Cơ sở phân kỳ hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa

 

Hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa, ra đời phát triển, phân kỳ thành các thời kỳ và giai đoạn khác nhau, đó là quy luật chung, quy luật tự thân của mọi hình thái kinh tế - xã hội; tức là đều có sự ra đời, củng cố và phát triển...

Sự phân kỳ của hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa trước hết do sự phát triển của lực lượng sản xuất; bởi lực lượng sản xuất là nền tảng vật chất, kỹ thuật, là yếu tố suy đến cùng quyết định sự hình thành, phát triển và thay thế lẫn nhau của các hình thái kinh tế xã hội. Lực lượng sản xuất phát triển ở trình độ khác nhau đưa đến sự ra đời các hình thái kinh tế xã hội khác nhau, như C.Mác đã chỉ rõ: “Cái cối xay quay bằng tay đưa lại xã hội có lãnh chúa, cái cối xay chạy bằng hơi nước đưa lại xã hội có nhà tư bản công nghiệp”¹.

Không những thế, hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa khác về chất so với các hình thái kinh tế - xã hội trước đó: phương thức sản xuất tiến bộ, các yếu tố tiến bộ của kiến trúc thượng tầng không có sẵn, chỉ khi giai cấp công nhân giành được chính quyền mới bắt tay vào xây dựng, vì thế phải có thời gian, có mục tiêu cụ thể của từng thời kỳ, từng giai đoạn để đạt mục tiêu cuối cùng.

Trong tác phẩm “Phê phán cương lĩnh Gôta” viết năm 1875, lần đầu tiên C.Mác trình bày rõ sự phát triển của hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa qua hai giai đoạn: giai đoạn thấp (hay còn gọi là giai đoạn đầu) và giai đoạn cao, sau này gọi là chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản (hay xã hội xã hội chủ nghĩa và xã hội cộng sản chủ nghĩa). Và giữa xã hội tư bản chủ nghĩa và xã hội cộng sản chủ nghĩa là một thời kỳ quá độ chính trị từ xã hội nọ sang xã hội kia. Trong tác phẩm Chủ nghĩa Mác về vấn đề nhà nước, trên cơ sở diễn đạt tư tưởng của C.Mác, khi xác định các giai đoạn phát triển của hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa và vị trí của thời kỳ quá độ trong quá trình hình thành và phát triển của hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa, V.I.Lênin viết:

“I. Những cơn đau đẻ kéo dài.

II. Giai đoạn đầu của xã hội cộng sản chủ nghĩa.

III. Giai đoạn cao của xã hội cộng sản chủ nghĩa.”1

Theo V.I.Lênin, sự phát triển của hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa gồm một thời kỳ (thời kỳ quá độ) và hai giai đoạn (chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản, chỉ rõ thời kỳ quá độ nằm trong giai đoạn đầu và bao gồm nhiều bước quá độ nhỏ.

Tựu chung lại, chủ nghĩa Mác - Lênin khẳng định, hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa hình thành và phát triển qua một thời kỳ - thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội và hai giai đoạn (giai đoạn thấp hay giai đoạn đầu - chủ nghĩa xã hội hay xã hội xã hội chủ nghĩa, giai đoạn cao - chủ nghĩa cộng sản hay xã hội cộng sản chủ nghĩa). Thực tiễn các nước xây dựng chủ nghĩa xã hội đều phải trải qua thời kỳ quá độ - chủ nghĩa xã hội - chủ nghĩa cộng sản. Trong đó thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là thời kỳ khó khăn, phức tạp, lâu dài, không thể nôn nóng đốt cháy giai đoạn. Hiện nay, các nước xã hội chủ nghĩa như Trung Quốc, Việt Nam đều đang trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.

---

1 C.Mác và Ph.Ăngghen, Toàn tập, tập 4, Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội - 2002, tr. 187.

1 V.I.Lênin, Toàn tập, tập 33, Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội - 2006, tr. 223.