Quản trị an ninh các phương tiện truyền thông xã hội vì sự phát triển bền vững đất nước .

Các phương tiện truyền thông xã hội (social media), nhất là mạng xã hội (social network), là một thành tựu của nhân loại, mang đến nguồn tài nguyên thông tin - tri thức vô hạn, những tiện ích trong kết nối - giao tiếp xã hội chưa bao giờ có trước đây. Nếu được sử dụng vào những mục đích tích cực, sẽ tạo nên những giá trị vô cùng to lớn. Tuy nhiên, với sự tham gia đa dạng của người dùng, trong môi trường khó kiểm soát, nó cũng là “con dao hai lưỡi”, khi những tác động nghịch rất dễ xảy ra, tạo nên nhiều hệ lụy tiêu cực tới đời sống chính trị - xã hội, thậm chí khôn lường, nhất là với một quốc gia có số lượng người dùng in-tơ-nét gắn với các phương tiện truyền thông xã hội cao hàng đầu thế giới như Việt Nam. Điều đó cấp thiết đặt ra yêu cầu về quản trị an ninh mạng để xây dựng môi trường mạng lành mạnh, vì sự phát triển bền vững của xã hội, của đất nước. Theo khoản 2, Điều 3, Luật An toàn thông tin mạng năm 2015 quy định, mạng là môi trường trong đó thông tin được cung cấp, truyền đưa, thu thập, xử lý, lưu trữ và trao đổi thông qua mạng viễn thông và mạng máy tính. Còn theo Trung tâm in-tơ-nét Việt Nam, tính đến cuối năm 2020, cả nước có trên 60 triệu người sử dụng in-tơ-nét, gấp đôi số người sử dụng năm 2011, tương ứng với hơn 60% dân số, đứng thứ 3 trong khu vực Đông Nam Á, sau Xin-ga-po (80%), Ma-lai-xi-a (trên 70%). Chỉ tính từ năm 2001 đến năm 2020, số lượng người sử dụng in-tơ-nét đã tăng trung bình mỗi năm 15-18%. Trong số hơn 60 triệu người Việt Nam sử dụng in-tơ-nét, có gần 30 triệu người là khách hàng của Google, 15 triệu người là khách hàng của Yahoo, có trên 48 triệu người là khách hàng của Facebook. Khác với Yahoo đang có xu hướng giảm lượng người dùng, Facebook lại có mức tăng từ 4 triệu người dùng vào năm 2011 lên trên 35 triệu người dùng vào năm 2016 và đạt trên 48 triệu người dùng tính đến cuối năm 2020. Đối tượng sử dụng các phương tiện truyền thông xã hội rất đa dạng, trong đó chiếm số lượng lớn nhất là thanh thiếu niên, sinh viên; ngoài mạng xã hội còn sử dụng các tiểu blog (Microblogging), trang chia sẻ hình ảnh, video (Social sharing), dịch vụ thoại, nhắn tin trên nền in-tơ-nét (OTT), như: Twiter, Zing Me, Instagram, Zalo, Viber… Với nội dung phong phú và cách thức sử dụng dễ dàng, các phương tiện truyền thông xã hội mang lại rất nhiều tiện ích và ngày càng góp phần quan trọng trong việc kết nối thông tin, nâng cao dân trí… Trong những năm qua, việc xây dựng một chính quyền gần dân, thấu hiểu tâm tư, nguyện vọng của nhân dân là một trong những chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước ta. Hiện nay, cùng với việc ứng dụng các thành tựu của khoa học - công nghệ, mạng xã hội đã và đang được các cơ quan, tổ chức nhà nước sử dụng một cách có hiệu quả, giúp thu hẹp khoảng cách với người dân. Ví dụ, tháng 10-2015, Chính phủ đã lập 2 tài khoản Facebook là “Thông tin Chính phủ” và “Diễn đàn Cạnh tranh quốc gia” với kỳ vọng giúp người dân tiếp cận kịp thời các văn bản, quy phạm pháp luật mới ban hành, thông tin thời sự chính trị, kinh tế - xã hội, hoạt động của lãnh đạo Đảng, Nhà nước. Việc này không chỉ đáp ứng nhu cầu thông tin của người dân, khuyến khích người dân đồng hành cùng Chính phủ, mà còn góp phần thiết thực định hướng dư luận trên không gian mạng. Thực tiễn cho thấy, từ khi mạng xã hội phát triển, việc “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng” được thực hiện sinh động hơn. Công tác xã hội như cứu trợ thiên tai, xóa đói, giảm nghèo… có nhiều khởi sắc. Nội lực của cộng đồng được phát huy hiệu quả hơn trong công cuộc phát triển kinh tế - xã hội. Các hình thức kinh doanh online trên mạng xã hội của cá nhân và doanh nghiệp ngày càng phát triển, mang tính chuyên nghiệp. Các phương tiện truyền thông xã hội xuyên quốc gia như Facebook, Youtube… đã tạo ra những cơ hội, khả năng tiếp xúc, giao lưu văn hóa, thúc đẩy việc xích lại gần nhau, hiểu biết lẫn nhau giữa nước ta với các quốc gia, dân tộc khác trên thế giới. Thông qua mạng xã hội, thế giới biết đến Việt Nam nhiều hơn như một dân tộc yêu chuộng hòa bình, tôn trọng công lý, năng động, với một kho tàng các giá trị văn hóa phong phú, giàu bản sắc… Những lợi ích mà mạng xã hội mang lại là rất lớn. Tuy nhiên, bên cạnh mặt tích cực, mạng xã hội cũng tồn tại không ít những yếu tố tiêu cực, gây ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường xã hội, lợi ích cộng đồng và an ninh, trật tự. Theo thống kê của Bộ Thông tin và Truyền thông, Bộ Công an, trung bình mỗi năm, qua kiểm tra, kiểm soát, các cơ quan chức năng đã phát hiện trên 850.000 tài liệu chiến tranh tâm lý, phản động, tuyên truyền tà đạo trái phép; gần 750.000 tài liệu tuyên truyền chống Đảng, Nhà nước được tán phát vào Việt Nam qua đường bưu chính và mạng xã hội. Từ năm 2010 đến năm 2020, có 53.744 lượt cổng thông tin, trang tin điện tử có tên miền “.vn” bị tấn công, trong đó có 2.393 lượt cổng thông tin, trang tin điện tử của các cơ quan Đảng, Nhà nước có tên miền “gov.vn”; xuất hiện nhiều cuộc tấn công mang màu sắc chính trị, gây ra những hậu quả nghiêm trọng. Ngoài các vấn đề an ninh truyền thống, đã và đang xuất hiện nhiều vấn đề an ninh phi truyền thống ở Việt Nam, trong đó an ninh thông tin mạng xã hội là một loại hình an ninh phi truyền thống điển hình. Các phương tiện truyền thông xã hội đã và đang trở thành công cụ hàng đầu để các thế lực thù địch lợi dụng tiến hành chống phá nền tảng tư tưởng, tuyên truyền các thông tin xấu độc, trong số đó phổ biến là một số dạng thông tin, như: Thông tin chống phá nền tảng tư tưởng của Đảng và cách mạng Việt Nam, hòng phủ định chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh; xuyên tạc con đường đi lên chủ nghĩa xã hội, đường lối đối ngoại, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc của Đảng ta, phủ nhận những thành tựu của sự nghiệp đổi mới; xuyên tạc lịch sử dân tộc, nhất là lịch sử các cuộc kháng chiến, các cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc của nhân dân ta; xuyên tạc thân thế và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh, phủ nhận công lao to lớn của Người đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc ta; vu cáo, bôi nhọ, giả mạo các đồng chí lãnh đạo cao cấp của Đảng, Nhà nước, tướng lĩnh trong quân đội; kích động xu hướng ly khai, phá hoại khối đại đoàn kết dân tộc, gây chia rẽ, thúc đẩy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ; truyền bá lối sống ích kỷ vụ lợi, xa hoa, trụy lạc, bạo lực và thù hận đối với cá nhân và tổ chức; phá hoại bản sắc văn hóa dân tộc, tuyên truyền, áp đặt các giá trị văn hóa và lối sống phương Tây; lừa đảo trên mạng, đánh cắp thông tin, mật khẩu, phát tán virus... Các phương tiện truyền thông xã hội cũng làm gia tăng nguy cơ lộ, lọt bí mật quốc gia. Giai đoạn 2001 - 2020, các cơ quan chức năng phát hiện nhiều vụ lộ, mất bí mật nhà nước, trong đó lộ, mất bí mật nhà nước qua hệ thống thông tin chiếm tỷ lệ lớn với trên 80% số vụ. Tháng 3-2018, Facebook cũng đã để lộ dữ liệu cá nhân để một nhà phát triển bán lại cho Công ty Cambridge Analityca, dẫn tới 87 triệu dữ liệu thông tin người dùng bị lộ, trong đó có 427.466 tài khoản của người dùng Việt Nam. Trong số 35 triệu người dân Việt Nam sử dụng mạng xã hội, có không ít người là cán bộ, đảng viên, làm việc trong các cơ quan, đơn vị có liên quan đến bí mật nhà nước. Nhiều người có thói quen thích chia sẻ thông tin về cuộc sống, công việc, hoạt động của cơ quan, đơn vị lên mạng xã hội hoặc sử dụng mạng xã hội làm công cụ liên lạc, trao đổi. Trong khi đó, hiểu biết về công tác bảo vệ bí mật nhà nước của một số cán bộ, đảng viên chưa cao, trách nhiệm, ý thức bảo mật chưa tốt đã làm gia tăng nguy cơ lộ, lọt bí mật nhà nước. Lợi dụng vấn đề trên, nhiều đối tượng đã đăng tải lại các tài liệu mật trên mạng xã hội, tạo diễn đàn xuyên tạc, nói xấu Đảng và Nhà nước. Các phương tiện truyền thông xã hội làm gia tăng nguy cơ xói mòn bản sắc văn hóa dân tộc. Khi mạng xã hội phát triển thì những cuộc “xâm lăng” văn hóa càng trở nên mạnh mẽ hơn về cường độ, mở rộng về quy mô, tác động đến hầu hết các cá nhân, nhất là số người trẻ. Sự xuất hiện của các trào lưu tuyên truyền, cổ vũ lối sống, các giá trị phương Tây, như: tôn thờ tự do cá nhân, lối sống thực dụng, văn hóa đồi trụy, bạo lực… đi ngược lại truyền thống văn hóa dân tộc. Tình trạng nhiễu loạn thông tin, thật giả lẫn lộn trên mạng xã hội đang ở mức báo động, gây ảnh hưởng đến các giá trị văn hóa tốt đẹp của cộng đồng. Hoạt động tung tin đồn, giật gân, câu “like” trên mạng xã hội gây hoang mang trong dư luận. Một số vụ việc trên mạng xã hội thu hút số lượng rất lớn người quan tâm, theo dõi, hình thành tâm lý đám đông, áp lực dư luận, có thể tạo ra các giá trị lệch lạc hay khuynh hướng phức tạp trong văn hóa ứng xử. Các phương tiện truyền thông xã hội đang trở thành công cụ, môi trường để nhiều đối tượng lợi dụng hoạt động tội phạm, tệ nạn xã hội. Với đặc tính ảo, các phương tiện truyền thông xã hội, nhất là mạng xã hội, thường xuyên bị các đối tượng phạm tội về hình sự, kinh tế, ma túy lợi dụng để hoạt động với các thủ đoạn tinh vi như tạo tài khoản ảo để kết bạn, làm quen sau đó lừa đảo chiếm đoạt tiền, tài sản; tiến hành đánh cắp mật khẩu, chiếm giữ quyền kiểm soát tài khoản trái phép để thu thập các thông tin cá nhân, nhất là những thông tin bí mật về tài chính, từ đó tìm cách đánh cắp, trục lợi. Một số đối tượng còn sử dụng mạng xã hội làm công cụ liên lạc trong quá trình mua bán, vận chuyển các loại hàng cấm, ma túy, vũ khí, vật liệu nổ và các hoạt động phạm tội khác…