Tổ chức chính quyền địa phương ở Việt Nam hiện nay

 

Hiến pháp năm 2013, Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 quy đinh:

Chính quyền địa phương được tổ chức ở các đơn vị hành chính của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Cấp chính quyền địa phương gồm có Hội đồng nhân dân và ủy ban nhân dân được tổ chức phù hợp với đặc điểm nông thôn, đô thị, hải đảo, đơn vị hành chính - kỉnh tế đặc biệt do luật định.

Trên cơ sở đó, mô hình chính quyền địa phương ở Việt Nam hiện nay được xác định theo các mô hình như sau:

Mô hình chính quyền địa phương ở nông thôn (tỉnh, huyện, xã)

*Đặc điểm của các đơn vị hành chính trên địa bàn nông thôn

+Dân cư ở nông thôn cư trú tập trung tại nhiều hộ gia đình gắn kết với nhau trong sản xuất, sinh hoạt và các hoạt động xã hội khác trong phạm vi một khu vực nhất định được hình thành do điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh tế - xã hội, văn hóa, phong tục, tập quán và các yếu tố khác.

+ Kinh tế nông thôn chủ yếu là kinh tế nông nghiệp mang nhiều yếu tố tự nhiên, về quản lý nhà nước, ngoài hệ thống chính quyền xã còn có hệ thống các thiết chế có tính tự quản cộng đồng như làng, bản, thôn, ấp trên tinh thần tự quản cao.

+Dân cư nông thôn gắn kết cộng đồng có quy mô nhỏ theo làng, xã, thôn, xóm, bản, ấp, dòng họ, có những hương ước và phong tục, tập quán riêng mang nhiều tính tự quản.

+ Đời sống cư dân nông thôn phụ thuộc vào nhau, gắn bó và ràng buộc với cộng đồng.

+ Chức năng chính của chính quyền ở địa bàn nông thôn là thực hiện các chính sách và triển khai các biện pháp nhằm giải quyết tốt các vấn đề như nông nghiệp, nông thôn, nông dân.

Yêu cầu đặt ra trong tổ chức chính quyền địa phương ở nông thôn phải bảo đảm các nguyên tắc:

+Bảo đảm tính thống nhất của quyền lực nhà nước đồng thời bảo đảm phát huy dân chủ, phát huy tính tự quản cộng đồng địa phương ở nông thôn

+Bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện của Đảng đối với chính quyền ở các đơn vị hành chính ở nông thôn.

Mô hình tổ chức chính quyền địa phương ở đô thị gồm: chính quyền địa phương ở thành phố trực thuộc Trung ương, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, thành phổ thuộc thành phố trực thuộc Trung ương, phường, thị trấn.

*Đặc điểm

+ Đô thị là khu vực tập trung dân cư sinh sống có mật độ cao và chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực kinh tế phi nông nghiệp

+ Là trung tâm chính trị, hành chính, kinh tế, văn hóa hoặc chuyên ngành, có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia hoặc một vùng lãnh thổ, một địa phương, bao gồm nội thành, ngoại thành của thành phố; nội thị, ngoại thị của thị xã; thị trấn.

+ Là trung tâm tổng hợp hoặc trung tâm chuyên ngành, cấp quốc gia, cấp vùng liên tỉnh, cấp tỉnh, cấp huyện hoặc là một trung tâm của vùng trong tinh

+ Đô thị có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của cả nước hoặc một vùng lãnh thổ nhất định.

+ Tổ chức bộ máy chính quyền đô thị phải bảo đảm việc quản lý nhà nước tập trung, thống nhất, thông suốt, nhanh nhạy, có hiệu lực, hiệu quả cao.

* Yêu cầu đặt ra đối với chính quyền địa phương đô thị phải bảo đảm các nguyên tắc:

+Nguyên tắc tập trung, thống nhất, vận hành thông suốt và hiệu lực, hiệu quả của hệ thống hành chính nhà nước từ Trung ương đến cơ sở theo nguyên tắc nhà nước đơn nhất, quyền lực nhà nước là thống nhất thuộc về nhân dân;

+ Nguyên tắc bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện của Đảng đối với chính quyền đô thị ở các đơn vị hành chính các cấp;

+Nguyên tắc tập trung dân chủ và phát huy vai trò của người đứng đầu cơ quan hành chính;

+ Nguyên tắc phân công, phân cấp rõ ràng, rành mạch giữa Trung ương với địa phương, phát huy quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền địa phương các cấp, đồng thòi bảo đảm sự chỉ đạo thống nhất của cơ quan nhà nước cấp trên và của Trung ương.

Mô hình tổ chức chỉnh quyền địa phương ở hải đảo gồm huyện và xã.

Chính quyền địa phương ở hải đảo được tổ chức tùy theo điều kiện địa lý, dân cư, yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh.

+ Các đảo, quần đảo có thể được tổ chức thành các đơn vị hành chính tại đơn vị hành chính cấp huyện ở hải đảo tổ chức cấp chính quyền địa phương gồm có Hội đồng nhân dân và ủy ban nhân dân.

+Trường hợp đơn vị hành chính cấp huyện chia thành các đơn vị hành chính cấp xã thì tại đơn vị hành chính cấp xã tổ chức cấp chính quyền địa phương gồm có Hội đồng nhân dân và ủy ban nhân dân.

+Cơ cấu tổ chức của các cơ quan thuộc chính quyền địa phương ở địa bàn hải đảo thực hiện như cơ cấu tổ chức của các cơ quan thuộc chính quyền địa phương ở đơn vị hành chính tương ứng theo quy định của pháp luật.

+Chính quyền địa phương ở địa bàn hải đảo được tổ chức theo hai cấp: cấp huyện và cấp xã và thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn tương ứng của chính quyền địa phương ở huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, thành phố thuộc thành phố trực thuộc Trung ương theo quy định cùa pháp luật.

+ Chính quyền địa phương cấp xã ở hải đảo thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn tương ứng của chính quyền địa phương ở xã, phường, thị trấn theo quy định của pháp luật.

+Về nguyên tắc tồ chức của chính quyền địa phương ở hải đảo: Theo quy định của pháp luật hiện hành,

 Việc quy định nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể cho chính quyền địa phương tại các đơn vị hành chính ở hải đảo trong các văn bản quy phạm pháp luật khác phải bảo đảm tăng cường quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các cơ quan nhà nước tại địa phương, bảo đảm linh hoạt, chủ động ứng phó khi có sự kiện, tình huống đột xuất, bất ngờ xảy ra nhằm bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ quốc gia trên các vùng biển, hải đảo, phát huy lợi thế, tiềm năng kinh tế biển, hội nhập kinh tế quốc tế, bảo đảm thu hút người dân ra sinh sống, bảo vệ và phát triển hải đảo.

Mô hình chỉnh quyền địa phương ở đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt.

+Chính quyền địa phương tại đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt gồm có Hội đồng nhân dân và ủy ban nhân dân.

+ Nguyên tắc tổ chức, phương thức hoạt động của Hội đồng nhân dân và ủy ban nhân dân ở đom vị hành chính - kinh tế đặc biệt thực hiện theo quy định của pháp luật.

+ Sổ lượng đại biểu Hội đồng nhân dân, số lượng thành viên ủy ban nhân dân, cơ cấu tổ chức của Hội đông nhân dân, Uy ban nhân dân và nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể của Hội đồng nhân dân, ủy ban nhân dân ở đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt do Quốc hội quy định khi thành lập đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt đó.