Lịch sử lật sang nhiều trang mới, Chiến thắng Điện Biên Phủ lùi xa tới 70 năm (1954-2024); kẻ thù, đối thủ của nhau năm xưa đã trở thành bạn bè đối tác bây giờ, đấy là điều rất mừng. Nhưng vẫn không cho phép ai được lãng quên quá khứ bi tráng ấy vì đó là di sản yêu nước của dân tộc, là sự biết ơn của thế hệ sau với cha anh và cũng là bài học thấm thía cho hôm nay và hậu thế.
Điện Biên Phủ gắn với sự lãnh đạo của Đảng, tên tuổi Hồ Chí Minh và Võ Nguyên Giáp trong hai tiếng Việt Nam đã đi vào không ít công trình nghiên cứu lịch sử, khoa học và các tác phẩm văn học-nghệ thuật gồm nhiều thể loại. Trong đó, thơ ca cũng góp phần khắc tạc tượng đài Điện Biên Phủ mà bài thơ "Hoan hô chiến sĩ Điện Biên" là một tác phẩm tiêu biểu nhất. Thi phẩm này mang trong nó hàm lượng của một bản anh hùng ca vừa đậm chất sử thi, vừa có tính trữ tình được kết bện rất nhuần nhuyễn nên đi sâu vào lòng người nhiều thế hệ.
 |
| Nhà thơ Tố Hữu và vợ năm 1965. Ảnh tư liệu |
Đó là một trong những tác phẩm mang đậm phong cách sáng tác của Tố Hữu; chính trị mà trữ tình, trữ tình mà chính trị; thơ vừa đáp ứng được yêu cầu tuyên truyền cách mạng, vừa bám sát hiện thực chiến đấu, lao động của bộ đội và nhân dân với dấu ấn riêng không lẫn về nghệ thuật thi ca. Cần nói thêm, thơ Tố Hữu trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ nghiêng về sự ngợi ca, chất hào hùng chiếm lĩnh trong nhiều thi phẩm và nó đã có sức lan tỏa, ảnh hưởng sâu rộng tới công chúng cùng nhiều người làm thơ khác. Tuy nhiên, ta rất cần phải soi chiếu thơ ông trong ánh sáng và bóng tối của lịch sử, của thời cuộc mà cốt lõi của nó không gì khác là lòng yêu nước và tự hào dân tộc.
Âm hưởng bao trùm của bài thơ "Hoan hô chiến sĩ Điện Biên" là chiến thắng. Trước tiên, trước hết nó là tiếng reo vui tưng bừng của dân tộc khi quân ta đã toàn thắng ở Điện Biên Phủ. Tin báo tiệp dội về từ lòng chảo Mường Thanh khi lá cờ "Quyết chiến quyết thắng" của Quân đội ta tung bay trên nóc hầm chỉ huy của tướng De Castries vào chiều 7-5-1954: Nghe trưa nay, tháng năm mồng bảy/ Trên đầu bay, thác lửa hờn căm!/ Trông: Bốn mặt, lũy hầm sụp đổ/ Tướng quân bay lố nhố cờ hàng/ Trông: Chúng ta cờ đỏ sao vàng/ Rực trời đất Điện Biên toàn thắng...
Toàn thắng! Điện Biên toàn thắng. Trong thời khắc ấy, với quân và dân ta thì chẳng có niềm vui nào sánh bằng niềm vui Chiến thắng Điện Biên Phủ. Niềm vui như sóng cuộn triều dâng, sự ngất ngây chỉ đo được bằng đất trời cao rộng bao la, tiếng reo, nụ cười hòa trộn nước mắt chiến sĩ, đồng bào. Rồi ta sẽ nói, nói sau một chút sự hy sinh không kể xiết của nhân dân Việt Nam, của người lính Cụ Hồ trong cuộc trường chinh kéo dài non một thập kỷ đầy cam go, nguy hiểm, không hiếm khúc đoạn chênh vênh, éo le.
Từ tiếng bom ba càng vang lên trên chiến lũy ở Hà Nội vào mùa đông 1946, đến dư âm Chiến dịch Việt Bắc Thu-Đông 1947, Biên giới 1950, Hòa Bình 1951, Đông Xuân 1951-1952, Tây Bắc 1952 và cuối cùng là cuộc tiến công chiến lược Đông Xuân 1953-1954 với đỉnh cao là Chiến thắng Điện Biên Phủ. Thế thì làm sao không vui đến trào nước mắt được, không tự hào được: Kháng chiến ba ngàn ngày/ Không đêm nào vui bằng đêm nay/ Đêm lịch sử, Điện Biên sáng rực/ Trên đất nước, như huân chương trên ngực/ Dân tộc ta, dân tộc anh hùng...
Niềm vui bất tuyệt, niềm tự hào to lớn đó bật ra tiếng reo của một người, của muôn người, của cả dân tộc anh hùng và tỏa lan ra bốn biển năm châu: Hoan hô chiến sĩ Điện Biên/ Hoan hô đồng chí Võ Nguyên Giáp/ Sét đánh ngày đêm xuống đầu giặc Pháp!/ Vinh quang Tổ quốc chúng ta/ Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa/ Vinh quang Hồ Chí Minh, Cha của chúng ta ngàn năm sống mãi/ Quyết chiến quyết thắng, cờ đỏ sao vàng vĩ đại!
Và, không thể khác được, tiếng reo mừng "Hoan hô chiến sĩ Điện Biên" được nhắc lại như lời lĩnh xướng cho bản hùng ca Điện Biên vang dội. Đây là một Điện Biên nhìn gần, Điện Biên của chiến hào, của trận địa, của những ngày gian khổ nhất, ác liệt nhất, hy sinh nhất, Điện Biên của lòng dũng cảm, của máu thấm đỏ dốc Pha Đin, đèo Lũng Lô, lòng chảo Mường Thanh..., của bài ca bất tử cất lên từ sự dâng hiến cao cả cho Tổ quốc, vì Tổ quốc của bao sinh thể thanh xuân.
Hoan hô chiến sĩ Điện Biên/ Chiến sĩ anh hùng/ Đầu nung lửa sắt/ Năm mươi sáu ngày đêm, khoét núi, ngủ hầm, mưa dầm, cơm vắt/ Máu trộn bùn non/ Gan không núng/ Chí không mòn... Đấy là bức tranh phác họa chung có tên chiến sĩ Điện Biên. Có thể đó là chiến sĩ pháo binh, chiến sĩ xung kích, chiến sĩ thông tin, chiến sĩ công binh, chiến sĩ quân y, chiến sĩ văn công và cả những nhà báo, nhà văn, nhà thơ, nhạc sĩ, họa sĩ... mang áo lính nữa. Tất cả có chung năm mươi sáu ngày đêm máu lửa, mưa dầm. Những anh hùng dũng sĩ có tên tuổi cụ thể như Bế Văn Đàn, Tô Vĩnh Diện, Phan Đình Giót... vào thơ trở thành biểu tượng Điện Biên.
 |
| Nhà thơ Tố Hữu với văn nghệ sĩ ở Trường Sơn. Ảnh tư liệu |
Họ không phải là một, là số ít mà thuộc số nhiều, số đông, là Quân đội ta, là nhân dân ta, ai cũng có thể trở thành anh hùng dũng sĩ khi đối mặt với kẻ thù xâm lược. Những đồng chí thân chôn làm giá súng/ Đầu bịt lỗ châu mai/ Băng mình qua núi thép gai/ Ào ào vũ bão,/ Những đồng chí chèn lưng cứu pháo/ Nát thân, nhắm mắt, còn ôm.../ Những bàn tay xẻ núi lăn bom/ Nhất định mở đường cho xe ta lên chiến trường tiếp viện./ Và những chị, những anh, ngày đêm ra tiền tuyến/ Mấy tầng mây, gió lớn mưa to/ Dốc Pha Đin, chị gánh anh thồ/ Đèo Lũng Lô, anh hò chị hát/ Dù bom đạn, xương tan thịt nát/ Không sờn lòng, không tiếc tuổi xanh... Trong cảm nhận của riêng tôi, đây là đoạn thơ ấn tượng nhất, hay nhất của thi phẩm "Hoan hô chiến sĩ Điện Biên". Bởi nó nói lên được cái đáng nói nhất về Chiến thắng Điện Biên Phủ. Cái giá của một chiến thắng vĩ đại được đo bằng mồ hôi, xương máu của chiến sĩ và đồng bào ta. Vì thế nó muôn đời là vô giá. Cũng như độc lập, tự do dân tộc là vô giá, hòa bình thống nhất non sông là vô giá, hạnh phúc nhân dân là vô giá. Đừng ai, đừng bao giờ quên điều đó.
Bài thơ "Hoan hô chiến sĩ Điện Biên", Tố Hữu viết vào tháng 5-1954. Như vậy, mặc nhiên tác phẩm mang trong nó những yếu tố thời sự nhất định. Trong bài thơ có đề cập đến danh tính của Ngoại trưởng Pháp (Bidault) và Thứ trưởng ngoại giao Mỹ (Smith), những người có mặt trong Hội nghị Geneva năm 1954 cùng với đồng chí Phạm Văn Đồng. Tôi nghĩ đây là một đoạn thơ thú vị dù rằng mới đọc qua ta thấy nó có vẻ thời sự quá, không nhiều chất thơ lắm.
Cái thú vị cũng là cái hay để bài thơ nâng tầm vóc lên khi Tố Hữu nói về bài học Việt Nam từ Điện Biên Phủ: ...Tổ quốc chúng tôi/ Muốn độc lập, hòa bình trở lại/ Không muốn lửa bom đổ xuống đầu con cái/ Nước chúng tôi và nước các anh./ Nếu còn say máu chiến tranh/ Ở Việt Nam, các anh nên nhớ/ Tre đã thành chông, sông là sông lửa./ Và trận thắng Điện Biên/ Cũng mới là bài học đầu tiên! Bài học này không phải đến Chiến thắng Điện Biên Phủ mới có mà nó đã được minh chứng hùng hồn qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước đầm đìa mồ hôi, nước mắt và máu xương của dân tộc Việt Nam.
 |
| Công viên văn hóa và Khu lưu niệm nhà thơ Tố Hữu tại thôn Tân Xuân Lai, xã Quảng Thọ, huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế. Ảnh: ĐIỀN QUANG |
Thế mà, có những thế lực hùng mạnh nhưng tham lam vẫn không chịu học bài học từ Điện Biên Phủ, từ Việt Nam để gây ra cuộc chiến tranh kéo dài hơn hai mươi năm nữa trên đất nước này. Giá như, ngày ấy, chiến tranh Việt Nam chỉ dừng lại ở Điện Biên Phủ, ở Hội nghị Geneva năm 1954 thì Mỹ và Việt Nam không phải tốn bao xương máu như thế.
Bài học từ Điện Biên Phủ là bài học hòa bình. Hòa bình cho một dân tộc và cho cả nhân loại. Hòa bình cho hôm nay và mai sau. Từ chiến tranh, qua chiến tranh, không ai thấu hiểu giá trị của hòa bình như dân tộc Việt Nam. Cho nên trân trọng, nâng niu, gìn giữ hòa bình là phương châm ứng xử lâu dài của dân tộc ta. Vì thế, sau khi dẹp tan giặc ngoại xâm, nhân dân ta lại ngỏ lời muốn làm bạn với tất cả các nước trên thế giới. Hòa bình để tồn tại, mới tồn tại. Hòa bình mới có hạnh phúc, đó là điều nhân loại không thể quên.
Phép dùng binh phải “thiên biến vạn hóa”
Sau 8 năm xâm lược Việt Nam, thực dân Pháp đã bị suy yếu rõ rệt: Thiệt hại gần 390.000 quân, tiêu tốn 2.000 tỷ Franc, liên tục bị ta đẩy vào thế bị động chiến lược. Trước sự sa lầy của thực dân Pháp, đế quốc Mỹ can thiệp ngày càng sâu vào cuộc chiến tranh Đông Dương, thúc ép Pháp phải kéo dài và mở rộng chiến tranh. Để tìm lối thoát, thực dân Pháp đã tranh thủ sự viện trợ của Mỹ để đẩy mạnh chiến tranh, cố tìm một thắng lợi quân sự nhằm “rút lui trong danh dự”. Ngày 7-5-1953, với sự thỏa thuận của Mỹ, Chính phủ Pháp cử tướng Navarre sang làm Tổng chỉ huy quân đội viễn chinh Pháp ở Đông Dương và thông qua Kế hoạch Navarre gồm hai bước với hy vọng sẽ “chuyển bại thành thắng” trong vòng 18 tháng.
Để triển khai kế hoạch, Navarre huy động lực lượng cơ động lên đến 84 tiểu đoàn trên toàn chiến trường Đông Dương, trong đó ở Đồng bằng Bắc Bộ có 44 tiểu đoàn, tiến hành những cuộc càn quét, bình định, mở những cuộc tiến công lớn vào Ninh Bình, Thanh Hóa...
Về phía ta, đầu tháng 10-1953, tại Tỉn Keo, xã Phú Đình, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên diễn ra cuộc họp của Bộ Chính trị Trung ương Đảng bàn kế hoạch tác chiến Đông Xuân 1953-1954. Chủ tịch Hồ Chí Minh và các đồng chí: Trường Chinh, Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp... dự hội nghị. Bộ Chính trị quyết định: Giữ vững thế chủ động chiến lược trên chiến trường chính. Tập trung lực lượng, mở những cuộc tấn công vào các hướng địch tương đối yếu nhằm tiêu diệt một phần sinh lực, buộc địch phải phân tán lực lượng đối phó với ta. Phương châm chiến lược: Tích cực, chủ động, cơ động, linh hoạt, đánh ăn chắc và tiến ăn chắc.
Kết thúc cuộc họp, Chủ tịch Hồ Chí Minh kết luận: Tổng Quân ủy phải có một kế hoạch lâu dài về mọi mặt để đối phó với kẻ địch trên chiến trường toàn quốc, sau đó phải có kế hoạch đẩy mạnh những hoạt động du kích tại Đồng bằng Bắc Bộ. Về hoạt động, lấy hướng Tây Bắc làm hướng chính, các hướng khác là phối hợp. Hướng chính hiện nay không thay đổi, nhưng trong hoạt động có thể thay đổi. Phép dùng binh là phải “thiên biến vạn hóa”.
Tại hội nghị ở Tỉn Keo của Bộ Chính trị Trung ương Đảng và cả trong kế hoạch của Navarre đều chưa xuất hiện cụm từ Chiến dịch Điện Biên Phủ. Quyết định sáng suốt của Trung ương Đảng ta là tiến lên Tây Bắc để căng địch ra, bắt chúng phải bị động đối phó với ta, như vậy đã tạo tiền đề đầu tiên cho Điện Biên Phủ.
Sau này, Đại tướng Võ Nguyên Giáp nhớ lại, khi nghe đồng chí trình bày về tình hình quân địch từ tháng 5 đến tháng 10-1953, Bác ngồi họp với thái độ bình thản, điếu thuốc lá kẹp giữa hai ngón tay duỗi thẳng. Đôi mắt Người lộ vẻ chăm chú. Bàn tay Bác đặt trên bàn, bỗng giơ lên và nắm lại. Người nói: Địch tập trung quân cơ động để tạo nên sức mạnh. Không sợ! Ta buộc chúng phải phân tán binh lực thì sức mạnh đó không còn. Rồi bàn tay Bác mở ra, mỗi ngón trỏ về một hướng...
"Tướng quân tại ngoại, trao cho chú toàn quyền"
Giữa tháng 11-1953, ta tiến quân theo hướng Tây Bắc và Trung Lào. Thực dân Pháp phát hiện thấy sự chuyển quân của ta; ngày 20-11-1953, Navarre cho 6 tiểu đoàn cơ động nhảy dù xuống Điện Biên Phủ nhằm bảo vệ Tây Bắc và Thượng Lào. Khi đó ta đang có 1 đại đội đóng ở đây. Trước sức tấn công áp đảo của địch, đại đội của ta chiến đấu ngoan cường nhưng phải rút lui để bảo toàn lực lượng.
Ngày 10-12-1953, quân ta tấn công và giải phóng thị xã Lai Châu, bao vây Điện Biên Phủ. Navarre buộc phải điều thêm 6 tiểu đoàn ở Đồng bằng Bắc Bộ lên tăng cường cho Điện Biên Phủ, biến đây thành nơi tập trung quân thứ hai của Pháp. Đầu tháng 12-1953, Bộ Chính trị Trung ương Đảng chủ trương mở chiến dịch đánh bại địch ở Điện Biên Phủ, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ thị: Chiến dịch này là một chiến dịch rất quan trọng không những về quân sự mà cả về chính trị, không những đối với trong nước mà đối với quốc tế. Vì vậy, toàn Đảng, toàn quân, toàn dân, phải hoàn thành cho kỳ được.
 |
Hội nghị Bộ Chính trị quyết định chiến cuộc Đông Xuân 1953-1954. Ảnh tư liệu |
Điện Biên Phủ có vị trí chiến lược vô cùng quan trọng và thật trùng hợp khi cả hai phía đều coi đây là điểm quyết chiến chiến lược và cùng chấp nhận cuộc chiến đấu. Ngày 20-1-1954, khi một viên tướng Pháp ngạo mạn tuyên bố: Thách Tướng Giáp giao chiến ở Điện Biên Phủ, thì Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã không quyết định tấn công ngay, mà gấp rút chuẩn bị mọi mặt để tạo thành thế trận bao vây, bảo đảm chắc thắng mới đánh. Và ở tận Việt Bắc xa xôi, Bác Hồ cũng đã ung dung giải thích với một nhà báo nước ngoài về thế trận Điện Biên Phủ. Người lật ngược chiếc mũ cát đặt trên bàn, đưa ngón tay theo vành mũ mà nói: "Đây là núi, chúng tôi đang ở đây. Còn phía dưới (Người đặt tay xuống đáy mũ) là thung lũng Điện Biên Phủ, quân Pháp ở đấy. Chúng không thể thoát ra khỏi đây được...".
Ngày 22-12-1953, Chủ tịch Hồ Chí Minh trao cờ Quyết chiến quyết thắng cho Quân đội, động viên các đơn vị thi đua giết giặc lập công, hoàn thành cho kỳ được Chiến dịch Điện Biên Phủ. Bộ Chính trị Trung ương Đảng quyết định thành lập Bộ chỉ huy và Đảng ủy Mặt trận do Đại tướng Võ Nguyên Giáp làm Bí thư Đảng ủy kiêm Chỉ huy trưởng Mặt trận. Giao nhiệm vụ cho Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Tổng Tư lệnh, trước khi ra mặt trận, Bác nói: “Tổng Tư lệnh ra mặt trận, tướng quân tại ngoại, trao cho chú toàn quyền”. Khi chia tay, Bác nhắc: “Trận này quan trọng, phải đánh cho thắng; chắc thắng mới đánh, không chắc thắng không đánh”.
Chính sự tin tưởng tuyệt đối của Bác Hồ mà sau một đêm thức trắng suy nghĩ với nắm ngải cứu trên đầu, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã có “quyết định khó khăn nhất trong cuộc đời chỉ huy” là “kéo pháo ra”, thay đổi phương châm tác chiến đã thống nhất trong Đảng ủy Mặt trận và đoàn cố vấn Trung Quốc từ “đánh nhanh, giải quyết nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc”. Cho dù với sự thay đổi ấy, hàng vạn quân và dân ta phải áp dụng một hình thức tác chiến mới, khó khăn, gian khổ hơn nhiều, nhưng cũng đỡ tổn hao xương máu hơn và giành chiến thắng.
Món quà vô giá
Ngày 11-3-1954 (trước khi quân ta nổ súng tấn công Him Lam hai ngày), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi thư cho các chiến sĩ Mặt trận Điện Biên Phủ. Người căn dặn: “Các chú sắp ra trận. Nhiệm vụ các chú lần này rất to lớn, khó khăn, nhưng rất vinh quang... Bác tin chắc rằng các chú sẽ phát huy thắng lợi vừa qua, quyết tâm vượt mọi khó khăn, gian khổ để làm tròn nhiệm vụ vẻ vang sắp tới”.
Bức điện ngày 15-3-1954 của Trung ương Đảng và của Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi cán bộ và chiến sĩ ở Mặt trận Điện Biên Phủ, đã nhấn mạnh đến tầm quan trọng của Chiến dịch Điện Biên Phủ: “Bác và Trung ương Đảng được báo cáo về hai trận thắng đầu tiên của Quân đội ta ở Điện Biên Phủ. Bác và Trung ương Đảng có lời khen các đồng chí. Chiến dịch này là một chiến dịch lịch sử của Quân đội ta, ta đánh thắng chiến dịch này có ý nghĩa quân sự và chính trị quan trọng...”.
Trải qua 3 đợt chiến đấu gay go, gian khổ, sau 56 ngày đêm “khoét núi, ngủ hầm, mưa dầm, cơm vắt”, Quân ta đã làm nên chiến thắng lẫy lừng. Thực dân Pháp cùng bọn can thiệp Mỹ thất bại hoàn toàn. Toàn thể bộ chỉ huy tập đoàn cứ điểm do tướng De Castries cầm đầu đã bị bắt sống, hơn một vạn sáu nghìn tên địch bị chết hoặc bắt làm tù binh. Điện Biên Phủ là trận đánh tiêu diệt và bắt sống quân viễn chinh xâm lược lớn nhất và gọn nhất của Quân đội ta. Chiến dịch Điện Biên Phủ toàn thắng, kết thúc oanh liệt cuộc tấn công chiến lược Đông Xuân 1953-1954 của quân và dân ta.
Thắng lợi tuy lớn, nhưng mới là bắt đầu
Mười năm sau Chiến thắng Điện Biên Phủ, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định ý nghĩa to lớn của chiến thắng: “Điện Biên Phủ như là một cái mốc chói lọi bằng vàng của lịch sử. Nó ghi rõ nơi chủ nghĩa thực dân lăn xuống dốc và tan rã, đồng thời phong trào giải phóng dân tộc khắp thế giới đang lên cao đến thắng lợi hoàn toàn”.
Sau ngày Chiến thắng Điện Biên Phủ một ngày, trong thư gửi bộ đội, dân công, thanh niên xung phong và đồng bào Tây Bắc, Bác Hồ đã hình dung ta còn phải chiến đấu lâu dài mới giành được thắng lợi cuối cùng: “Quân ta đã giải phóng Điện Biên Phủ. Bác và Chính phủ thân ái gửi lời khen ngợi cán bộ, chiến sĩ, dân công, thanh niên xung phong và đồng bào địa phương đã làm tròn nhiệm vụ một cách vẻ vang. Thắng lợi tuy lớn, nhưng mới là bắt đầu. Chúng ta không nên vì thắng mà kiêu, không nên chủ quan khinh địch. Chúng ta kiên quyết kháng chiến để tranh lại độc lập, thống nhất, dân chủ, hòa bình. Bất kỳ đấu tranh về quân sự hay ngoại giao cũng đều phải đấu tranh trường kỳ gian khổ mới đi đến thắng lợi hoàn toàn”.
Đúng như Bác dự đoán, trước dã tâm xâm lược của chủ nghĩa đế quốc, nhân dân ta còn phải làm cuộc trường chinh kháng chiến 21 năm nữa, cho đến Đại thắng mùa Xuân 1975, non sông mới thu về một mối, đất nước mới hoàn toàn độc lập, tự do.
Không chỉ vậy, một số cán bộ, đảng viên thời nay còn có biểu hiện mị dân, “vì dân suông”, từ đó tạo khoảng cách với dân, gây mất niềm tin trong nhân dân. Do đó, chúng ta phải đấu tranh, phòng ngừa, ngăn chặn những biểu hiện vô cảm, “vì dân suông” để góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên trung thành, mẫn cán, thật sự vì dân, vì nước.
Tinh vi những biểu hiện mị dân, “vì dân suông”
Phê phán thói tiền hậu bất nhất, nói nhiều làm ít, dân ta có câu ca dao: “Nói chín thì phải làm mười/ Nói mười làm chín, kẻ cười người chê”. Hàm ý sâu sắc hơn, câu ca dao muốn nhắn nhủ, nhắc nhở con người phải luôn coi trọng giữ gìn chữ “tín”, nói đi đôi với làm; còn nếu ai mà nói nhiều hơn làm, dù làm chỉ kém nói một chút thôi thì cũng đáng coi thường, chê trách.
 |
Thời nay, một số cán bộ, đảng viên có biểu hiện chỉ nói mà không làm, chỉ hứa rồi để đấy, chỉ thề thốt mà không hành động, người dân gọi đó là những kẻ nói suông, hứa suông, thề suông.
Cách đây 8 năm, ngày 27-5-2016, phát biểu tại Hội nghị triển khai Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội XII của Đảng và các chỉ thị, kết luận của Bộ Chính trị, Ban Bí thư về công tác dân vận, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng không chỉ cảnh báo một số cán bộ, đảng viên có thái độ coi thường quần chúng, không lắng nghe ý kiến, không học hỏi người lao động, mà còn có biểu hiện “vì dân suông”, tức là chỉ nói mà không làm, hay hô hào, kêu gọi vì dân, nhưng lại không có những việc làm cụ thể, thiết thực để mang lại quyền, lợi ích chính đáng cho nhân dân.
Những biểu hiện “vì dân suông” trong một bộ phận cán bộ, đảng viên diễn ra khá tinh vi. Có cán bộ gần dân mà vẫn không hiểu lòng dân. Những cán bộ này tuy đến với dân, nhưng chỉ tuyên truyền, vận động, giải thích cho dân theo ý chỉ đạo áp đặt của mình mà không thành tâm lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của dân. Giả sử nếu có lắng nghe thì cũng “nghe để biết”, nhưng thực chất là bỏ ngoài tai, không tìm cách giải quyết thấu đáo những ý kiến, băn khoăn, vướng mắc của dân và cả những mong muốn chính đáng của bà con. Trong cuộc tiếp xúc cử tri ngày 14-10-2023 tại Hà Nội trước kỳ họp thứ sáu, Quốc hội khóa XV, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng nhắc nhở cán bộ, đảng viên nói chung, đại biểu Quốc hội và HĐND nói riêng cần khắc phục bệnh hình thức, khi tiếp xúc, đối thoại với dân thì phải “tuyệt đối tránh tình trạng hình thức, ngồi ra vẻ chú ý lắng nghe nhưng lại không nghe”.
Ngoài ra còn có những cán bộ tuy bề ngoài gần dân mà thực chất lại sống xa dân. Số cán bộ này khi gặp dân thì vẫn “mồm năm miệng mười”, cố gắng không làm mếch lòng người khác, nhưng bản thân và gia đình lại có một cuộc sống biệt lập, khác xa người dân. Nhờ các mối quan hệ “bôi trơn” và biết kiếm chác mà họ có nhà to, xe đẹp, thu nhập khủng, gia đình ung dung hưởng thụ một cuộc sống đề huề trong nhung lụa, mặc cho bao người dân lao động vẫn quanh năm tảo tần, lam lũ vì miếng cơm, manh áo. Với họ, tiếp xúc với dân chỉ là nghĩa vụ đơn thuần chứ không thực sự tâm huyết với dân, chung sức đồng lòng gánh vác bao nỗi lo toan hằng ngày của người dân. Bởi nếu thương yêu quần chúng cần lao, họ đâu lợi dụng kẽ hở pháp luật, đục nước béo cò để nhăm nhăm vun vén lợi lộc cho cá nhân, cốt để vinh thân phì gia.
Điều đáng nói, những động thái “vì dân suông” thường được bao bọc một lớp hào nhoáng, tinh vi mà không phải người dân nào cũng dễ nhận diện. Hơn nữa, để dễ bề che mắt thiên hạ, bên ngoài thì bao giờ họ cũng đề cao quan điểm “dĩ dân vi bản” (lấy dân làm gốc) và luôn chủ định làm một vài việc bề nổi nào đó nhằm vừa tránh bị mang tiếng là không thân thiện với dân, vừa phần nào lấy lòng dân. Suy cho cùng, một khi cán bộ coi việc gần dân chỉ là tấm bình phong, là màn kịch để che giấu những mục đích, động cơ thiếu trong sáng của mình thì đó là một thứ gần dân hình thức, giả dối, thực chất là mị dân.
Tác hại của thói vô cảm, “vì dân suông”
Thói vô cảm, “vì dân suông” là một trong những biểu hiện suy thoái đáng báo động đối với một bộ phận cán bộ, đảng viên. Đề cập vấn đề này, Đảng ta cho rằng, trong điều kiện hiện nay, nếu không chăm lo một cách cụ thể, thiết thực đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân thì dù có nói bao nhiêu về quan điểm quần chúng, về quyền làm chủ của nhân dân cũng đều là vô nghĩa và không có sức thuyết phục.
Sau khi Liên Xô vừa sụp đổ, một số học giả nước này đã làm cuộc điều tra xã hội học rất đáng suy ngẫm. Trong phiếu điều tra, trả lời câu hỏi “Đảng Cộng sản Liên Xô đại diện cho ai?", thì có tới 85% ý kiến cho là đại diện của giới cán bộ quan chức nhà nước quan liêu, chỉ có 11% cho là đại diện của giai cấp công nhân và nhân dân lao động. Một đảng cộng sản cầm quyền mà tỷ lệ giới chức quan liêu, xa rời quần chúng, vô cảm với dân lớn đến mức nghiêm trọng như vậy, thế nên lúc gặp sóng gió không được nhân dân ủng hộ và bị các thế lực khác tước quyền lãnh đạo cũng không có gì khó hiểu!
Đâu chỉ có chuyện cán bộ sống quan liêu, “vì dân suông” xảy ra bên Liên Xô, mà ngay ở nước ta cũng cần nhắc lại vụ việc một bộ phận cán bộ, đảng viên vô cảm, sống xa dân nên để lại một bài học xương máu về mối quan hệ giữa Đảng, chính quyền và nhân dân. Năm 1997, một bộ phận không nhỏ nông dân tỉnh Thái Bình tụ tập đông người phản đối cấp ủy, chính quyền có nguyên nhân chủ yếu là do quyền làm chủ của người dân đã bị vi phạm nghiêm trọng, chính quyền cơ sở huy động quá sức dân, thậm chí lạm thu nhiều khoản bất chính, trong khi đó một số cán bộ chủ chốt ở địa phương giàu lên một cách bất minh và lại có lối sống xa hoa, kệch cỡm, nên càng gây bất bình trong nhân dân. Sau sự kiện đáng buồn này đã có hơn 2.000 cán bộ, đảng viên vi phạm bị xử lý kỷ luật, hơn 70% số tổ chức cơ sở đảng phải thay từ một nửa đến hai phần ba cấp ủy.
Nhắc lại những ví dụ nêu trên để thấy rằng, quần chúng nhân dân nhìn nhận, đánh giá Đảng chủ yếu là thông qua phẩm chất, tư cách, đạo đức, lối sống của cán bộ, đảng viên. Nói quần chúng giảm sút lòng tin đối với Đảng không phải là giảm sút lòng tin đối với lý tưởng, sự nghiệp của Đảng, mà là đối với những cán bộ, đảng viên đã thoái hóa, hư hỏng và không còn ý thức hết lòng vì nước, vì dân, nói nhiều làm ít, nói một đằng làm một nẻo, chỉ biết lo vun vén lợi lộc cho bản thân, gia đình mà không có hành động thiết thực để góp phần chăm lo cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho nhân dân.
Cán bộ, đảng viên cần trọng dân thực tâm, chăm lo cho dân thật lòng
Từ những thăng trầm, hưng vong của các vương triều phong kiến Việt Nam trong lịch sử, từ những thành bại trong việc huy động lòng dân, phát huy sức dân trong các cuộc đấu tranh dựng nước và giữ nước, ông cha đã đúc kết những lời thấm thía và trở thành bài học nhắc nhở muôn đời cho con cháu hôm nay và mai sau, đó là: “Chở thuyền cũng là dân, lật thuyền cũng là dân” và “Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân” (Nguyễn Trãi); “Khoan thư sức dân làm kế sâu rễ bền gốc là thượng sách giữ nước” (Trần Hưng Đạo); nước phải lấy dân làm gốc, vì “Gốc có vững, cây mới bền/ Xây lầu thắng lợi trên nền nhân dân” (Hồ Chí Minh).
Cách đây 12 năm, ngày 7-6-2012, Ban Bí thư Trung ương Đảng khóa XI ban hành Quy định số 101-QĐ/TW “Về trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là cán bộ lãnh đạo chủ chốt các cấp”, đã quy định 7 nội dung cán bộ, đảng viên phải có trách nhiệm nêu gương, trong đó có 2 nội dung liên quan đến ý thức, tác phong, phong cách ứng xử của cán bộ với nhân dân, gồm: “Nêu gương về tác phong sâu sát thực tế, gần gũi để thấu hiểu tâm tư, nguyện vọng chính đáng của quần chúng”; “Nêu gương về ý thức phục vụ nhân dân, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của quần chúng, làm việc với thái độ khách quan, công tâm, tập trung sức giải quyết những lợi ích chính đáng của nhân dân”. Thực chất của những quy định này là yêu cầu cán bộ, đảng viên không vô cảm, không “nói suông” với nhân dân, không sống xa dân.
Hơn ai hết, đội ngũ cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức thời nay phải khắc cốt ghi tâm lời Bác Hồ chỉ dẫn: “Được lòng dân, thì việc gì cũng làm được, trái ý dân, thì chạy ngược chạy xuôi”. Nếu cấp ủy đảng, chính quyền nói chung, cán bộ, đảng viên nói riêng mà cứ phải tất ta tất tưởi “chạy ngược chạy xuôi” bởi lòng dân phân tâm, ly tán thì nguy cơ tan rã niềm tin của dân với Đảng, với chế độ ta là khó tránh khỏi. Đó là bài học không thể xem thường.
Muốn được lòng dân thì cán bộ, đảng viên phải thực tâm nói đi đôi với làm, nói cho dân hiểu, làm cho dân tin, tuyệt đối tránh những biểu hiện vô cảm, mị dân, “vì dân suông”. Khi được nhân dân hết lòng tin yêu, ủng hộ, nhất định khối sức mạnh đại đoàn kết toàn dân sẽ được củng cố, tăng cường và trở thành sức mạnh dời non lấp biển, từ đó chúng ta có thể đạp bằng mọi chông gai, vượt qua mọi khó khăn, thử thách trên con đường xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đúng như nguyên Chủ tịch nước Trương Tấn Sang từng nhấn mạnh: “Chúng ta không sợ bất cứ kẻ thù nào dù là hung bạo nhất, chỉ sợ mất lòng dân. Lòng dân, đó là quốc bảo dựng nước và giữ nước Việt Nam”.
