹ
Cám rồi còn cả chuyện tình tay ba, tay bốn. Và chuyện cái giỏ của Tấm đi bắt
tôm bắt tép thì các danh hài lại bỏ cái.. (bao) O cái áo đi mưa mà chả bao giờ
mang... và còn nhiều ngôn từ phản cảm.
Thứ nhất, nói về truyện cổ tích, là những câu
chuyện do dân gian sáng tác, mang màu sắc huyền ảo, phiêu lưu, có tính chất thể
hiện tín ngưỡng và văn hóa lâu đời. Các truyện cổ tích thường được sáng tác ở
một thời điểm không thể xác định cụ thể, nhưng chắc chắn là rất xa hiện tại, có
khi là cách hàng ngàn năm. Hồi ấy, bối cảnh lịch sử - xã hội, thói quen, phong
tục, cách sống cũng khác hiện tại, chúng ta không thể đem những nét hiện đại rồi
phê phán truyện cổ tích là “man di”, “mọi rợ” hay “thiếu đạo đức” được.
Nếu bạn đọc và hiểu rõ về những thể loại tương
tự ở các quốc gia khác như thần thoại Hy Lạp, thần thoại Bắc u, cổ tích Trung
Quốc, cổ tích Thái Lan… thì bạn sẽ rất bất ngờ trước những tính tiết rất… vớ
vẩn, vi phạm luân thường đạo lý xã hội hiện đại. Như cưới người thân chung dòng
máu, hoặc một số chi tiết mà thời nay hẳn sẽ được quy là mê tín, dị đoan…
Thứ hai, cái kết trong truyện Tấm Cám vốn có
nhiều dị bản. Một trong những dị bản nổi tiếng nhất và được biết đến nhiều nhất
là Cám bị Tấm sai người rót nước sôi, rồi làm mắm cho mẹ Cám ăn, mẹ Cám ăn một
hồi thấy đầu lâu của con rồi lăn ra chết. Một dị bản khác “bớt dã man” hơn là
mẹ Cám chết ức khi biết con mình bị rót nước sôi. Một phiên bản lành hơn thì
chỉ được ghi tóm tắt là “bị vua trị tội” hoặc “bị sét đánh chết trên đường”.
Với mục đích giảng dạy, làm bài học cho thiếu nhi, đoạn kết của Tấm Cám được
điều chỉnh cho nhẹ nhàng hơn, còn khi lớn lên hoặc phục vụ nghiên cứu, cái kết
được cho là “gốc” vẫn được giữ. Chứ không phải là “tư liệu” cho một bộ phận
Tiktoker hay hài kịch nhảm nhí lên án, chửi bới người xưa. Nếu đúng như tiêu
chí của các Tiktoker và vài tiết mục hài nhảm nhí thì chắc chắn là thần thoại
Hy Lạp, các phần truyện gốc của Truyện cổ Grimm hay Liêu Trai Chí Dị chắc phải
bị đình bản, cấm tuyên truyền mất.
Thứ ba, xét thẳng về mặt cốt truyện, Tấm bị mẹ
con nhà Cám hại rất nhiều lần, từ những việc đơn giản bị hớt mất tép, hại chết
cá bống, rồi phải nhặt thóc và gạo rồi nặng hơn như lừa nhặt cau rồi chết, hóa
thân thành chim thì bị Cám làm thịt, hóa thành xoan đào thì bị đốt, hóa thành
khung cửi thì vẫn bị đốt… Với tất cả những gì mẹ con Cám đã làm, thì một cái
kết phải chết dã man là điều dĩ nhiên phải xảy ra. Còn bạn nào bảo sao không
mách vua quan, thì nên nhớ đây là truyện cổ tích của người xưa, không phải phim
gia đình.
Thứ tư, có bất công cho Cám và mẹ Cám khi Tấm
được ông Bụt giúp đỡ nhiều lần không? Xin trả lời: Không. Hình ảnh Bụt là một
nhân vật xuất hiện nhiều trong chuyện cổ của Việt Nam, đóng vai trò là người
giúp đỡ, hỗ trợ những người tốt. Hình ảnh Bụt như muốn nói rằng con người hãy
sống lương thiện thì sẽ được phù hộ hoặc hỗ trợ. Ngược lại, sống ác thì phải
bị trừng trị, bị phạt. Bụt giúp Tấm đơn giản là vì cô ấy lương thiện, chịu
nhiều bất công, lại mồ côi cha, phải phục vụ mẹ con nhà Cám, bị hãm hại quá
nhiều lần. Bụt theo một số nhà phê bình, cũng chính là hiện thân của luật pháp
hoặc mong muốn về công lý, đối xử công bằng trong xã hội phong kiến.
Thứ năm, Cám chỉ là người bị hại, chủ mưu là
mẹ Cám? Đúng, mẹ Cám là chủ mưu của những tội ác. Nhưng Cám lại chính là
người thực thi những âm mưu của mẹ Cám. Phải chịu tội là đúng, oan ức cái gì?
Chính Cám là người trực tiếp thực hiện các hành vi hãm hại Tấm, mỗi lần thấy
Tấm hóa thân là một lần Cám thấy bực tức và muốn Tấm ra đi mãi mãi. Đó không
phải là một tâm thế của người bị hại hay chịu phụ thuộc. Cái kết gốc của Tấm
Cám đúng là có hơi hướng ki.nh d.ị, nhưng đó vừa là một lời răn đe “ác giả,
ác báo” của người xưa.
Thứ sáu, Cám chỉ vì tình yêu với vua? Các bạn
đừng quá cuồng ngôn tình mà áp đặt vào truyện cổ tích. Nhân vật Tấm được khắc
họa là một người hiền lành, khi trở thành vợ vua đã bỏ qua cho mẹ con Cám, về
nhà thắp hương cho cha, bị hành hạ dẫn đến hóa thân nhưng vẫn quyến luyến bên
vua âm thầm, còn Cám thì luôn được khắc họa là một người “tham phú phụ bần”, vì
danh vọng, vị thế mà nhẫn tâm hãm h
ại luôn chị mình. Tình tiết “tình yêu của
Cám” với vua rất vô lý, khiên cưỡng và không hề được thể hiện trong truyện cổ
tích. Còn “tình yêu của Tấm với vua” được cho biết rõ qua một số chi tiết như
vua “tâm trạng không vui khi hay tin Tấm ngã xuống ao”, rồi vua bảo chim vàng
anh bay vào tay áo, nằm dưới gốc xoan đào, rồi vua nhớ Tấm và nhận ra trầu của
Tấm…
Tấm Cám không chỉ dừng lại ở một câu chuyện,
mà nó còn mang những hàm nghĩa rất sâu xa về văn hóa, tín ngưỡng, về lối sống,
đạo đức, niềm tin, đối nhân xử thế của người Việt hồi xưa. Ai cũng có quyền
nghiên cứu, tìm tòi, khám phá thêm những góc nhìn từ những câu chuyện cổ tích,
nhưng, những thứ đó phải dựa trên một sự hiểu biết, phân tích, đánh giá trung
thực, tôn trọn, hiểu biết.
Làm ơn, các bạn Tiktoker, và những nhà viết
kịch bản sẽ có vô vàn những nội dung mà các bạn có thể làm, có thể biến tấu.
Chỉ mong là các bạn đừng biến tấu, xuyên tạc, bôi đen những giá trị tốt đẹp của
dân tộc, như trước đó là “xuyên tạc lịch sử” qua lời hát “nội chiến” và giờ là
truyện cổ tích./.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét