Mạng xã hội là một sản phẩm của kỷ nguyên Internet. Trong những năm gần đây, mạng xã hội trở thành một kênh truyền thông ngày càng quan trọng trong đời sống xã hội. Vai trò của truyền thông mạng xã hội đã được nhiều nhà quản lý, nhà nghiên cứu xã hội coi là “quyền lực thứ 5”, xếp sau 4 “quyền lực” đã được nhân loại thừa nhận là các quyền lập pháp, tư pháp, hành pháp và báo chí. “Quyền lực thứ 5” này đã trở thành một sức mạnh to lớn, vượt lên trên, ra bên ngoài các biện pháp quản lý hành chính hay kỹ thuật của một quốc gia cụ thể. Vấn đề rất đáng lưu tâm là, cái quyền lực của mạng xã hội lại không chia đều cho các quốc gia mà tập trung vào một số nước lớn, nhất là các cường quốc khoa học - công nghệ. Theo thống kê hiện tổng lượng truy cập Internet trên toàn cầu tập trung vào khoảng 150 công ty, chủ yếu là của Hoa Kỳ, do Google, Yahoo, Facebook, Twitter thống trị.
Việt Nam được xem là quốc gia có tốc độ phát triển rất nhanh về Internet và mạng xã hội, đến năm 2021 đã có tới 70 triệu người sử dụng Facebook và các mạng xã hội khác. Truyền thông mạng xã hội, tự bản thân nó là không xấu, nó là thành quả của sự phát triển khoa học - công nghệ. Tốt hay xấu của truyền thông mạng xã hội phụ thuộc vào cách thức mà mỗi người sử dụng phục vụ cho mục đích tốt hay xấu của mình. Từ thực trạng hiệu ứng của mạng xã hội cho thấy, bên cạnh mặt tích cực, thì truyền thông mạng xã hội cũng đã bộc lộ nhiều tồn tại, bất cập, tác động tiêu cực, ảnh hưởng trực tiếp đến mọi mặt của đời sống xã hội từ kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại của các quốc gia. Bước đầu có thể chỉ ra tính hai mặt của truyền thông mạng xã hội gồm hai mặt tích cực và tiêu cực sau:
Mặt tích cực, nếu truyền thông mạng xã hội được sử dụng đúng mục đích vì lợi ích chung của xã hội thì nó mang lại rất nhiều hiệu ứng tích cực. Có thể chỉ ra những hiệu ứng tích cực của truyền thông mạng xã hội như: giúp chúng ta nắm bắt thông tin nhanh nhạy hơn, kết nối được mọi người trong cộng đồng. Đó cũng là một kênh Marketing, kinh doanh cực kỳ hiệu quả. Mạng xã hội còn là một kênh giải trí hữu ích giúp mỗi người thư giãn sau thời gian làm việc căng thẳng. Ở một phương diện nào đó, mạng xã hội đã tạo nên một lớp “nhà báo công dân”, mỗi người dân sử dụng máy điện thoại tự đăng tải thông tin, viết bình luận, loan tải, chia sẻ, trở thành một “tờ báo mạng” nhỏ, qua đó nâng cao nhận thức, kỹ năng, phát triển trí tuệ…
Mặt tiêu cực, bên cạnh mặt tích cực, mạng xã hội cũng gây ra không ít hậu quả cho người dùng. Với thông tin, hình ảnh đăng tải trên mạng xã hội, mặt trái dễ thấy là thiếu tính chính thống, chính xác, trách nhiệm, khó kiểm chứng; nhiều thông tin mang tính cá nhân, bịa đặt, xuyên tạc, bôi nhọ tổ chức, cá nhân; không ít thông tin lừa đảo, vi phạm pháp luật, đi ngược lại lợi ích của cộng đồng, làm phương hại an ninh quốc gia… Chỉ xem xét riêng mặt chính trị xã hội, thời gian vừa qua, mạng xã hội đã gây phức tạp, tai họa cho nhiều nước. Chẳng hạn, những biến động chính trị xã hội ở Bắc Phi, Trung Đông (2 tổng thống bị lật đổ (Tuynidi và Ai Cập), 1 tổng thống phế truất và chịu cái chết thảm khốc (Gadhafi của Lybia), 2 nước đứng trước nhiều sóng gió (Yemen, Syria), đều có sự tham gia, hoặc chủ động, hoặc bị động, của các công cụ truyền thông trên internet. Những người tham gia cuộc bạo động đường phố tháng 8 năm 2011 ở Anh, những cuộc xuống đường “chiếm phố Wall” ở Mỹ và hành động tương tự ở nhiều nước khác đều sử dụng "vũ khí" lợi hại Facebook, Twitter, mạng xã hội, điện thoại di động. Còn ở nước ta, các thế lực thù địch đã lợi dụng truyền thông mạng xã hội để chia sẻ các nội dung kêu gọi biểu tình phản đối Pormosa, phản đối Quốc hội ban hành Luật đặc khu, Luật an ninh mạng, gây bạo động ở Bình Thuận; thông tin sai lệch về tình hình đại dịch CoVid-19 và biện pháp chống dịch... làm cho tình hình chính trị xã hội rất phức tạp.
Điều đáng quan tâm trên phạm vi toàn cầu, trong đó có nước ta là một phần của mạng xã hội đã trở thành truyền thông “lề trái”, được các thế lực thù địch triệt để lợi dụng mưu đồ biến thành truyền thông độc lập, tách khỏi sự quản lý của Nhà nước; thực hiện các thủ đoạn tuyên truyền, cổ súy cho các luận điệu dân chủ, nhân quyền tư sản, đòi tự do biểu tình, tự do ngôn luận, tự do hội họp và lập hội, tự do báo chí, tự do tôn giáo theo quan điểm phương Tây tư bản chủ nghĩa, nhằm phục vụ cho “diễn biến hòa bình”, thúc đẩy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ đối với nước ta.
Với sự phát triển mạnh mẽ của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 hiện nay, có thể dự báo xu thế phát triển của truyền thông mạng xã hội trong những năm tới có những đặc điểm chủ yếu:
Thứ nhất, truyền thông mạng xã hội ngày càng trở thành kênh thông tin quan trọng trong đời sống xã hội. Những thành tựu đạt được trong nghiên cứu trí tuệ nhân tạo, nhanh chóng ứng dụng vào phát triển công nghệ, sẽ làm cho truyền thông mạng xã hội đang ngày càng thông minh hơn. Nó không chỉ thực hiện chức năng cung cấp thông tin, kết nối cộng đồng, mà trở thành một công cụ hữu ích cho việc học tập, phát triển kinh doanh của các cá nhân và tổ chức xã hội. Song, với số lượng người dùng tăng lên nhanh chóng, mạng xã hội đang thực sự tạo ra một “xã hội ảo” tồn tại song song với xã hội thực. Sự phát triển của mạng xã hội sẽ phát triển nhanh và ảnh hưởng tới hành vi của con người cũng như sự phát triển của xã hội thực.
Thứ hai, mạng xã hội trở thành môi trường thuận lợi để thông tin xấu độc, gây hại, những phát ngôn thù ghét phát triển, lan tỏa; mức độ tác động đến xã hội ngày càng nghiêm trọng. Sự phát triển nhanh chóng của truyền thông mạng xã hội sẽ dễ làm cho thông tin không chính thống gây nhiễu loạn, ảnh hưởng xấu đến an ninh xã hội. Trong môi trường phát triển số hóa ngày càng mạnh mẽ, mạng xã hội giống như “ma hồn trận”, làm cho con người rất khó để phân biệt được đâu là thực tế (tin thật), đâu là màn kịch dàn dựng lên (tin giả). Nếu không có biện pháp quản lý hiệu quả thì sẽ xuất hiện nhiều hơn thông tin bịa đặt, vu khống, sai sự thật, xúc phạm danh dự, nhân phẩm của tổ chức và cá nhân, gây hoang mang và bất bình trong dư luận xã hội. Loại thông tin độc hại này đã và đang trực tiếp làm mạng xã hội trở thành thế giới ảo theo đúng nghĩa đen, và làm cho sự thiện chí, lương thiện của hàng triệu người lành mạnh, tử tế dùng mạng xã hội như bị chìm lấp trong trận đồ bát quái giữa thật và giả, giữa trắng và đen, giữa tích cực và tiêu cực…
Thứ ba, truyền thông mạng xã hội trở thành cánh tay nối dài của báo chí truyền thống. Sự nối dài đó thể hiện ở tính kết nối, chia sẻ gắn liền với mỗi cá nhân đã làm cho thông tin trên mạng xã hội hết sức phong phú. Các tiện ích của mạng xã hội ngày càng thu hút nhiều người, tạo ra môi trường mở giúp giao lưu, liên kết. Vì vậy mà sẽ có nhiều cơ quan báo chí truyền thống lập trang Facebook của báo để mở rộng thông tin đến bạn đọc.
Thứ tư, truyền thông mạng xã hội sẽ hình thành loại hình “báo chí công dân”. Đặc trưng của loại hình báo chí này là bất kỳ người dùng mạng xã hội nào cũng có thể tạo ra một “cơ quan truyền thông” của cá nhân mình, tự sản xuất tin, bài như một tòa soạn thu nhỏ với đầy đủ các loại hình tích hợp “báo in”, “báo nói” và “báo hình”.
Từ thực trạng và dự báo tình hình phát triển truyền thông mạng xã hội, để tận dụng, khai thác mặt tích cực, hạn chế mặt tiêu cực, phục vụ cho phát triển triển kinh tế - xã hội, tăng cường củng cố quốc phòng - an ninh, chúng ta cần thực hiện tốt những vấn đề về quản lý truyền thông mạng xã hội trên những định hướng cơ bản sau:
Thứ nhất, xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật phù hợp nhằm quản lý chặt chẽ Internet nói chung và truyền thông mạng xã hội nói riêng. Việt Nam đã có Luật An ninh mạng, có hiệu lực từ 01/01/2019, đó là hành lang pháp lý để quản lý Internet và mạng xã hội. Tuy nhiên, với sự phát triển nhanh chóng của Internet, trong đó nhất là mạng xã hội sẽ làm cho một số quy định pháp luật quản lý, điều chỉnh hoạt động của nó rất dễ trở nên lạc hậu, bất cập. Vì vậy, đòi hỏi Nhà nước, phải kịp thời điều chỉnh, bổ sung, hoàn thiện hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách nhằm quản lý hiệu quả hơn
Thứ hai, hoạch định các giải pháp kỹ thuật bảo đảm chủ động, kịp thời, hiệu quả trong quản lý truyền thông mạng xã hội. Đây là giải pháp trực tiếp, hữu hiệu, bởi kỹ thuật chỉ có thể kiểm soát, chế định bằng kỹ thuật. Mặt khác còn do yếu tố khách quan nước ta phụ thuộc vào các nhà mạng cung cấp dịch vụ từ nước ngoài đang thu hút được một lượng lớn người sử dụng trong nước như hiện nay, Nhà nước cần tiến hành hoạch định các giải pháp kỹ thuật hữu hiệu như: Giải pháp về công cụ quản lý, thu thập, phòng ngừa và cảnh báo; công cụ đánh giá định lượng truy cập mạng xã hội làm căn cứ đề ra và thực hiện các chính sách quản lý nhà nước. Giải pháp về công cụ lọc và phát hiện tin giả, tin sai sự thật… để chủ động ngăn chặn sự lan truyền và cảnh báo sớm tin giả ngay khi nó xuất hiện trên mạng xã hội. Giải pháp về cơ chế phối hợp giữa các đơn vị quản lý và doanh nghiệp trong việc ngăn chặn, gỡ bỏ các thông tin xấu độc trên mạng xã hội.
Thứ ba, tuyên truyền, giáo dục nâng cao trách nhiệm và ý thức tuân thủ pháp luật cho mỗi người dân sử dụng mạng xã hội. Đây là vấn đề có ý nghĩa quyết định để lành mạnh truyền thông mạng xã hội. Yêu cầu đặt ra cần chủ động, tích cực tuyên truyền, giáo dục làm cho mỗi người dân khi tham gia mạng xã hội thấy rõ tính hai mặt của mạng xã hội, nhất là mặt tiêu cực, tác động do âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch chống phá, tránh tình trạng vô tình tiếp tay cho các hoạt động chống phá và các hành vi tiêu cực, phản cảm, thiếu văn hóa trên mạng xã hội. Đồng thời tăng cường sự giám sát, phát hiện thông tin sai phạm từ cộng đồng. Để thực hiện cần đổi mới phương thức tuyên truyền của các cơ quan truyền thông; kịp thời cung cấp, cập nhật thường xuyên hệ thống văn bản pháp luật, quan điểm chính thống của Đảng, Nhà nước trên các phương tiện truyền thông đại chúng để định hướng người sử dụng mạng xã hội trước những vấn đề nhạy cảm; xây dựng ý thức và phong cách văn hóa khi tham gia mạng xã hội.
Yêu nước ST.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét