Chiếc gậy Trường Sơn

 

 

Tại xã Hòa Xá, Ứng Hòa, Hà Tây (nay là Hà Nội) phong trào Chiếc gậy Trường Sơn ra đời trong những năm tháng chiến tranh chống Mỹ đã động viên tinh thần con em địa phương lên đường chiến đấu. Phong trào này đã nhanh chóng lan rộng ra nhiều địa phương khác, kêu gọi lớp lớp thanh niên trên cả nước lên đường nhập ngũ với tinh thần “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”.

Những năm 1966 - 1967, sau khi Mỹ tăng cường lực lượng đánh chiếm miền Nam, yêu cầu chi viện từ miền Bắc càng trở nên bức thiết, đặc biệt là về sức người. Cũng như nhiều địa phương khác tại miền Bắc, vừa sản xuất, vừa chiến đấu chống giặc Mỹ leo thang, Hòa Xá (Ứng Hòa, Hà Tây) cũng tích cực góp sức chi viện cho miền Nam đánh Mỹ, đặc biệt là công tác tuyển quân lên đường nhập ngũ. Theo tài liệu của Đảng bộ xã Hòa Xá ghi lại, mỗi lần giao quân, chỉ tiêu của Hòa Xá luôn đạt và vượt yêu cầu.

Từ giữa năm 1966, ở xã Hòa Xá không khí tự nguyện lên đường nhập ngũ diễn ra sôi nổi. Nhiều người chưa được lên đường nhập ngũ vẫn hăng hái tham gia sản xuất tại địa phương, nhưng trong tâm trí vẫn nóng lòng được lên đường trực tiếp ra mặt trận. Trước tình hình đó, Hòa Xá đưa ra sáng kiến xây dựng “Phân đội dự bị” nhằm đào tạo quân dự bị trước khi lên đường nhập ngũ ngay tại địa phương. Khi Tổ quốc gọi, đơn vị “bộ đội làng” sẵn sàng lên đường chiến đấu. Họ được lập sẵn hồ sơ, rèn luyện tại địa phương như kỹ thuật chiến đấu, ném lựu đạn, tập hành quân xa, mang vác nặng... Tất cả với khẩu hiệu: “Vai đeo 25 kg, chân đi ngàn dặm/Vượt núi băng sông, sẵn sàng nhập ngũ”. Cứ lớp này đi, lớp sau kế cận lại được đào tạo, huấn luyện. Để động viên và hỗ trợ tập luyện cho Phân đội dự bị, lực lượng “Bạch đầu quân” gồm những cụ phụ lão trong làng ngày ấy đã tự nguyện tìm tre, trúc để trẻ lạt, đan sọt, vót gậy hành quân phục vụ tập luyện .… Hình ảnh này đã trở thành kiểu mẫu cho nhiều địa phương về tham quan học tập. Với những người nhập ngũ, bên cạnh việc tới chơi, thăm hỏi, động viên, để cổ vũ tinh thần cho họ, Hòa Xá cũng: Tặng gậy hành quân, trao cờ thêu tay có dòng chữ “Hòa Xá tặng, ra đi là chiến thắng”. Đồng thời, để khẳng định tình yêu nơi quê nhà cho người lên đường yên tâm chiến đấu, Ứng Hòa cũng thực hiện “Tặng nhẫn thủy chung” của các chị em có chồng hoặc người yêu lên đường nhập ngũ.

Tháng 4/1967 nhạc sĩ Phạm Tuyên cùng hai nhạc sĩ Văn Cao và Hoàng Vân về thăm miền quê Hòa Xá. Cũng trong thời gian ấy, miền quê Hòa Xá nhận được ba chiếc gậy hành quân của ba người con Hòa Xá từ các mặt trận gửi về cho gia đình. Kết hợp câu chuyện này cùng các phong trào trên tại Hòa Xá, tháng 6/1967, nhạc sĩ Phạm Tuyên đã cho ra đời ca khúc “Chiếc gậy Trường Sơn”.

“Thanh niên quê tôi làm chiếc gậy hành quân

Đặt cho tên gọi là chiếc gậy Trường Sơn

Luyện cho đôi chân vượt đường xa không mỏi

Luyện cho tinh thần là chỉ tiến không lui …”.

Năm 1967, khi bài hát Chiếc gậy Trường Sơn phát trên sóng Đài Tiếng nói Việt Nam, ngay lập tức đã trở thành nguồn cảm hứng, sức mạnh tinh thần vô giá động viên các thanh niên lên đường nhập ngũ, xẻ dọc Trường Sơn vào chi viện cho miền Nam ruột thịt .… Không chỉ thuộc nằm lòng, mà trong hành trang của nhiều chiến sĩ thời đó còn lưu giữ bản nhạc chép tay như một kỷ vật quý giá theo bước chân hành quân của các chiến sỹ. Riêng với người dân xã Hòa Xá, huyện Ứng Hòa, Hà Tây (nay là Hà Nội) bài hát của nhạc sỹ Phạm Tuyên ra đời đã trở thành niềm tự hào, niềm kiêu hãnh đối với mỗi người dân, bởi nơi đây đã cho ra đời bài hát "Chiếc gậy Trường Sơn".

Trong 10 năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước (1964-1973), Hòa Xá đã tiến hành 27 đợt tuyển quân và tiễn đưa 537 thanh niên lên đường nhập ngũ; 50 người cũng theo tiếng gọi đất nước tham gia thanh niên xung phong và dân quân hỏa tuyến. Toàn xã có 6 gia đình có 4 người con theo kháng chiến; 11 gia đình có 3 người con ra mặt trận; 61 gia đình có 2 người con lên đường nhập ngũ. Tại địa phương, lực lượng dân quân, du kích cũng đã bắn rơi một máy bay của Mỹ. Với những đóng góp to lớn trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, ngày 3/9/1973, Đảng và Nhà nước đã trao tặng danh hiệu đơn vị “Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân” cho dân quân, du kích xã Hòa Xá. Đây là đơn vị đầu tiên của tỉnh Hà Tây cũ nhận được danh hiệu cao quý này./.