Hoàn cảnh lịch sử thời kỳ Hy Lạp và La Mã cổ đại

 

Hy Lạp và La Mã cổ đại chính là vùng đất hội tụ các điều kiện làm nảy sinh những mầm mống tư tưởng có tính chất xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa từ rất sớm trên thế giới.

Sự chuyển biến chế độ công xã nguyên thuỷ sang chế độ chiếm hữu nô lệ ở Hy Lạp cổ đại là một quá trình lâu dài, từ thế kỷ XI đến thế kỷ VIII trước công nguyên, đó là thời kỳ tan rã của chế độ công xã nguyên thủy. Trong xã hội bắt đầu có sự phân hóa kẻ giàu người nghèo và bắt đầu xuất hiện các nhân tố mầm mống của giai cấp và nhà nước. Chế độ nô lệ ở Hy Lạp cổ đại tuy ra đời muộn so với một số nước khác, song đã phát triển rất nhanh và mang tính chất điển hình của chế độ chiếm hữu nô lệ trên thế giới. Do bị áp bức tàn bạo, giai cấp nô lệ đã vùng dậy đấu tranh chống giai cấp chủ nô ngày càng quyết liệt.

La Mã cổ đại lúc đầu chủ yếu là vùng đất thuộc đất nước Italia ngày nay. Đó là vùng đất có nhiều thành bang, trong đó thành La Mã là trung tâm hồi bấy giờ, mà theo truyền thuyết đó là do Romoluytx lập ra. Chế độ chiếm hữu nô lệ ở La Mã cổ đại cũng tương tự như Hy Lạp cổ đại. Người nô lệ ở đây bị đối xử có phần còn tàn bạo hơn so với Hy Lạp cổ đại. Bọn chủ nô La Mã làm giàu rất nhanh chóng bằng các cuộc chiến tranh xâm lược và bằng thủ đoạn chiếm đoạt nô lệ, nô lệ bị trừng trị bằng nhiều hình phạt tàn ác và dã man.

Những người nô lệ ở La Mã cũng như ở Hy Lạp cổ đại đấu tranh bằng nhiều hình thức như huỷ hoại các công cụ sản xuất, cướp phá mùa màng, tài sản của quý tộc, chủ nô, bỏ trốn, bạo động có tổ chức, vũ trang khởi nghĩa... Chính những cuộc đấu tranh ấy là mảnh đất hiện thực làm nảy sinh những mầm mống tư tưởng xã hội chủ nghĩa hoặc cộng sản chủ nghĩa ban đầu mộc mạc và đơn sơ.