“Đảng hoạt động trong khuôn khổ
Hiến pháp và pháp luật” là một nguyên tắc hoạt động của Đảng, được Đại hội X
của Đảng thông qua và đưa vào Điều lệ Đảng. Nguyên tắc này xác định địa vị pháp
lý của Đảng cầm quyền và phương thức hoạt động của Đảng trong điều kiện xây
dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa (XHCN) ở nước ta hiện nay; thể hiện
sinh động cơ chế "Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ";
đề phòng và khắc phục tình trạng "bao biện làm thay" hoặc buông lỏng
lãnh đạo...
Bảo vệ “lõi vàng văn hóa Đảng”: Bài 1 - “Pháp
bảo” của đội tiên phong
Bảo vệ “lõi vàng văn hóa Đảng”: Bài 2 - Tự phê
bình và phê bình - "vũ khí" sắc bén
Bài
3: Đoàn kết - sức mạnh vô địch của Đảng
Bảo vệ "lõi vàng văn hóa Đảng": Bài 4
- Chữa “bệnh” xa dân
Ngày 18-9-2017, Ủy ban Kiểm tra Trung ương thông
báo kết luận về những vi phạm, khuyết điểm của ông Nguyễn Xuân Anh, Bí thư
Thành ủy Đà Nẵng, trong đó có vi phạm "chủ trì xem xét, quyết định một số
nhân sự có biểu hiện áp đặt; trực tiếp chỉ đạo nhiều công việc cụ thể của chính
quyền". Câu chuyện này là một minh chứng, Đảng ta nghiêm khắc với mọi hành
vi vi phạm pháp luật của cán bộ, đảng viên, kể cả những đảng viên là lãnh đạo
cấp cao.
Ngay sau khi trở thành Đảng cầm quyền tháng 9-1945,
Đảng ta đã coi trọng vấn đề tổ chức đảng và đảng viên hoạt động trong khuôn khổ
pháp luật. Năm 1947, mặc dù công cuộc kháng chiến-kiến quốc vô cùng bận rộn,
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dành tâm sức viết tác phẩm "Sửa đổi lối làm
việc", trong đó có phần chỉnh đốn những biểu hiện coi thường pháp luật của
cán bộ, đảng viên. Tại Đại hội III của Đảng, Đảng đã thẳng thắn chỉ ra tình
trạng: "Có những cấp ủy đảng bao biện làm thay, can thiệp vụn vặt vào công
việc của cơ quan Nhà nước... Có những cấp ủy và cán bộ, đảng viên coi thường
chính quyền Nhà nước, không nghiêm chỉnh chấp hành chỉ thị, nghị quyết của cơ
quan chính quyền cấp trên"(1).
Đến Đại hội IV, Đảng ta tiếp tục khẳng định:
"Đảng bắt buộc các tổ chức đảng và đảng viên tôn trọng quyền hạn, trách
nhiệm và các chế độ của cơ quan Nhà nước, nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật và
các quyết định của Nhà nước, coi đó là kỷ luật của Đảng”(2). Đặc biệt, Đảng
khẳng định việc cán bộ, đảng viên vi phạm pháp luật, quy định của Nhà nước là
vi phạm kỷ luật của Đảng.
Tại Đại hội V, Đảng nhấn mạnh: "Vẫn còn một
số tổ chức đảng bao biện công việc của cơ quan Nhà nước. Cần nhanh chóng khắc
phục tình trạng đó. Các cấp ủy đảng, các cán bộ, đảng viên phải gương mẫu thi
hành Hiến pháp và pháp luật, đi đầu trong cuộc đấu tranh tăng cường pháp chế
XHCN. Nghiêm cấm các tổ chức đảng tùy tiện đề ra những quy định trái với pháp
luật”(3). Đại hội cũng nhấn mạnh, phải tập trung "khắc phục thiên hướng
xem nhẹ vai trò của Nhà nước còn khá nặng nề ở nhiều cấp, nhiều ngành"(4).
Đại hội X của Đảng đã thông qua Điều lệ Đảng,
trong đó xác định: “Đảng hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp
luật”(5) là một trong các nguyên tắc tổ chức, hoạt động của
Đảng. Điều 4, Hiến pháp nước Cộng hòa XHCN Việt Nam năm 2013 ghi
rõ: “Các tổ chức của Đảng và đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam hoạt
động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật”.
Nguyên tắc Đảng hoạt động trong khuôn khổ Hiến
pháp và pháp luật phản ánh đầy đủ các giá trị văn hóa cao quý của cách mạng
Việt Nam do Đảng lãnh đạo. Nội dung cơ bản của nguyên tắc ấy là: Vị trí, vai
trò lãnh đạo của Đảng được chế định trong Hiến pháp và pháp luật, bảo đảm tính
hợp hiến, hợp pháp vai trò lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước, hệ thống chính
trị và xã hội. Đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng phải được thể chế hóa
thành Hiến pháp và pháp luật thông qua trình tự lập hiến, lập pháp, qua đó mà
thực hiện sự lãnh đạo của Đảng đối với xã hội. Nội dung và phương thức hoạt
động của Đảng phải phù hợp với Hiến pháp và pháp luật; tổ chức sinh hoạt nội bộ
của Đảng phải phù hợp với các thiết chế do Hiến pháp và pháp luật quy định.
Đảng lãnh đạo bảo đảm các thiết chế của Nhà nước hoạt động theo đúng vị trí,
vai trò, chức năng, nhiệm vụ. Tổ chức đảng và đảng viên gương mẫu tuân thủ Hiến
pháp và pháp luật, mọi vi phạm phải được xử lý kịp thời và nghiêm minh, công
khai trước pháp luật như mọi tổ chức và công dân khác.
Nguyên tắc Đảng hoạt động trong khuôn khổ Hiến
pháp và pháp luật đập tan mọi luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch,
phản động vu cáo Đảng ta "độc tài, toàn trị", là "ông vua tập
thể"; đồng thời cảnh tỉnh, ngăn ngừa những đảng viên có chức, có quyền sa
vào "tham nhũng quyền lực". Dù rằng đây là vấn đề thuộc về
"khuyết tật bẩm sinh của quyền lực" mà bất kỳ một đảng cầm quyền nào
cũng phải tiến hành các biện pháp phòng, chống để bảo đảm quyền lực thực sự
thuộc về nhân dân.
Thực hiện nguyên tắc “Đảng hoạt động trong khuôn
khổ Hiến pháp và pháp luật” đã đem lại những thành tựu to lớn trong vận hành cơ
chế "Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ" ở nước
ta. Đất nước đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử, phát triển
mạnh mẽ, toàn diện so với những năm trước đổi mới. Tuy nhiên, phải thẳng thắn
thừa nhận, một bộ phận cán bộ, đảng viên và tổ chức đảng chưa nhận thức rõ về
nguyên tắc này. Một số tổ chức đảng vẫn ra những nghị quyết, chỉ thị trái pháp
luật; một số cán bộ, đảng viên nhân danh tổ chức đảng tùy tiện gây áp lực làm
ảnh hưởng đến tính nghiêm minh của pháp luật. Một số cấp ủy địa phương lạm dụng
quyền lãnh đạo, can thiệp sâu vào hoạt động chính quyền, tư pháp. Một bộ phận
đảng viên vi phạm pháp luật, nhất là trong lĩnh vực kinh tế với tính chất, mức
độ nghiêm trọng. Một số cán bộ, đảng viên lợi dụng chức quyền để tham nhũng,
buôn lậu, bao che cho các hoạt động kinh tế bất hợp pháp, để vợ con, người thân
trục lợi từ chức vụ, quyền hạn. Đặc biệt là những biểu hiện làm giàu bất chính,
ăn chơi xa xỉ, mê tín dị đoan, cờ bạc, rượu chè bê tha... bị quần chúng oán
ghét, làm suy giảm niềm tin của người dân vào Đảng.
Tại Hội nghị Trung ương 4, khóa XIII vừa qua,
Trung ương Đảng đã thống nhất cao về việc tiến hành đồng bộ và quyết liệt
hơn nữa công cuộc xây dựng, chỉnh đốn Đảng, xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN
và hệ thống chính trị toàn diện, trong sạch, vững mạnh. Cùng với đẩy mạnh thực
hiện 4 nhóm nhiệm vụ, giải pháp mà Hội nghị Trung ương 4, khóa XII đã
đề ra; Hội nghị Trung ương 4, khóa XIII bổ sung nhấn mạnh thêm 2 nhóm nhiệm vụ,
giải pháp là: Xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược và
người đứng đầu đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ; kiên
quyết, kiên trì đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, xử lý nghiêm cán
bộ sai phạm.
Có thể nói, thực hiện 2 nhiệm vụ, giải pháp mà
Hội nghị Trung ương 4, khóa XIII bổ sung, nhấn mạnh là vấn đề quan trọng nhất
trong thúc đẩy việc thực hiện nghiêm nguyên tắc Đảng hoạt động trong khuôn khổ
Hiến pháp và pháp luật.
Cùng với vấn đề quan trọng nhất nói trên, chúng
ta cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp khác như: Tăng cường tuyên
truyền, giáo dục nâng cao nhận thức trách nhiệm cho cấp ủy các cấp và cán bộ,
đảng viên về nguyên tắc Đảng hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật;
chú trọng thực hiện nghiêm quy định của Trung ương Đảng về những điều đảng viên
không được làm. Đẩy mạnh xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN, xây dựng hệ
thống pháp luật ngày càng hoàn thiện, đồng bộ và hoạt động có hiệu lực, hiệu
quả. Tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng, phát huy vai trò
người đứng đầu cấp ủy các cấp, chính quyền, cơ quan, đơn vị, cụ thể hóa chi tiết
vai trò lãnh đạo và hoạt động của Đảng, giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa
chấp hành Điều lệ Đảng với chấp hành pháp luật của đảng viên. Phát huy vai trò
của người đứng đầu cấp ủy và chính quyền các cấp trong thực hiện nguyên tắc.
Trong sinh hoạt Đảng và tiếp xúc cử tri, Tổng Bí
thư Nguyễn Phú Trọng rất nhiều lần nhấn mạnh: Mỗi cán bộ, đảng viên và tổ chức
đảng phải thấm nhuần quan điểm "đúng vai, thuộc bài". Điều đó có
nghĩa là mọi cá nhân, tổ chức phải hiểu rõ, nắm chắc và hoạt động đúng chức năng,
nhiệm vụ đã được Hiến pháp và pháp luật cho phép. Thực tiễn lãnh đạo và cầm
quyền của Đảng ta trong hơn 35 năm đổi mới cho thấy, Đảng hoạt động trong khuôn
khổ Hiến pháp và pháp luật không phải là hạ thấp vai trò lãnh đạo của Đảng mà
là một yêu cầu khách quan, vừa đáp ứng yêu cầu đổi mới, xây dựng Nhà nước pháp
quyền XHCN Việt Nam, vừa giúp xây dựng Đảng vững mạnh, thật sự xứng đáng là lực
lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội.
-------------------------------
(1): Đảng Lao động Việt Nam, Văn
kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ III, tháng 9-1960, t.2, tr.59.
(2): Văn kiện Đảng toàn tập, Nxb Chính trị
quốc gia, Hà Nội, năm 2004, t.37, tr.954.
(3): Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc
lần thứ V, Nxb Sự thật, Hà Nội, t.1, tr.117.
(4): Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần
thứ V, Nxb Sự thật, Hà Nội, t.3, tr.74.
(5): Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam, Đại
hội đại biểu toàn quốc lần thứ X thông qua ngày 25-4-2006, Nxb Chính trị quốc
gia, Hà Nội, năm 2006, tr.5.