Thực hiện các nghị quyết của Hội nghị Trung ương 6 (khóa XII), Nghị quyết số 39-NQ/TW ngày 17-4-2015 của Bộ Chính trị (khóa XI) về tinh giản biên chế và cơ cấu lại đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, cả hệ thống chính trị đã vào cuộc quyết liệt với quyết tâm cao. Đến nay, tổ chức bộ máy của các ban, bộ, ngành đã được sắp xếp, tinh gọn, từng bước ổn định; chất lượng, hiệu quả công việc có nhiều chuyển biến rõ rệt, góp phần quan trọng vào công cuộc phát triển kinh tế - xã hội và xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh.
Những kết quả nổi bật
Để sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị nói chung, các ban, bộ, ngành, đoàn thể Trung ương nói riêng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Quốc hội, Chính phủ đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo, xây dựng, thể chế hóa, cụ thể hóa 2 nghị quyết khẩn trương, đồng bộ, tạo hành lang pháp lý, điều kiện thuận lợi thực hiện. Theo đó, cơ cấu tổ chức bên trong các ban, bộ, ngành từng bước được sắp xếp, kiện toàn, tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; giảm cấp trung gian, đầu mối bên trong, giảm tối đa số phòng trong cục, vụ, cơ bản không chuyển vụ thành cục. Giảm số lượng lãnh đạo cấp phó gắn với tinh giản biên chế, cơ cấu lại và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức. Giải thể hoặc sắp xếp lại các cơ quan, tổ chức hoạt động không hiệu quả, bảo đảm phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, phạm vi, đối tượng quản lý và tính chất hoạt động. Khắc phục sự trùng lắp, chồng chéo chức năng, nhiệm vụ theo hướng một tổ chức có thể đảm nhiệm nhiều việc, một việc chỉ do một tổ chức chủ trì và chịu trách nhiệm chính. Kết quả, đã giảm 7 tổng cục và tương đương; 81 cục, vụ, 73 đơn vị sự nghiệp thuộc các ban, bộ, ngành Trung ương. Ở các bộ và cơ quan ngang bộ, số lượng cấp phó giảm rõ rệt: Phó vụ trưởng và tương đương giảm 70 đồng chí; phó cục trưởng và tương đương 30; phó tổng cục trưởng và tương đương 7; phó trưởng phòng thuộc vụ 133; phó trưởng phòng thuộc cục 122.
Điển hình trong thực hiện sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy giai đoạn này là Bộ Công an. Thực hiện Nghị quyết số 22-NQ/TW ngày 15-3-2018 của Bộ Chính trị về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, lực lượng Công an đã giảm 6 tổng cục, 55 đơn vị cấp cục, 20 sở Cảnh sát Phòng cháy và chữa cháy, 819 đơn vị cấp phòng và trên 2.000 đơn vị cấp đội. Sắp xếp lại tổ chức bộ máy của 63 công an tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và công an cấp huyện theo hướng giảm đầu mối cấp phòng, cấp đội. Đối với các đơn vị sự nghiệp, Bộ Công an chủ trương sắp xếp, tổ chức lại các cơ sở đào tạo trực thuộc theo hướng giảm mạnh số lượng đầu mối các trường trung cấp, cao đẳng, văn hóa. Đảng ủy Công an Trung ương và lãnh đạo Bộ Công an ban hành nhiều văn bản để thực hiện tinh giản biên chế theo Nghị quyết số 39-NQ/TW của Bộ Chính trị. Từ năm 2015 đến nay, Bộ Công an đã tinh giản biên chế hơn 6.000 người. Tích cực triển khai việc điều động công an chính quy đảm nhiệm các chức danh công an xã. Hiện 63 địa phương đã bố trí công an chính quy đảm nhiệm các chức danh công an xã tại gần 4.000 xã với tổng số gần 10.000 cán bộ công an chính quy.
Bộ Quốc phòng xây dựng, triển khai thực hiện Đề án về điều chỉnh tổ chức Quân đội nhân dân Việt Nam giai đoạn 2016-2021 và Đề án cơ cấu lại, đổi mới và nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp quân đội đến năm 2020, bảo đảm không tăng quân số, tinh gọn, mạnh, cơ động nhanh và sức chiến đấu cao. Đến nay, đã tiến hành giải thể 14 lữ đoàn công binh dự bị động viên thuộc các công ty, tổng công ty; giải thể 6 trung tâm dạy nghề và giới thiệu việc làm, 7 trường trung cấp nghề, 61 trường quân sự cấp tỉnh, thành phố; đã xây dựng đề án tiến tới giải thể 15 trường cao đẳng nghề trong Quân đội. Các cơ quan chiến lược cũng được tổ chức lại với tinh thần làm điểm, giảm 10% quân số theo biên chế, điển hình như Cục Quân huấn, Cục Dân quân tự vệ, Cục Tác chiến, Cục Quân lực… Chuyển Trung tâm Gìn giữ hòa bình Việt Nam thành Cục Gìn giữ hòa bình Việt Nam; Phòng Kiểm toán thành Kiểm toán Bộ Quốc phòng; tổ chức lại các cơ sở in trong Quân đội. Bộ cũng đã chỉ đạo điều chuyển các Ban quản lý dự án 678, 98 về Tổng Công ty Đầu tư phát triển nhà và đô thị Bộ Quốc phòng. Các Ban quản lý dự án 46, 47 được rút gọn ở mức hợp lý.
Tại Bộ Tài chính, trong 2 năm toàn Ngành đã cắt giảm 3.708 đầu mối các đơn vị. Giảm trên 3.600 công chức giữ chức danh lãnh đạo. Biên chế hành chính giảm gần 5.000 người. Bộ Công thương đã cắt giảm số đơn vị đầu mối từ 35 đơn vị (30 đơn vị hành chính, 5 đơn vị sự nghiệp) xuống còn 30 đơn vị (26 đơn vị hành chính, 4 đơn vị sự nghiệp); số lượng phòng giảm từ 197 còn 125. Trong quá trình rà soát lại cơ cấu tổ chức của các đơn vị, Bộ Công thương tiếp tục giảm thêm 2 phòng của Thanh tra Bộ; tinh giản biên chế hơn 800 người. Ngân hàng Nhà nước cắt giảm 74 phòng trong toàn hệ thống. Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng giảm từ 11 đầu mối xuống 8; tổ chức phòng thuộc cơ quan thanh tra, giám sát ngân hàng giảm từ 48 còn 30. Trong giai đoạn 2015-2019, Ngân hàng Nhà nước đã thực hiện tinh giản biên chế 385 người.
Các cơ quan đảng Trung ương gương mẫu, đi đầu trong rà soát, hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ, sắp xếp tổ chức, bộ máy và tinh giản biên chế. Trong đó, Ban Tổ chức Trung ương đã tham mưu Bộ Chính trị ban hành Quyết định số 152-QĐ/TW ngày 26-10-2018 về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức bộ máy của Ban Tổ chức Trung ương, giảm được 1 đầu mối cấp vụ, gần 20% biên chế, 4 phó trưởng ban chuyên trách. Ban Tuyên giáo Trung ương đã giảm 3 vụ, đơn vị, 20 đầu mối cấp phòng và sắp xếp lại các tạp chí, bản tin. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh đã sắp xếp 9 đơn vị trực thuộc (giải thể, hợp nhất 3 đơn vị cấp vụ, sáp nhập 6 đơn vị dưới cấp vụ trực thuộc Giám đốc Học viện); số lượng phòng, ban đã giảm từ 134 đơn vị xuống 16. Tại các Học viện trực thuộc, số lượng khoa, phòng, ban giảm từ 123 đơn vị xuống 112. Đến nay, tổ chức bộ máy các đơn vị trực thuộc Học viện đã hoạt động ổn định theo mô hình mới, từng bước xác định vị trí, việc làm của từng cá nhân.
Hạn chế, khó khăn
Một số quy định, hướng dẫn của Đảng, văn bản quy phạm pháp luật để thực hiện các nghị quyết chưa được ban hành đồng bộ, liên thông, trong đó có các quy định về tiêu chí thành lập tổ chức bộ máy và biên chế... để tạo cơ sở pháp lý cho các bộ, ngành khi sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy. Một số cấp ủy, tổ chức đảng chưa thật sự quyết liệt, thiếu chủ động, tích cực trong thực hiện.
Việc sắp xếp tổ chức bộ máy ở một số ngành, lĩnh vực còn mang tính cơ học, đầu mối trực thuộc ở một số bộ, ngành chưa thực sự tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả hoạt động chưa cao. Các bộ, ngành đã chủ động trong việc sắp xếp tổ chức, đẩy mạnh tự chủ và đổi mới cơ chế hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập nhưng kết quả còn chậm, số đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm chi phí hoạt động chưa nhiều. Tinh giản biên chế ở một số bộ, ngành còn mang tính bình quân, chưa thực sự gắn với cơ cấu lại và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức...
Một số kinh nghiệm
Một là, quá trình đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của các bộ, ngành phải luôn quán triệt sâu sắc quan điểm, nguyên tắc của Đảng về đổi mới tổ chức bộ máy, cải cách thể chế, cải cách hành chính, tư pháp một cách đầy đủ, thống nhất. Đồng thời, thực hiện nghiêm nguyên tắc Đảng thống nhất lãnh đạo xây dựng và quản lý tổ chức bộ máy, biên chế của hệ thống chính trị. Chỉ đạo tổ chức thực hiện quyết liệt, vận dụng sáng tạo vào thực tiễn của từng đơn vị, coi đây là nhiệm vụ trọng tâm, then chốt, là bước đột phá của cấp ủy các cấp, đồng thời phát huy vai trò, trách nhiệm người đứng đầu cơ quan, đơn vị.
Hai là, bám sát yêu cầu, nhiệm vụ chính trị của các bộ, ngành, đồng thời xử lý đúng đắn, đồng bộ các mối quan hệ: giữa đổi mới cơ cấu tổ chức với hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ và phương thức hoạt động của tổ chức; giữa đổi mới tổ chức và đổi mới công tác cán bộ; giữa tinh gọn bộ máy với tăng cường, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức; giữa quản lý tập trung thống nhất với tăng cường phân công, phân cấp trên các mặt công tác.
Ba là, việc triển khai đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy, cán bộ là công việc hệ trọng, phức tạp, nhạy cảm, nhất là ở các ban, bộ, ngành, đoàn thể Trung ương. Vì vậy, cần có quyết tâm cao, tiến hành thận trọng, công phu, kỹ lưỡng, khách quan, khoa học, coi trọng tổng kết thực tiễn theo từng bước chặt chẽ và phát huy dân chủ trong nội bộ. Quá trình triển khai thực hiện, bên cạnh việc lắng nghe, tiếp thu những ý kiến đóng góp xác đáng, cần khẩn trương, mạnh mẽ trong quyết định những vấn đề đã rõ, đã “chín” để bảo đảm yêu cầu tinh gọn.
Bốn là, việc sắp xếp tổ chức bộ máy, bố trí lại đội ngũ cán bộ ở các bộ, ngành có tác động toàn diện đến các mặt công tác, tâm tư, tình cảm của cán bộ, nhất là những cán bộ chịu sự tác động trực tiếp trong quá trình sắp xếp. Vì vậy, cần chú trọng công tác tư tưởng, quan tâm giải quyết hài hòa quyền lợi một cách hợp tình, hợp lý đối với cán bộ. Làm tốt công tác thông tin, tuyên truyền nhằm tạo sự đồng thuận, ủng hộ tích cực, sự vào cuộc quyết liệt của các cấp, các ngành, dư luận quần chúng đối với chủ trương đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của các bộ, ngành; đồng thời chủ động phòng, tránh những biểu hiện lợi dụng sắp xếp tổ chức bộ máy và đội ngũ cán bộ để trục lợi hoặc vì ý đồ cá nhân.
