Ngày 2/9/1945, Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập ở quảng trường Ba Đình. Nhưng cái tên "Ba Đình" mới có trước đó hơn một tháng - và chỗ đất ấy trước nữa là một vườn hoa Pháp, đặt theo tên giám mục Puginier, nằm ngay trước Phủ Toàn quyền.
Trần Quốc Vượng - một trong "tứ trụ sử học Việt Nam" - hay đọc lịch sử qua cái chỗ và cái tên, không chỉ qua sự kiện. Soi ngày 2/9 theo lối đó:
Cái chỗ: vườn hoa Puginier lập trên nền cổng phía Tây thành Hà Nội, toà thành người Pháp cho phá từ 1894, và đặt sát đầu não cai trị của họ. Ngày 2/9/1945, nhà nước Việt Nam mới khai sinh ở chính chỗ đó - không gian quyền lực đổi chủ ngay trên nền cũ.
Cái tên: "Ba Đình" do bác sĩ Trần Văn Lai - Thị trưởng Hà Nội đúng một tháng mùa hè 1945 - đặt, trong đợt đổi loạt tên Pháp sang tên Việt. Lấy theo căn cứ Ba Đình ở Nga Sơn, Thanh Hoá: ba làng Thượng Thọ, Mậu Thịnh, Mỹ Khê, mỗi làng một cái đình, nghĩa quân Cần Vương cầm cự với Pháp mùa đông 1886-1887. Nước độc lập được tuyên bố ở một quảng trường mang tên ba cái đình làng - đặt theo một cuộc khởi nghĩa từng thất bại.
Xa hơn: năm 1010 Lý Công Uẩn dời đô về đây vì "thế rồng cuộn hổ ngồi". 935 năm sau, cũng vùng đất ấy được chọn làm nơi định đô cho một thời đại mới. Trần Quốc Vượng gọi đó là "hằng số văn hoá" của Thăng Long - Hà Nội: chỗ đất không đổi, chỉ có thời đại thay nhau đứng lên trên nó.
Đi qua Ba Đình mỗi ngày, ít ai hỏi: vì sao là chỗ này, vì sao là cái tên này? Trả lời được, thì ngày 2/9 không phải cái mốc rơi từ trên trời - mà là điểm kết của một lớp trầm tích rất dày dưới chân./.
#QV-ST!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét