“Giáo dục là quốc sách hàng đầu” đây là quan điểm nhất quán trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng của Đảng ta, ngay sau khi giành được chính quyền, trong bối cảnh vận mệnh đất nước như “ngàn cân treo sợi tóc” Nhà nước non trẻ mới ra đời đã phải cùng lúc đối phó với thù trong-giặc ngoài thì Đảng ta dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phát động phong trào toàn dân chống giặc dốt.
Trong mấy chục năm qua, để đưa nền giáo dục nước nhà phát triển Đảng ta đã có nhiều Nghị quyết của BCH trung ương và của Bộ chính trị về lãnh đạo sự nghiệp giáo dục và đào tạo, trên cơ sở đó Nhà nước ta đã liên tục đổi mới nền giáo dục và gần đây nhất là Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Thế nhưng, qua triển khai thực hiện bên cạnh một số thành công, đã bộc lộ nhiều mặt bất cập và hạn chế rất lớn, gây nên dư luận bất bình, phản ứng của xã hội, có lẽ chính vì vậy Bộ chính trị khóa XIII đã có Nghị quyết 71 - NQ/TW ngày 22/8/2025 về “Đột phá phát triển giáo dục và đào tạo”.
❤️Để góp phần thực hiện thành công sự nghiệp giáo dục, xin có một số suy nghĩ về sách giáo khoa và nhận định về quan điểm “Không thần tượng hóa nhân vật, không phê phán đạo đức cá nhân” của Bộ giáo dục và đào tạo:
🔺Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo là chủ trương lớn, có ý nghĩa chiến lược của Đảng ta. Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4-11-2013 của Ban Chấp hành Trung ương khẳng định rõ: “Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp; trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội”. Điều đó cho thấy, đổi mới giáo dục là đổi mới toàn diện từ nội dung, phương pháp, chương trình cho phù hợp với sự phát triển của đất nước và sự hội nhập ngày càng sâu rộng với thế giới song nhất quyết phải bám sát mục tiêu giáo dục lý tưởng, đạo đức và bản lĩnh chính trị cho thế hệ trẻ Việt Nam nhằm đào tạo ra những công dân yêu nước, yêu chế độ và đóng góp sức mình vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam XHCN.
Tuy nhiên, qua khảo sát một số nội dung sách giáo khoa (SGK) phổ thông hiện hành, chúng tôi phát hiện một xu hướng đáng lo ngại: dưới danh nghĩa “khách quan”, “khoa học”, “ không thần tượng hóa nhân vật, không phán xét đạo đức cá nhân “ dẫn đến một số bài học đã giảm ngôn ngữ tôn vinh, ca ngợi anh hùng dân tộc, né tránh phán xét chính trị - đạo đức đối với các thế lực , nhân vật bán nước, làm tay sai cho ngoại bang, từ đó làm xóa nhòa ranh giới giữa chính nghĩa và phi nghĩa trong nhận thức lịch sử của học sinh:
📍Ở bậc tiểu học, SGK Lịch sử - Địa lí lớp 5 khi trình bày về sự ra đời của nhà Nguyễn chủ yếu sử dụng lối diễn đạt mô tả: “Năm 1802, Nguyễn Ánh lên ngôi vua, lấy niên hiệu Gia Long, lập ra nhà Nguyễn”. Các nội dung tiếp theo tập trung vào tổ chức bộ máy nhà nước và quản lý xã hội, trong khi hành động cầu viện ngoại bang “rước voi dày mã Tổ“ của Nguyễn Ánh và hậu quả lịch sử của sự lệ thuộc ấy đối với độc lập dân tộc không được đặt ra trong phán xét chính trị - đạo đức rõ ràng. Cách trình bày này dễ dẫn đến nhận thức giản đơn rằng mọi triều đại “lên ngôi” đều tương đương nhau về giá trị lịch sử, trong khi bản chất chính nghĩa hay phản dân tộc của con đường giành quyền lực lại bị làm lu mờ. Và lại không đưa Triều đại Tây Sơn vào nội dung lịch sử lớp 5, đây là điều phi logic và không làm sáng tỏ công tội của hai triều đại này .
Trong khi đó, Nghị quyết 29 yêu cầu giáo dục phải “kết hợp chặt chẽ giữa dạy chữ, dạy người và định hướng giá trị”. Nếu lịch sử chỉ dừng lại ở việc kể sự kiện mà thiếu đánh giá lập trường, thì mục tiêu “dạy người” sẽ khó đạt được.
📍Ở bậc trung học cơ sở, đặc biệt trong SGK Lịch sử lớp 8, phong trào Tây Sơn và các chiến thắng hiển hách của Quang Trung - Nguyễn Huệ được trình bày khá đầy đủ về diễn biến và kết quả. Tuy nhiên, so với SGK trước đây, ngôn ngữ tôn vinh anh hùng dân tộc đã được tiết giảm rõ rệt. Những cụm từ từng khẳng định Quang Trung là “anh hùng dân tộc kiệt xuất”, “thiên tài quân sự” xuất hiện ít hơn, thay vào đó là lối trình bày thiên về mô tả chức năng lãnh đạo. Điều này không sai về mặt khoa học, nhưng làm suy giảm vai trò biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng dân tộc, vốn là nguồn lực tinh thần quan trọng trong giáo dục lòng yêu nước, đặc biệt không làm rõ vai trò, ý nghĩa lịch sử to lớn của phòng trào Tây Sơn và triều đại Nguyễn Huệ - Quang Trung.
📍Ở bậc trung học phổ thông, biểu hiện trung tính hóa càng rõ hơn: Trong SGK Lịch sử lớp 11, khi đề cập giai đoạn cuối thế kỷ XIX, một số lực lượng cộng tác với thực dân Pháp được diễn đạt bằng các khái niệm như “lựa chọn chính trị”, “xu hướng khác nhau trong xã hội”, hoặc “hợp tác để duy trì trật tự”. Việc sử dụng những thuật ngữ trung tính này không làm rõ bản chất phản dân tộc của hành vi tiếp tay cho xâm lược, đồng thời đặt các thế lực ấy trên cùng bình diện mô tả với phong trào yêu nước. Đây chính là biểu hiện của “trung tính giả tạo”, đi ngược tinh thần mà Đảng ta yêu cầu trong Nghị quyết 29: “Giáo dục lịch sử dân tộc, truyền thống cách mạng, lòng yêu nước, ý thức bảo vệ Tổ quốc”. Và lưu ý cách đưa các triều đại lịch sử cũng có vấn đề ví dụ đưa triều đại Tây Sơn vào sách giáo khoa LS lớp 8 và 11, một triều đại với những chiến công lẫy lừng được học ở các lớp giữa cấp, ngược lại triều Nguyễn thì lại đưa vào sách giáo khoa các lớp 5, 9 và 12 đều ở các lớp cuối cấp với những nội dung trung tính không làm rõ bản chất của triều đại này, rõ ràng đây không chỉ là sự tình cờ sắp xếp trong chương trình (?)
🔺Ở môn Ngữ văn, xu hướng tách giá trị chính trị - lịch sử khỏi văn bản cũng cần được nhìn nhận nghiêm túc. Các tác phẩm như Bình Ngô đại cáo chủ yếu được giảng dạy dưới góc độ nghệ thuật ngôn từ, thể loại văn học, trong khi nội dung cốt lõi - bản tuyên ngôn chính nghĩa, sự lên án kẻ xâm lược và tay sai, khẳng định quyền độc lập dân tộc - chưa được nhấn mạnh đúng mức, hay bài Nam quốc sơn hà mà sử sách trước đây đều viết của Lý Thường Kiệt nay lại đề “khuyết danh” cũng tạo nên sự xáo trộn nhận thức của các thế hệ! đặc biệt, việc đưa trích dẫn tiểu thuyết Nỗi buồn chiến tranh của Bảo Ninh vào sách ngữ văn lớp 9 và 12 là một điều cần phải xem xét nghiêm túc trong việc hạ thấp nếu không muốn nói là phủ nhận bản chất cách mạng và chủ nghĩa anh hùng của quân đội ta mà còn xuyên tạc, bôi đen một đội quân anh hùng đã góp phần to lớn đem lại độc lập, tự do cho đất nước. Điều này vô hình trung làm suy giảm chức năng giáo dục tư tưởng của văn học, trái với yêu cầu của Đảng về “xây dựng con người Việt Nam có bản lĩnh, nhân cách và khát vọng cống hiến”.
🔺Cần khẳng định rõ: không thần tượng hóa nhân vật không đồng nghĩa với né tránh ca ngợi anh hùng dân tộc; khách quan khoa học không đồng nghĩa với trung tính đạo đức, không phê phán những sai lầm của cá nhân. Chủ nghĩa Mác - Lênin luôn phân biệt rạch ròi giữa chiến tranh chính nghĩa và phi nghĩa. Tư tưởng Hồ Chí Minh coi việc tôn vinh anh hùng, lên án phản bội là một nội dung căn bản của giáo dục cách mạng. Văn kiện Đại hội XIII của Đảng tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu “tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống, lịch sử và truyền thống văn hóa dân tộc” cho thế hệ trẻ.
🔺Đổi mới SGK là cần thiết, nhưng không thể xa rời mục tiêu giáo dục mà Đảng ta đã xác định . Lịch sử nếu chỉ còn là chuỗi sự kiện trung tính, thiếu phán xét giá trị, sẽ không thể thực hiện mục tiêu mà Nghị quyết 29 đã chỉ rõ: Đào tạo những công dân vừa có tri thức, vừa có lý tưởng, bản lĩnh và trách nhiệm đối với Tổ quốc.
🔺Trả lại cho lịch sử ranh giới rõ ràng giữa anh hùng và phản bội, giữa chính nghĩa và phi nghĩa không phải là quay lại lối dạy cũ, mà là giữ vững bản lĩnh chính trị, thực hiện đúng mục tiêu giáo dục mà Đảng ta đã xác định trong đổi mới giáo dục - điều kiện tiên quyết để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, bảo vệ sự thật lịch sử trong nhà trường hiện nay.
💖Bởi vậy, chúng tôi đề nghị cần rà soát lại toàn bộ SGK phổ thông hiện hành, đối chiếu với mục tiêu mà NQ của Đảng đã xác định, tiến hành biên soạn lại SGK phổ thông phần khoa học xã hội và nhân văn theo đúng tinh thần NQ của Đảng đã đề ra./.
QV-ST!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét