Bài học từ xung đột Nga-Ukraina

- Cuộc đối đầu quân sự và các diễn biến tại Ukraine mang tính cục bộ nhưng đã nhanh chóng được đẩy lên phạm vi toàn cầu. Bởi xét trên bình diện quốc tế, các cuộc chiến tranh đều gây ảnh hưởng đến ổn định, hòa bình, chính trị, quân sự, an ninh, kinh tế...

Với Việt Nam, cần làm rõ: trước hết hòa bình thế giới bị đe dọa, tức là hòa bình Việt Nam bị đe dọa. Vì vậy, nhìn nhận việc này trước hết phải dựa trên nguyên tắc luật pháp, đạo lý và hòa bình thế giới nhưng mục đích rất rõ ràng là phải dựa trên lợi ích của chính Việt Nam

Nhưng kết cục của cuộc chiến sẽ đi về đâu, ai sẽ thắng? Cá nhân tôi cho rằng cả Nga và Ukraine đều không có bên nào thắng.

Ai cũng nghĩ rằng đó chỉ là lời đe dọa nhưng đã làm cộng đồng quốc tế đặc biệt quan ngại, bởi việc sử dụng vũ khí hạt nhân lẽ ra không được có trong suy nghĩ của lãnh đạo các quốc gia sở hữu thứ vũ khí hủy diệt này, chứ không phải là thể hiện ra bằng lời nói và được lặp đi lặp lại không chỉ một lần.

Ở phía ngược lại, Mỹ và một số quốc gia viện trợ vũ khí cho Ukraine trong tình hình hiện nay là sai lầm, và có thể đằng sau nó là một âm mưu sâu xa bởi nó chẳng khác nào đổ thêm dầu vào lửa.

Nhưng nên nhớ lực lượng xung kích và thiện chiến nhất tại Ukraine hiện nay, thường được gọi là các "Binh đoàn dân binh tự vệ" có nòng cốt là các nhóm cực hữu, phân biệt sắc tộc rất manh động (được bổ sung thêm một số tù hình sự được thả để "đổi mạng người lấy tự do").

Phía bên kia là các đơn vị bán vũ trang và lính đánh thuê ở miền Đông do Nga hậu thuẫn. Thử hỏi khi cuộc chiến tranh đã đi qua, những vũ khí hiện đại đó nằm trong tay các nhóm vô chính phủ sẽ được sử dụng hư thế nào?

Cho nên tất cả những gì chúng ta mong muốn và cần phải hành động là ngăn chặn kết cục xấu ấy, ngăn chặn nguy cơ phân cực thế giới một lần nữa.

 Muốn tránh nguy cơ nguy hiểm này thì chỉ có một con đường: đối thoại, đối thoại và đối thoại?

- Cho dù cuộc chiến có kết cục thế nào đi nữa thì Nga và Ukraine đều có những tổn hại về phía mình. Nga phải bỏ chi phí rất lớn để thực hiện chiến dịch quân sự đặc biệt, lại phải chịu các đòn trừng phạt kinh tế của EU, Mỹ và đồng minh.

Về đối ngoại, nước Nga sẽ có một kẻ thù ở sát nách thay vì một người anh em hay một nước láng giềng truyền thống. Hơn thế nữa, uy tín và đoàn kết quốc gia sẽ bị tổn hại vô cùng

Còn Ukraine thì sẽ tan nát sau cuộc chiến và trước mắt là một tương lai lệ thuộc, mất ổn định, xung đột, thậm chí nội chiến lâu dài. Nhiều chuyên gia có chung nhận định rằng hưởng lợi từ sự kiện này, cả trước mắt và lâu dài, là những nước lớn không trực tiếp tham gia xung đột, đang đứng ngoài "tọa sơn quan hổ đấu".

Con đường đối thoại là đương nhiên, nhưng cách nào để có đối thoại thực chất, trên cơ sở tôn trọng lợi ích, nhân nhượng lẫn nhau trên cơ sở luật pháp quốc tế (mà trong cuộc chiến này yếu tố đó hình như không được coi trọng cho lắm), nên cần có nhiều tiếng nói ở các góc độ khác nhau với các bên tham gia, trong đó có đa phương, có song phương.

Nói cho gọn, tất cả các bên, trước tiên là Nga và Ukraine, rồi đến các quốc gia can dự vào cuộc xung đột này, nhất là Mỹ và EU đều phải "quay xe", lùi lại - tức là đều phải nhân nhượng.

Nhưng phải để cho mọi quốc gia đều giữ được thể diện, tức là không có người thắng, kẻ thua - mà là "cùng thắng", người thắng thực sự là hòa bình. Nếu các bên không cùng nhau đảm bảo yêu cầu này, đàm phán sẽ thất bại. Cũng đừng chờ đợi vào công thức "người thắng trên chiến trường sẽ là người có tiếng nói cuối cùng trên bàn đàm phán" như đã từng diễn ra trong quá khứ.

Vậy công thức nào? Không khó để nhìn ra, đó là: ngừng bắn ngay lập tức, các đoàn quân về bên kia biên giới; ngưng ngay viện trợ quân sự cho tất cả các bên; các khu vực tranh chấp (Crimea, Donbass...) giữ nguyên trạng, 2 nước sẽ đàm phán trong hòa bình và tôn trọng lẫn nhau, tuân thủ luật pháp quốc tế; Ukraine trung lập, "3 không" - đối với tất cả các bên.

Tôi nhắc lại, muốn hạ nhiệt ở Ukraine cần chọn công thức không có nước thất bại. Bởi trong xung đột này, Nga là nước lớn, các bên can dự như Mỹ, EU cũng vậy, sẽ không bên nào chấp nhận thất bại. Còn nếu để Ukraine thất bại thì công lý thất bại, hòa bình thế giới thất bại và đây là điều không ai chấp nhận.

- Rõ ràng là tình hình đã ảnh hưởng trên nhiều lĩnh vực và ngày càng ảnh hưởng nhiều hơn đến Việt Nam. Đây mới là thách thức quan trọng mà Việt Nam phải tính toán và đối mặt để không bao giờ cho phép xảy ra những vấn đề tương tự trên đất nước của chúng ta.

NXV. PB