Chủ nghĩa xã hội (giai đoạn thấp)

 

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, xã hội xã hội chủ nghĩa có những đặc trưng cơ bản sau: Cơ sở vật chất - kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội là nền công nghiệp hiện đại.

Cơ sở vật chất - kỹ thuật phản ánh trình độ phát triển và là tiêu chí quan trọng để phân biệt các xã hội khác nhau. Chủ nghĩa tư bản ra đời phát triển dựa trên cơ sở vật chất - kỹ thuật là nền đại công nghiệp cơ khí. Xã hội xã hội chủ nghĩa phủ định biện chứng chủ nghĩa tư bản và qua thời kỳ quá độ lâu dài, tất yếu cơ sở vật chất - kỹ thuật phải là nền công nghiệp hiện đại, với trình độ cao hơn so với nền công nghiệp của chủ nghĩa tư bản.

Chủ nghĩa xã hội xoá bỏ chế độ tư hữu tư bản chủ nghĩa xây dựng chế độ công hữu về tư liệu sản xuất.

Theo các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin, chế độ tư hữu là nguyên nhân sâu xa của sự áp bức, bóc lột, bất công. Việc xoá bỏ chế độ tư hữu, xây dựng chế độ công hữu về tư liệu sản xuất là mục tiêu và là một trong những đặc trưng của chủ nghĩa xã hội. Tuy nhiên, chủ nghĩa xã hội không xoá bỏ chế độ tư hữu nói chung, mà xoá bỏ chế độ tư hữu tư bản chủ nghĩa. Vì chính nó là nguyên nhân sâu xa của sự áp bức, bóc lột bất công, của mọi tai họa đối với người lao động. Cùng với đó là xây dựng chế độ công hữu về tư liệu sản xuất với hai hình thức sở hữu cơ bản là sở hữu toàn dân và sở hữu tập thể; người lao động làm chủ các tư liệu sản xuất chủ yếu, nên không còn tình trạng người bóc lột người. V.I.Lênin đã chỉ rõ: Khi các tư liệu sản xuất đã thuộc về xã hội, khi giai cấp vô sản, với tư cách là giai cấp, đã thắng giai cấp tư sản - thì chế độ của những xã viên hợp tác xã văn minh là chế độ xã hội chủ nghĩa.

Chủ nghĩa xã hội tạo ra cách tổ chức lao động và kỷ luật lao động mới.

Xác lập chế độ công hữu về tư liệu sản xuất chủ yếu, bảo đảm lợi ích của người lao động, là cơ sở quan trọng để xã hội xã hội chủ nghĩa tạo ra cách thức tổ chức lao động mới dựa trên tinh thần tự giác của nhân dân. Mặt khác, chủ nghĩa xã hội được xây dựng trên cơ sở nền đại công nghiệp ở trình độ cao, là tiền đề tạo kỷ luật lao động chặt chẽ. Cùng với đó là khắc phục những tàn dư của tình trạng lao động bị tha hóa, xây dựng thái độ lao động mới phù hợp với địa vị làm chủ xã hội của người lao động.

Chủ nghĩa xã hội thực hiện nguyên tắc phân phối theo lao động.

Xã hội xã hội chủ nghĩa dựa trên cơ sở vật chất - kỹ thuật công nghiệp hiện đại, cách tổ chức và kỷ luật lao động mới; vì vậy hiệu quả sản xuất, năng suất lao động khá cao. Do đó, thực hiện phân phối theo lao động là một đặc trưng cơ bản, một nguyên tắc chủ yếu thể hiện tính ưu việt của chế độ xã hội chủ nghĩa. Thực hiện nguyên tắc này, mỗi người sẽ được nhận một lượng sản phẩm tiêu dùng trị giá ngang với những gì mà họ đã cống hiến cho xã hội, sau khi đã trừ đi một khoản đóng góp nhất định cho lợi ích chung. Ngoài ra, còn thực hiện phân phối thông qua các quỹ, các hoạt động phúc lợi xã hội...

Nhà nước trong xã hội xã hội chủ nghĩa là nhà nước kiểu mới, mang bản chất giai cấp công nhân, đại biểu cho lợi ích, quyền lực và ý chí của nhân dân lao động.

Nhà nước xã hội chủ nghĩa là nhà nước kiểu mới mang bản chất giai cấp công nhân, đồng thời, mang tính nhân dân rộng rãi, đại biểu cho quyền lực, ý chí và nguyện vọng của nhân dân; nhân dân làm chủ trước hết và chủ yếu bằng nhà nước, thông qua nhà nước. Nhà nước xã hội chủ nghĩa thực hiện nhiệm vụ của chuyên chính vô sản, trấn áp đối với thiểu số bọn phản động, chống đối, đi ngược lại lợi ích của nhân dân; thực hiện dân chủ đối với đa số giai cấp công nhân và nhân dân lao động, bảo đảm quyền lực xã hội thuộc về nhân dân.

Con người được giải phóng khỏi áp bức, bóc lột, bình đẳng trước pháp luật và có điều kiện phát triển toàn diện.

Xoá bỏ chế độ tư hữu tư bản chủ nghĩa, thiết lập chế độ công hữu về tư liệu sản xuất chủ yếu, chủ nghĩa xã hội đã từng bước xóa bỏ được đối kháng giai cấp, xóa bỏ tình trạng người bóc lột người, tình trạng nô dịch và áp bức dân tộc, thực hiện công bằng, bình đẳng xã hội. Quá trình cải biến cách mạng đó, sẽ tạo ra những điều kiện cần thiết để từng bước giải phóng triệt để con người, giúp con người phát triển toàn diện, phát huy mọi năng lực sáng tạo của mình.

Trên cơ sở trung thành và phát triển một cách sáng tạo những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội, kinh nghiệm xây dựng chủ nghĩa xã hội trên thế giới và trong nước, với một thế giới quan khoa học và phương pháp xem xét đúng đắn, Đại hội XI của Đảng ta đã chỉ rõ: “Xã hội xã hội chủ nghĩa mà nhân dân ta xây dựng là một xã hội: Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; do nhân dân làm chủ; có nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp; có nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; con người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện; các dân tộc trong cộng đồng Việt Nam bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng và giúp nhau cùng phát triển; có Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân do Đảng Cộng sản lãnh đạo; có quan hệ hữu nghị và hợp tác với các nước trên thế giới”¹.

---

1 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội - 2011, tr. 70.