Sau
khi phát hiện, tuyển chọn, đào tạo, huấn luyện cán bộ xong, cần bố trí, sử dụng
cán bộ cho đúng, cho khéo mới đúng người, đúng việc, phát huy hết thế mạnh từng
cán bộ. Bởi thế, việc bố trí, sử dụng cán bộ là khâu có ý nghĩa quyết định
trong công tác cán bộ. Do nó quan trọng như vậy, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sớm
cảnh báo những người làm công tác cán bộ, lãnh đạo các cơ quan rằng, nếu: ham
dùng người bà con, anh em quen biết, bầu bạn, cho họ là chắc chắn hơn người
ngoài; ham dùng những kẻ khéo nịnh hót mình, mà chán ghét những người chính trực;
ham dùng những người tính tình hợp với mình, mà tránh những người tính tình
không hợp với mình... đối với những người chính trực thì bới lông tìm vết để
trả thù, như thế, cố nhiên là hỏng cả công việc của Đảng, hỏng cả đánh giá của
người lãnh đạo.
Tham nhũng diễn ra ở nhiều khâu
Lời dạy ấy tới nay vẫn
vẹn nguyên giá trị. Trong hơn 20 năm thực hiện Nghị quyết Hội nghị Trung ương
lần thứ ba, khóa VIII về Chiến lược cán bộ thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa,
hiện đại hóa đất nước, bên cạnh những thành tựu đạt được, thì “việc sắp xếp, bố
trí, phân công, bổ nhiệm, giới thiệu cán bộ ứng cử vẫn còn tình trạng đúng quy
trình nhưng chưa đúng người, đúng việc, để lại không ít bức xúc trong nhân dân.
Công tác đào tạo, bồi
dưỡng cán bộ chưa thật gắn chặt với quy hoạch cán bộ; chưa đánh giá và sử dụng
đúng mức đội ngũ cán bộ trí thức, các nhà khoa học đầu đàn... Những hạn chế,
yếu kém trên của công tác cán bộ là một nguyên nhân dẫn tới một bộ phận cán bộ
chưa đáp ứng yêu cầu xây dựng nhà nước pháp quyền, phát triển kinh tế thị
trường và hội nhập quốc tế. Tình trạng chạy chức, chạy quyền, chạy tuổi, chạy
quy hoạch, chạy luân chuyển, chạy bằng cấp, chạy khen thưởng, chạy danh hiệu,
chạy tội..., trong đó có cả cán bộ cao cấp, chậm được ngăn chặn, đẩy lùi. Tình
trạng bổ nhiệm cán bộ không đủ tiêu chuẩn, điều kiện, trong đó có cả người nhà,
người thân, họ hàng, “cánh hẩu” xảy ra ở một số nơi, gây bức xúc trong dư luận
xã hội. Nếu như tham nhũng trong các lĩnh vực khác thường là những hành vi vụ
lợi vật chất, tiền bạc, được luật pháp quy định rõ thành những hành vi cấu
thành tội phạm, thì tham nhũng trong công tác cán bộ nhiều khi thuộc loại “tham
nhũng quyền lực”, “tham nhũng quan hệ”, vụ lợi tinh thần, rất khó kết luận là
tham nhũng, lại càng khó khởi tố, xét xử, như những chuyện “cả họ làm quan”,
“cả nhà làm quan”, “nâng đỡ không trong sáng”...
Việc xử lý có thể chỉ trong vài
tháng hay 1-2 năm, nhưng hệ lụy của vấn nạn “chạy chức”, “chạy việc”, bổ nhiệm
sai cán bộ để lại thì vô cùng nguy hại khi nó làm xói mòn niềm tin của nhân dân,
của những cán bộ lương thiện, một lòng vì đất nước, nhân dân; đây chính là
nguồn gốc, nguyên nhân đẻ ra tham nhũng, tiêu cực, kết bè, lợi ích nhóm.. Cũng
chính từ những cán bộ biến chất này, lại sản sinh ra thế hệ cán bộ hư hỏng kế
tiếp, đây thực sự là nguy cơ đối với bộ máy công quyền.
Thực tế cho thấy tham
nhũng trong công tác cán bộ diễn ra ở nhiều khâu của công tác cán bộ với rất
nhiều cách thức từ đơn giản, trắng trợn đến tinh vi; từ dễ nhận thấy đến mập mờ
tốt xấu, đúng sai không dễ nhận ra. Bởi bản chất, những hành vi, hiện tượng đó
vẫn là tham nhũng vì đều là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng
chức vụ, quyền hạn đó vì vụ lợi, vi phạm kỷ luật của Đảng, gây hại cho Đảng,
Nhà nước, nhân dân, cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước, cần phải kiên
quyết đấu tranh, ngăn chặn. Có thể kể tới một số ví dụ tiêu biểu như Dương Chí
Dũng một cán bộ quản lý kinh doanh toàn thua lỗ nhưng vẫn cứ được cất nhắc lên
cao dần và cuối cùng là được bổ nhiệm làm Cục trưởng Cục Hàng hải Việt Nam để rồi
bị bắt ngay sau đó. Trịnh Xuân Thanh từ một cán bộ quản lý kinh doanh có nhiều
khuyết điểm, sai phạm nghiêm trọng, thậm chí phạm pháp nhưng lại được tuyển
dụng, quy hoạch, luân chuyển, bổ nhiệm thành cán bộ lãnh đạo cấp cao và còn
được khen thưởng những danh hiệu cao quý...
Những lỗ hổng cần bịt ngay
Lỗ hổng là quá lớn ở
rất nhiều khâu quan trọng trong công tác cán bộ. Sở dĩ còn tồn tại các lỗ hổng
này là do các đối tượng trên đã biết vung tiền ra để làm mờ mắt nhiều người làm
công tác cán bộ. Biểu hiện của hành vi này là người đứng đầu với quyền lực của
mình đã đề xuất, vận động, gợi ý, gây sức ép, hướng lái tập thể lãnh đạo theo ý
đồ, thậm chí tự ý quyết định hay áp đặt theo chủ ý của mình về công tác cán bộ,
làm tê liệt vai trò, trách nhiệm của cấp ủy, vô hiệu hóa nguyên tắc tập trung
dân chủ.
Những dòng họ làm quan
hay bổ nhiệm thần tốc những "hạt giống" thời gian qua ở Đà Nẵng,
Quảng Nam, Hà Giang, Thanh Hóa... cho thấy ở nhiều nơi sự lạm quyền, mất dân
chủ, độc đoán, thao túng, tự tung, tự tác của người đứng đầu trong công tác cán
bộ đã ở mức báo động. Động cơ vụ lợi rõ ràng của những người đứng đầu trong
công tác cán bộ đã khiến họ bố trí, bổ nhiệm người thân, người quen, người nhà
dù không đủ tiêu chuẩn, điều kiện giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý hoặc bố trí,
sắp xếp vào vị trí có nhiều lợi lộc. Những vụ việc vi phạm nguyên tắc tập trung
dân chủ, quy chế làm việc, quyết định chủ trương công tác cán bộ không đúng quy
định, vượt thẩm quyền trong thời gian dài tại một số tỉnh như Hà Giang, Cà Mau,
Ninh Bình, Gia Lai, Bình Định... hay tại Ban Chỉ đạo Tây Nam Bộ thời gian qua
là điển hình cho hành vi lạm quyền, lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong công tác
cán bộ. Năm 2017, Bộ Nội vụ cũng đã từng công bố công khai 11 địa phương có
tình trạng bổ nhiệm người nhà làm quan với hơn 60 trường hợp được bổ nhiệm,
tuyển dụng sai quy định. Đơn cử như vụ: “Nâng đỡ không trong sáng” ở Thanh
Hóa; con trai nguyên Bí thư Tỉnh ủy Quảng Nam dù không đủ tiêu chuẩn, điều kiện
vẫn được bổ nhiệm đến Giám đốc Sở Kế hoạch - Ðầu tư…
Nhìn bề ngoài, mọi thứ
đều đúng quy trình, nhưng thử hỏi có cán bộ nào ở địa phương không e ngại việc
người đứng đầu dùng “quyền lực mềm” trên cương vị lãnh
đạo, quản lý để tác
động, gợi ý thu vén cho gia đình, người thân dẫn đến chuyện "cả họ làm
quan"... mà cấp dưới dám "cả gan" chống lại. Và không chỉ trực
tiếp "ra tay" tại địa phương mình, họ còn bắt tay liên minh với người
có chức vụ tương đương nhằm đổi chác việc tiếp nhận, bố trí nhân sự giữa các cơ
quan, đơn vị theo kiểu "có đi có lại", ai cũng có "suất",
có "phần"; con cháu lãnh đạo thì sẽ luôn có vị trí "thơm
tho".
Tại sao những hành vi ấy lại khó bị phanh phui và tồn tại
trong thời gian dài? Nhiều bài báo đã dẫn lời các chuyên gia chỉ ra, đó là do
cơ chế, chính sách, quy định nói chung, cũng như trong công tác cán bộ nói
riêng vẫn còn tồn tại "kha khá" những sơ hở, thiếu sót. Chính những
cán bộ chủ chốt kia đã nhìn ra kẽ hở ấy mà đưa người nhà, người thân
"lách" qua khe cửa hẹp thay vì họ tìm cách bịt nó lại theo đúng trách
nhiệm của mình.
Bổ nhiệm phải đúng người
Trong nền kinh tế thị
trường, tham nhũng trong công tác cán bộ có quan hệ chặt chẽ với tham nhũng
trong hoạch định chính sách, tham nhũng kinh tế. Vì vậy, trong công tác cán bộ
cần phải bắt đầu bằng triệt tiêu các khả năng, con đường, phương thức tạo nên
hành vi tham nhũng của cả chủ thể, đối tượng, đối tác tham gia. Nói một cách
giản đơn, chính là phải tác động vào chính người "chạy", người được
"chạy" và người trung gian, người đứng sau "hậu trường"
cũng như các phương thức diễn ra tệ "chạy chức", "chạy
quyền".
Thời gian qua có tình trạng làm
đúng quy trình, đúng thủ tục, nhưng khi đã đề bạt, bổ nhiệm thời gian rất ngắn
thì cán bộ vi phạm. Rõ ràng làm đúng quy trình, đúng thủ tục nhưng chọn không
đúng người. Vì vậy, chọn đúng người, nắm bắt được về triển vọng, tương lai phát
triển của cán bộ cũng như về đạo đức và năng lực của cán bộ là vấn đề hết sức
quan trọng.
Để ngăn chặn tình
trạng tham nhũng trong công tác cán bộ hiện nay đòi hỏi nhiều giải pháp đồng
bộ. Ngoài việc tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục cán bộ, đảng viên và
vận động toàn dân tham gia xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền, chống tham
nhũng; nêu cao vai trò gương mẫu của cán bộ lãnh đạo thì cần phải rà soát, bổ
sung, sửa đổi để ban hành những quy định mới về công tác cán bộ; đổi mới mạnh
mẽ công tác cán bộ theo hướng tăng cường phân cấp quản lý cán bộ cho cấp trực
tiếp quản lý, sử dụng; tăng thẩm quyền về công tác cán bộ cho người đứng đầu và
giám sát quyền lực chặt chẽ bằng cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ trong công
tác cán bộ. Đặc biệt phải dân chủ, công khai, minh bạch, tạo cơ chế cạnh tranh
lành mạnh trong công tác cán bộ, nhất là trong các khâu tuyển dụng, đánh giá,
quy hoạch, điều động, bổ nhiệm, luân chuyển, khen thưởng, kỷ luật cán bộ.
Phải có các chính sách
và cơ chế để giữ những cán bộ đã qua đào tạo, cần được giáo dục, rèn luyện
thường xuyên để giúp họ tránh xa lợi ích vật chất tầm thường, không sa vào hành
vi vi phạm pháp luật, kỷ luật... Còn với những cán bộ đã thoái hóa biến chất cả
về chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”...
cũng cần nhận diện, đánh giá đúng để kiên quyết loại ra khỏi bộ máy.
Để khắc phục tình
trạng đánh giá cán bộ thiếu khách quan “yêu nên tốt, ghét nên xấu”, tư tưởng
định kiến, hẹp hòi, cục bộ, phải đi sâu tìm hiểu bản chất của mỗi cán bộ; không
thể chỉ dựa vào một việc làm của họ, mà phải tìm hiểu tất cả các công việc mà
họ thực hiện; không thể chỉ xem xét cán bộ trong một thời điểm, mà phải thấy rõ
lịch sử của họ. Việc thẩm tra, xác minh lựa chọn cán bộ cần được tiến hành chặt
chẽ, bảo đảm tính khách quan, trung thực, thực hiện đúng quy trình để có kết
luận chính xác về phẩm chất, năng lực của cán bộ; không để tình trạng nhận xét,
đánh giá cảm tính. Đối với những vấn đề nhạy cảm như: đánh giá cán bộ, quy hoạch,
bổ nhiệm, điều động cán bộ, có thể biểu quyết bằng hình thức bỏ phiếu kín. Cùng
với đó, cần thực hiện đúng quy định tham khảo ý kiến của các cấp, các ngành có
liên quan bằng những phương pháp thăm dò ý kiến phù hợp, nhất là đội ngũ cán bộ
chủ chốt các cấp.
Bổ nhiệm sai cán bộ là
mối nguy lớn đối với đất nước và xã hội, bởi nó chính là nguồn gốc, nguyên nhân
đẻ ra tham nhũng, tiêu cực; làm suy yếu tổ chức; khiến quần chúng và cán bộ,
đảng viên bức xúc, chán nản, mất niềm tin... Để khắc phục những “lỗ hổng” trong
việc tuyển dụng, bổ nhiệm, thời gian vừa qua, tại nhiều cơ quan Trung ương và
địa phương đã tiến hành thi tuyển với chức danh lãnh đạo cấp huyện, sở, vụ,
cục. Người dự thi đủ tiêu chuẩn sẽ phải trình bày đề án khi được bổ nhiệm cương
vị mới trước hội đồng. Công tác cán bộ thêm một bước rà soát và đánh giá lại để
chọn được những người đủ năng lực, trí tuệ phục vụ công việc. Hình thức thi
tuyển đảm bảo tính công khai, minh bạch, khách quan, có đánh giá của Hội đồng
sẽ giúp chọn được những người có tài, năng lực và tránh được những tiêu cực
trong bổ nhiệm người nhà, người thân “làm quan”.
Sưu tầm